Progon Srba u Drugom svetskom ratu

Izvor: Wikipedia
Srbija i Zapadni Balkan (1942)

Zločini nad Srbima u Drugom svetskom ratu podrazumevaju masovna pogubljenja, prisilna pokrštavanja, deportacije u logore, progone i druge ratne zločine. Prema raznim procenama, tokom Drugog svjetskog rata ubijeno je više stotina hiljada Srba na području okupirane Jugoslavije. Veliki broj njih su bili civili ubijeni od strane ustaša u koncentracionom logoru Jasenovac.[1]

Broj žrtava Srba, ili bilo koje druge jugoslovenske nacije, je nemoguće tačno utvrditi jer postoji nekoliko različitih procena. Demografski gubici Jugoslavije u drugom svjetskom ratu iznose 1.685.000 ljudi prema zvaničnom izveštaju objavljenom 26. maja 1945. godine, odnosno 1.706.000 prema kasnijem izveštaju.[2] Pritom, broj od 1.706.000 je ukupan demografski gubitak, koji uključuje i umrle. Broj ubijenih ljudi svih nacionalnosti Vladeta Vučković procenjuje na oko 1 milion.[3][4] Prema popisu žrtava Jugoslavenske državne komisije iz 1964., broj umrlih civila i partizana kojima se zna ime i prezime u cijeloj Jugoslaviji je bio 597.323 na što je dodano i dodatnih 20 % nepoznatih žrtava. Od tog broja, 346.740 (ili 58 %) su bili Srbi.[5][6]

Broj žrtava pojedinih nacija je u vreme rasta nacionalizma u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji postao predmet licitiranja.

Pozadina[uredi - уреди]

Podela Jugoslavije (1941)

Poslije Aprilskog rata i okupacije Jugoslavije 1941. Kraljevina Jugoslavija je podijeljena u nekoliko okupacionih zona.

Genocid nad Srbima u NDH[uredi - уреди]

Glavni članak: Genocid u NDH

Nakon odbijanja hrvatskih političara iz doba kraljevine Jugoslavije da preuzmu vlast u NDH pod "zaštitom" Njemačke nacisti su vlast dali ustašama su počele sa progonom i ubijanjima Srba, Jevreja i Roma.[7][8][9]

Poznatiji koncentracioni logori i stratišta u „NDH“ su bili:[10]

Takođe, veliki broj Srba je pobijen van koncentracionih logora, na raznim gubilištima, i bačen u jame, rijeke i druge lokacije.

Zločini nad Srbima u Srbiji[uredi - уреди]

Za razliku od Hrvatske gdje su političari odbili preuzeti vlast u Srbiji pod njemačkom okupacijom vladu preuzimaju srpski ministri iz doba kraljevine Jugoslavije. U oktobru 1941, njemački okupatori će ubiti 2.800 civila u samo jednom danu u Kragujevcu (vidjeti Kragujevački oktobar).

Poznatiji koncentracioni logori i gubilišta u Srbiji su bila:[10]

Mnogi ljudi su poubijani i van logora i gubilišta, masovnim strijeljanjima u cilju odmazde, u pokretnim gasnim komorama i drugdje.

Zločini nad Srbima u Vojvodini[uredi - уреди]

Spomenik žrtvama racije u Novom Sadu

U Vojvodini, njemačka i mađarska vojska i ustaše su počinili brojna zvjerstva nad civilima. Oko 50.000 je ubijeno a oko 280.000 je mučeno ili uhapšeno. Žrtve su bili uglavnom Srbi, Jevreji i Romi.[13] Poznato masovno zvjerstvo je Novosadska racija, u kojoj je više od 1.300 ljudi ubijeno za 3 dana samo u Novom Sadu.[14]

Racija je počela 21. januara 1942. oko 6 časova ujutro. Po celom gradu izlepljeni su plakati koje su objavljivali početak racije: "Pošto se na području Novog Sada kriju razna sumnjiva lica kao i velika količina oružja, to je Ministarstvo vojske naredilo da se održi pretres svih stanova kao i legitimisanje svih lica." Po tekstu plakata niko nije mogao pomisliti da okupator namerava pod "racijom" da izvrši masovnu likvidaciju Srba i Jevreja.

Vojvodina Srbi Mađari Nemci
1931 popis stanovništva 528,000 413,000 343,000
1948 popis stanovništva 841,246 428,932 31,821
Ukupno + 313,246 [15] + 15,932 - 311,179

Zločini nad Srbima na Kosovu[uredi - уреди]

Tokom Drugog svjetskog rata, Italija je stavila veći dio Kosova i Makedonije naseljen Albancima pod upravu kvislinške vlade Kraljevine Albanije. Progon Srba i ostalih nealbanaca je bio surov.[16][17] Srbi su ubijani i mučeni, njihova imovina je pokradena, a kuće spaljene.[18]

Mustafa Kruja, premijer Albanije je bio na Kosovu u junu 1942, i na sastanku sa vođama kosovskih Albanaca je izjavio: "Srpsko stanovništvo treba što pre skloniti sa Kosova. Srpski kolonisti trebaju biti ubijeni. [19]

Tokom rata, gotovo svi predratni srpski kolonisti su proterani u Srbiju, a mnogi na nesrecu ubijeni.

Broj žrtava[uredi - уреди]

Tačan broj ubijenih Srba ne može se precizno utvrditi zato što su posleratne komisije utvrđivale broj poginulih građana Jugoslavije, a ne njihovu nacionalnost. Službeni izvještaj Demokratske Federativne Jugoslavije, objavljen 26. maja 1945, navodi da je ukupan broj žrtava rata (ljudi svih nacionalnosti, ubijeni ili umrli kao posljedica rata) iznosi 1.685.000 (jedan milion i šest stotina i osamdeset pet hiljada).[20] Kasnije, Državna komisija zadužena za utvrđivanje ratnih zločina na prostoru Jugoslavije utvrđuje da je broj žrtava rata 1.706.000.[20] Srpski autori uglavnom smatraju da su većina ukupnog broja žrtava bili Srbi.

Tijekom pregovora o ratnoj odšteti Njemačka je odbila prihvatiti broj od 1.706.000 žrtava rata, tako da je Jugoslavenska državna komisija 1964. godine bila prisiljena napisati popis žrtava. Taj popis iz 1964 godine ima puno ime i prezime 597.323 ubijene osobe kao i 509.849 onih koji su preživjeli. Kako komisija zbog raznih razloga nije mogla doći do svih imena žrtava ona je na gotovo 600.000 poznatih žrtava dodala i 20 % - 30 % nepoznatih žrtava tako da je konačni broj ubijenih civila i partizana bio 750.000 - 780.000 ljudi. Na taj broj se mora dodati i broj od 200.000 poginulih kvislinga da se dođe do konačnog broja žrtava.[5]

Prema podacima Američkog muzeja holokausta, ustaše u NDH (Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj) ubili 330.000 - 390.000 Srba.[21] Po procjenama njemačkih okupatora, oficira i dimplomata, ubijeno je do dva puta više Srba. Na primjer Hitlerov izaslanik Herman Nojbaher je pisao: "Kada glavni ustaše tvrde da su ubili jedan milion pravoslavnih Srba (uključujući bebe, djecu, žene i starce), to je po mom mišljenju pretjerivanje. Na bazi dokumenata koje sam ja dobio, procjenjujem da je ubijeno 750.000 nezaštićenih ljudi."[22]

Osporavanje genocida u NDH[uredi - уреди]

Protivnici teorije da je nad Srbima izveden genocid tokom Drugog svetskog rata se pozivaju pre svega na službene jugoslovenske podatke o broju stanovnika Jugoslavije pre i posle rata pošto oni ukazuju da se povećao broj Srba na području države.[traži se izvor] Ti podaci su prikazani u sledećoj tablici:

Srbi Vojvodina Hrvatska[23] Bosna i Hercegovina[24] Ukupno
1931 popis stanovništva 528.000 633.000 1.028.139 2.189.139
1948 popis stanovništva 841.246 543.795 1.136.116 2.521.157
Ukupno + 313.246 [15] - 89.205 + 107.977 + 332.018

Primjedba: U ovim popisima Bosnjaci su morali da se izjasne ili kao Srbi ili kao Hrvati pa to moze da objasni netacne podatke o broju Srba i Hrvata prije i poslije Drugog svjetskog rata.

Vidi još[uredi - уреди]

Napomene i reference[uredi - уреди]

  1. United States Holocaust Memorial Museum
  2. Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, Barry M. Lituchy, ISBN 1-84065-092-3, страна 3.
  3. Naša Reč broj 368 izdan u desetom mjesecu 1985. godine
  4. časopis Duga broj 412 za 9 - 23 decembar 1989
  5. 5.0 5.1 Vladimir Zerjavic, YUGOSLAVIA-MANIPULATIONS -WITH THE NUMBER OF SECOND WORLD WAR VICTIMS
  6. Davor Kovačić (2004). "Iskapanja na prostoru koncentracijskog logora Stara Gradiška i procjena broj žrtava". http://hrcak.srce.hr/file/75758. pristupljeno 18.6. 2011. 
  7. Hitler's Pope, John Cornwell, Viking Penguin, New York 1999 (p250).
  8. Ustaša: Croatian Separatism and European Politics 1929-1945, Lord Byron Foundation for Balkan Studies, London 1998 (pp144-145 etc).
  9. Genocide in Satellite Croatia, Edmond Paris, American Institute for Balkan Affairs, Chicago 1961.
  10. 10.0 10.1 Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, Barry M. Lituchy, ISBN 1-84065-092-3, strana xxv
  11. United States Holocaust Memorial Museum
  12. [http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/jasenovac/frameset.html Jasenovac - USHMM
  13. Enciklopedija Novog Sada, Sveska 5, Novi Sad, 1996. (page 196)
  14. OBELEŽENA ŠEZDESETOGODIŠNJICA NOVOSADSKE RACIJE
  15. 15.0 15.1 300.000 Srba se doselilo iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Crne Gore - Dr. Branislav Bukurov, Bačka, Banat i Srem, Novi Sad, 1978.
  16. Rastko project: Albanian Skenderbeg SS Division
  17. Roots of Kosovo's Fascism
  18. Nacistički genocid nad Srbima
  19. The roots of Kosovo fascism
  20. 20.0 20.1 Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, Barry M. Lituchy, ISBN 1-84065-092-3, strana 3.
  21. Staff. Jasenovac koncentracioni logor, Jasenovac, veb sajt američkog muzeja genocida (eng. United States Holocaust Memorial Museum)
  22. Genocide in Satellite Croatia, Edmond Paris, American Institute for Balkan Affairs, Chicago 1961, p100.
  23. Croatia Population 1931 – 2001 Retrieved 26 December 2010.
  24. Projekat Rastko.

Vanjske veze[uredi - уреди]