Prabugari

Izvor: Wikipedia

Protobugari, Prabugari ili Huno-Bugari (bug. Prabъlgari, Drevni bъlgari) označava prethodnike današnjih Bugara, koji su vratili na prostorima centralne Azije, a u 2. veku naselili se oko reke Volge i na severno kavkaškim stepama. Sa dolaskom Protobugara na tlo Balkana došlo je do etnogenetskog mešanja sa Trachima i Slovenima i nastanka današnjih Bugara. Domovina Prabugara su bili skitski zemlje na današnji Ukraina, Rusia, Avganistan, Uzbekistan i Turkmenistan (nekogashni Bactria/Balkhara i Horasan).

MacedonEmpire


Etnogeneza i lingvistika[uredi - уреди]

Protobugarske rune
Prapostojbina protobugara, Hindukuš i Pamir, izvor je mapa centralne Azije iz armenijskog geografskog atlasa ‘Ashharatsuyts’ (iz 5-7 veka), rekonstrukcija akademika S. T. Eremijana.
Prizor iz bitke kod Riškog prelaza (Stara planina). Bugari ubijaju vizantijske vojnike.

Za poreklo reči bugar ima više teorija. U nekoj teoriji reč dolazi od reke Volge, gde su bili po jedno vreme Prabugari naseljeni. Takođe reč bulga (kuna) oznaćava životinju sa čijim krznom su Prabugari trgovali u svojoj pradomovini - centralnoj Aziji. Prema bugarskim istoričarima termin Prabugari označava slovenski narod Bugara, koji govore slovenskim jezikom. Rezultat slovenizacije i pohrišćavanja u 9. veku je bio i preimenovanje termina Bulgari u Bugari.

Originalni jezik Prabugara je danas izmenio. Neki smatraju da je taj jezik bio iz grupe slovenskih jezika i kvalifikovan kao sloveno-bugarski jezik, čiji jedini bližnji je preživeli ruski jezik. Jezik Prabugara je danas očuvan na nekim kamenim zapisima [1]. Na tim kamenim zapisima se nalaze i neke reči koji potvrđuju arijski izvor prabugarskog jezika (tarkan, boritarkan, ičerguboil, kanas).

Prabugari su koristili i 12 godišnji ciklični kalendar, kojeg su preuzeli na nekoi plemena u Kine. Glavno božanstvo su nazivali Sabazija, koje je bilo vrlo poznato i kod trakijskih plemena.

Druga, iranska teorija, govori, da potiče jezik Prabugara iz satemske (iranske) grupe i da su oni iransko pleme a turcizme u njihovom jeziku objašnjavaju osmanskom vojnom prevladom. Bugarski lingvisti se više oslanjaju na tu teoriju, koja je kod lingvista i bolje argumentirana. Po toj teoriji, Prabugari dolaze iz planinskog venca Hindukuša i Pamira[2], a njihov bog je istog porekla kao i sumerski bog Dingir (sumerski: 𒀭, Cuneiform sumer dingir.jpg, kasnije B010ellst.png)[3]. Neku drugih teorijami, go sočat proizhodot iz voinami Aleksandra Velikog, koi sa bie poselili vo 4-tom veke do Hr. u semlje Avganistana.

Vratanje u Evropu[uredi - уреди]

Krajem 2. veka deo Prabugara vratili se u istočnu Evropu, tačnije oko Kavkaza između reke Dnjestar i Volge - Volški Bugari. Prvi put su pomenuti u nekom rimskom letopisu 354. Između 351. i 389. deo Prabugara je prešao Kavkaz i naselio se u Jermeniji. Toponimi pokazuju, da su i ostali ali su se asimilirali sa Jermenima. Zbog pritiska Huna u 4. veku, deo Prabugara se odselio iz centralne Azije i naselio oko Dona, gde su bili i bolji životni uslovi. Pri tome su navodno asimilirali tamošnje ostatake Sarmata. Neki Prabugari ostaju na tim mestima, dok se ostali naseljavaju sa Hunima u Panoniji. Tamo su bili između 377. i 453. učesnici hunskih pustošenja po centralnoj i zapadnoj Evropi. Nakon smrti hunskog poglavara Atile, Prabugari se naseljavaju u jugoistočni deo Evrope.

U 5. veku zajedno sa Vizantijom sudeluju u napadima na Ostrogote a kasnije u 5. i 6. veku napadaju Vizantijsko carstvo.

Vladari[uredi - уреди]

Iz prvi vladari imali su naziv kanas ili kanas ubigi, kojeg su navodno preuzeli od staroslavjanske reči su baši, šta je značilo vladar od Višnom Boga - božiji vladar. Tek se primanjem hrišćanske vere vladari su dobili obšti slovenske nazive knez, car. Prvi vladar koji je ujedinio prabugarska plemena je bio kan Kubrat, koji je 632. osnovao knežestvo - Staru veliku Bugarsku odnosno Onoguriju.

Reference[uredi - уреди]

  1. Proto-Bulgarian Epigraphic Monuments Vesselin Beshevliev (Izdatelstvo na Otečestveniя front, Sofiя, 1981)
  2. Peter Dobrev, The language of the Ispor Rex (Asparukh) and Kuber Bulgars, Vocabulary and grammar
  3. “Nadpisi i alfavit protobulgar”, Petar Dobrev: vtoroe (TANGRA) voshodit k tomu že kornю, čto i šumerskoe Dingir

Galerija[uredi - уреди]

Vidi još[uredi - уреди]