Koks

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Koks
Koks od antracita
Koks od antracita

Koks je umjetno kruto visokokalorično gorivo, ostatak određenih vrsta bitumenskih ugljena (kameni ugljen - lignit) koji se dobija postepenim zagrijavanjem do visokih temperatura, bez kontakta sa zrakom, sve dok ne izgore i ishlape njegova onečišćenja. [1] Koks je tvrd, šupljikav i krt, raznih boja od crne do metalno sive.

Način proizvodnje[uredi - уреди | uredi izvor]

Koks se dobija polakim zagrijavanjem usitnjenih bitumenskih ugljena u velikim industrijskim pogonima - koksarama, kad temperature prođu više od 200 ºC dolazi do razgradnje ugljena, uz stvaranje raznih plinova. Ono što nakon tog postupka ostane je uglavnom čisti ugljik, s manjim količinama vodika, dušika, sumpora i kisika, uz nešto neželjenih minerala od kojih je bio sastavljen izvorni ugljen. [1]Kod suhe destilacije u koksarama, na visokim temperaturama (1000 °C - 1200 °C) nastaje metalurški koks, a kod suhe destilacije na nižim temperaturama (450 °C - 550 °C) nastaje polukoks. Nus produkti proizvodnje koksa su sirovi katran i ugljeni plin, oni predstavljaju oko 30% vrijednosti proizvodnje jedne koksare. Ugljeni plin sadrži približno 50 % vodika, 35 % metana i 8 % ugljikovog monoksida.

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Pretpostavlja se da su koks prvi počeli upotrebljavati u metalurgiji u 9. vijeku Kinezi, oni su ga u 11. vijeku počeli koristiti u visokim pećima. U Evropi se koks počeo koristiti od sredine 18. vijeka u Engleskoj. Prednost koksa u odnosu na drveni ugljen je zato jer je on čvršći, tako da se visoka peć mogla više napuniti sa potrebnim materijalima za taljenje (koksom, hematitom, vapnencom) a postizale su se i više temperature.

Koksara Kaiserstuhl u Dortmundu

Vrste koksa i njegovih nusprodukata[uredi - уреди | uredi izvor]

Metalurški koks[uredi - уреди | uredi izvor]

Metalurški koks prosječnog promjera od 40 - 100 mm, koristi se u cijelom svijetu u visokim pećima za proizvodnju željeza i čelika. [1] Metalurški koks ima kaloričnu vrijednost oko 8000 kalorija po kilogramu. Krt je i porozan, srebrenkasto sive boje i ima manje kolličine pepela i sumpora. Postoje dvije vrste metalurškog koksa:

  • talionički koks ili koks za visoke peći, s volumenom pora oko 50%
  • ljevaonički koks, s poroznošću oko 25%, koji je gust, zbijen i može podnijeti tlak od 12 do 20 N/mm2, on se također koristi u visokim pećima za taljenje željezne rude. [1]
  • lahorasti koks (promjera manjeg od 12 mm) se primjenjuje kod postupka zgušnjavanja (sintranja) manjih količina željezne rude prije ubacivanja u visoke peći. Neizgorjeli višak te vrste koksa koristi se kao gorivo u industriji. [1]
Ljevaonički koks

Manji promjeri koksa se ​​koriste u drugim metalurškim procesima, poput proizvodnje ferolegura, olova i cinka, te u pećima za proizvodnju vapna i magnezija.

Plinski koks[uredi - уреди | uredi izvor]

Plinski koks se dobiva kao ostatak u plinarama. Sitniji je i mekši, tamnosive boje. Manji komadi metalurškog koksa i plinskog koksa (promjera 15 - 50 mm) koriste se i za zagrijavanje kuća i poslovnih objekata.

Vodeni plin[uredi - уреди | uredi izvor]

Vodeni plin (zvan plavi plin, sintetski plin ili singas) je plin koji služi kao sirovina u industriji sinteze organskih spojeva, kao gorivo kod zavarivanja, proizvodnje stakla i u drugim industrijama, gdje je potrebno razviti visoku temperaturu. Vodeni plin se proizvodi tako da se para prevodi preko užarenog ugljena ili koksa. Sastoji se uglavnom od ugljikova monoksida (CO) i vodika (H2) onečišćenih s malim količinama CO2, N2, CH4 i O2.

Koks promjera 10-25 mm koristi se u proizvodnji fosfora i kalcijevog karbida, sirovina iz koje se dobija acetilen. [1]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 "coke" (engleski). Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/124831/coke. pristupljeno 27. 01. 2013. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]