Zidni instrument

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Tycho Braheov zidni kvadrant

Zidni instrument je naprava za merenje ugla, montirana na ili ugrađena u zid. U astronomske svrhe, ovi zidovi su orijentisani tako da leže tačno na meridijanu (sever-jug). Zidni instrument koji meri uglove od 0 do 90 stepeni se može nazvati i zidni kvadrant.

Konstrukcija[uredi - уреди | uredi izvor]

Mnogi stariji zidni kvadranti su napravljeni direktnim nanošenjem oznaka na zid. Noviji instrumenti su pravljeni kao precizno konstruisan okvir, trajno montiran na zid.

Na luku je označena podela, skoro uvek u stepene i delove stepena. Na najstarijim instrumentima, u središtu luka je postavljen indikator. Posmatrač je mogao pomerati deo sa drugim indikatorom duž luka, dok se linija pogleda sa pokretnog indikatora kroz centralni indikator na luku ne bi poravnala sa astronomskim objektom. Onda bi se očitavao ugao, koji bi predstavljao visinu odn. altitudu objekta. Kod manjih instrumenata se mogla koristiti alidada (nalik kazaljki na satu). Moderniji zidni instrumenti bi koristili teleskop sa retikularnim okularom za osmatranje objekta.

Napravljeni su mnogi zidni kvadranti, koji su posmatračima davali mogućnost merenja svih 90° ugaone visine. Postojali su i zidni sekstanti, koji su očitavali 60°.

Upotreba[uredi - уреди | uredi izvor]

Da bi izmerio položaj nebeskog tela, npr. zvezde, osmatraču je osim zidnog instrumenta bio potreban i sideralni časovnik. Dok sat meri vreme, zvezda se osmatra instrumentom dok ne pređe preko indikatora koji pokazuje da ona tranzitira meridijan. U tom trenutku se osim ugaone visine zvezde beleži i vreme na časovniku. Ovo daje poziciju u koordinatama instrumenta. Ako luk instrumenta nije označen u odnosu na nebeski ekvator, tada se očitana visina koriguje za razliku, što daje deklinaciju zvezde (ugao u odnosu na nebeski ekvator). Ako je sideralni časovnik precizno sinhronizovan sa zvezdama, očitano vreme daje direktno rektascenziju[1] (ugao u odnosu na tačku ravnodnevice).

Čuveni zidni instrumenti[uredi - уреди | uredi izvor]

Ulugh Begov zidni sekstant, izgrađen u Samarkandu tokom 15tog veka.

Reference originala[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Sidereal Time
  2. O'Konor, Džon; Robertson, Edmund. "Abu Mahmud Hamid ibn al-Khidr Al-Khujandi". Mektjutor arhiva istorije matematike. http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Khujandi.html.  ((en))
  3. Hoyle, Fred, Astronomy, A history of man's investigation of the universe, Crescent Books, Inc., London 1962, p 37.