Makedonska pravoslavna crkva - Ohridska arhiepiskopija

Izvor: Wikipedia
Makedonska pravoslavna crkva — Ohridska arhiepiskopija
Coat of arms of the Macedonian Orthodox Church.png
Hrišćanstvo, Pravoslavlje
Osnovne informacije o crkvi
Naziv crkve Makedonska pravoslavna crkva — Ohridska arhiepiskopija
Osnivač Arhiepiskop Ohridski i Makedonski g. g. Dositej
Autokefalnost (nezavisnost) 1967, od Srpske pravoslavne crkve
Priznavanje Nepriznata od ostalih pravoslavnih crkava
Poglavar Arhiepiskop ohridski i makedonski g. g. Stefan
Sedište Skoplje i Ohrid, Republika Makedonija
Teritorija sa najviše vernika Republika Makedonija
Teritorije gde je vera još zastupljena Severna Amerika, Australija, Evropa i Novi Zeland
Jezik propovedi Crkveno-slovenski i makedonski jezik
Broj vernika oko 3.000.000[1].
Zvanični sajt www.mpc.org.mk
Manastir Sv. Jovan Bigorski u blizini Debra
Eparhje MPC u Makedoniji
Oltar Manastira Sv. Jovan Bigorski, delo Petra Filipova
Crkva Sv. Klimenta u Skoplju
Osogovski manastir u Krivoj Palanci

Makedonska pravoslavna crkva — Ohridska arhiepiskopija (MPC—OA) ili samo Makedonska pravoslavna crkva (MPC) je zvanična pravoslavna crkva u Republici Makedoniji, kanonski nepriznata. Nastala je odvajanjem od Srpske pravoslavne crkve 1967. godine.

Srpska pravoslavna crkva je u kanonskom jedinstvu sa Pravoslavnom ohridskom arhiepiskopijom, jedinom kanonskom crkvom na prostoru Republike Makedonije, dok MPC sebe smatra autokefalnom (nezavisnom) crkvom što je i glavni spor ove dve crkve[2]. Zbog naziva „Makedonska“ vaseljenski patrijarh je nije priznao kao ni Grčka pravoslavna crkva, zbog čega i ostale pravoslavne crkve odbijaju da je priznaju[3][4]. Makedonska crkva sebe smatra naslednikom drevne Ohridske arhiepiskopije.

Istorija[uredi - уреди]

Hrišćanstvo je u Makedoniji, pa i šire na Balkanu, prvi počeo da propoveda i širi apostol Pavle pri svojim misionarskim putovanjima, o čemu svedoče i „Dela Apostolska“. Njegovim putovanjima pridružili su se i apostoli Luka, Timotej, Sila i Tihik koji su i sami nezavisno od apostola Pavla podpomagali hristijanizaciju Balkana. Kroz Makedoniju je propovedao i apostol Andrej Prvozvani kojeg je postavio apostol Urban za prvog episkopa u Makedoniji. Apostol Siluan bio je prvi episkop u Solunu, a Epafrodit u Adriji ili Adrijakija (pogranično mesto uz Trakiju). Što znači da su još tada postavljeni prvi temelji organizovane Crkve. Uz to, može se spomenuti da su apostoli Aristarh i Sekund bili Solunjani, Epafrodit je bio iz Filipija, a Gaj iz Dobera (Dervija) koji se nalazi negde između Strumice i Valandova. U to vreme Makedonija je bila pod rimskom vlašću kada su joj često menjane granice i etnički sastav. Kao rezultat izvršene hristijanizacije u prva tri veka, već početkom IV veka hrišćani na prostoru Makedonije imali su organizovanu Crkvu sa crkvenom herarhijom, čiji su episkopi tada redovno učestvovali na pomesništvima i Vaseljenskim saborima.

• U V veku na prostoru cele teritorije Makedonije postojalo je više mitropolija i episkopija, od kojih su poznate bile Solun, Skoplje, Herakleja, Bargala i Stobi. U tom peridu na prostoru cele Makedonije (danas regija Makedonija) počele su da niču prve ranohrišćanske bazilike.

• Za vreme vladavine cara Justinijana I (527-565), koji je poticao iz sela Tavrision, blizu današnjeg Skoplja, bio je izgrađen nov grad i nazvan Justinijana Prima, u blizini rodnog mesta carevog. Skupski mitropolit bio je proglašen autokefalnim Arhiepiskopom. Katelijan je bio prvi Arhiepiskop Arhiepiskopije Justinijana Prime. Bilo je i drugih Arhiepiskopa, kao što su: Benenat, Pavle, Jovan I, Leon, i poslednji - Jovan IX, koji je od 680-681 godine učestvovao na Trulskom Saboru u Carigradu.

• U VII veku na teritoriji Makedonije izvršena je slovenska kolonizacija kada dolazi do mešanja starosedeoca sa Slovenima. Njihova hristijanizacija počinje tek u IX veku, hrišćanskim misijama Svete braće Ćirila i Metodija, poreklom iz Soluna. Oni su sastavili prvu slovensku azbuku i preveli Sveto pismo i druga dela koja su bila potrebna kako bi se crkvene službe i molitve odvijale na staroslovenskom jeziku kojim je narod govorio, nasuprot latinskom, grčkom i hebrejskom jeziku koji su do tada bili "jezici crkvene službe", Slovenima nerazumljivi.

Kliment Ohridski osnovao je prvi univerzitet za Slovene na ovim prostorima, a Naum Ohridski je osnovao prvi slovenski manastir na brežuljku pokraj Ohridskog jezera. U drugoj polovini X veka, u okviru Samuilovog carstva - formirana je Ohridska autokefalna Arhiepiskopija, u rangu patrijaršije, a kasnije, padom Samuilovog carstva, ponovo je svedena na stepen Arhiepiskopije i kao takva postojala je čitavih osam vekova, sve do 1767. godine kada je ukinuo turski sultan Mustafa III i njene eparhije sjedinio sa Carigradskom patrijaršijom. [[Slika:Sv Kliment.JPG|190px|desno|mini|Crkva Sv. Kliment u Ohridu ]] • Njene nekadašnje eparhije potpale su pod jurisdikciju susednih pravoslavnih crkava. Posebno žestoke borbe vodile su se sredinom XIX veka stvaranjem Bugarske Egzarhije u čijem stvaranju su učestvovali Braća Miladinovi, Grigor Prličev, Kuzman Šapkarev. Nju je potvrdio i sultanski ferman 1870. god iz Carigrada po kome su u njenom sastavu sve do Balkanskih ratova bile eparhije: Bitoljska, Veleška, Debarska, Ohridska, Skopska, Strumička, Nevrokopska i po kome je imala svoje regionalne predstavnike u Florini, Vodenu, Solunu, Poleninu (Kukušku), Sersu, Melnišu, Dramsku. Već 1912. godine imala je 1,373 egzarhijskih škola sa 2,266 učitelja i 78,854 učenika u celom regionu Makedonije. Danas je naslednica Bugarske Egzarhije Bugarska Patriaršija. Nakon Balkanskih i Prvog svetskog rata i ukidanja Bugarske Egzarhije u Vardarskoj Makedoniji sve eparhije Ohridske arhiepiskopije tada su prisajedinjene Ujedinjenoj Srpskoj pravoslavnoj crkvi Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. U periodu okupacije Makedonije od strane Bugarske (1941-1945) crkva ponovo vraćena pod upravu tada još uvek nepriznate Bugarske pravoslavne crkve. Uslovi pod kojima bi se crkvi ponovo vratila samostalnost sagledali su se sve do kraja Drugog svetskog rata.

• Obnovom SPC 1920. godine, u njen sastav ušla je i Ohridska arhiepiskopija i bila sve do 1968. godine, kada je proglasila autokefalnost, što do sada ni jedna od pravoslavnih crkava nije formalno priznala.

•Prema navodima beogradske Politike, Ustav MPC je napisao Antonio Jerkov, koji je tokom Drugog svetskog rata bio pripadnik Ustaške mladeži i tvorac ustava tzv. Hrvatske pravoslavne crkve, koju je 03.04.1942. godine ukazom osnovao vođa NDHa Ante Pavelić, po naredbi Nacističke Nemačke[5]. Zvanična MPC nikada nije usvojila ovaj Ustav. Kao prvi Ustav MPC uzima se onaj koji je donet 1958. godine i koji je pisan u saradnji sa teolozima i predstavnicima SPC, a koji je kasnije dopunjavan.[6]

Organizacija MPC[uredi - уреди]

Dijeceza Makedonske pravoslavne crkve se ne proteže samo na području Makedonske države, već i u njenim crkvenim opštinama van granica Republike Makedonije.

Eparhije MPC su:

  1. Skopska eparhija, predvodi je arhiepiskop g. g. Stefan;
  2. Pološko-kumanovska eparhija, predvodi je mitropolit g. Kiril;
  3. Debarsko-kičevska eparhija, predvodi je mitropolit g. Timotej;
  4. Prespansko-pelagoniska eparhija, predvodi je mitropolit g. Petar;
  5. Strumička eparhija, predvodi je mitropolit g. Naum;
  6. Povardarska eparhija, predvodi je mitropolit g. Agatangel;
  7. Bregalnička eparhija, predvodi je mitropolit g. Ilarion;
  8. Američko-kanadska eparhija, predvodi je mitropolit g. Metodij;
  9. Evropska eparhija, predvodi je mitropolit g. Pimen;
  10. Australijsko-novozelandska eparhija, čiji administrator je mitropolit prespansko-pelagoniski g. Petar.

Po tački 17. Obrazloženja odluke o autokefalnosti, Makedonska pravoslavna crkva kao deo jedne, svete, saborne i apostolske crkve, čuva Svetoto Pismo, Sveto predanje, apostolska pravila i propise vaseljenskih i pomesnih Sabora i delovaće saglasno sa njima i sa Ustavom Makedonske pravoslavne crkve. [7].

Kalendar MPC[uredi - уреди]

Trenutno, MPC koristi julijansko računanje vremena, međutim već duže vreme razmatra se prelazak na novojulijanski kalendar. Za sada, iako već godinama traje žestoka debata oko ovog pitanja, MPC kao prioritet vidi rešavanje pitanja oko autokefalnosti crkve. Mnogi odlaganje ovog pitanja vide kao strah MPC od unutrašnjeg raskola i komplikovanja odnosa sa priznatim pravoslavnim crkvama[8].

Nazivi meseci[uredi - уреди]

Iako je Republika Makedonija prihvatila međunarodne forme imena meseci koji vode poreklo iz latinskog jezika, u makedonskom jeziku postoje i narodni nazivi za sve mesece koji se u modernom govoru smatraju arhaizmima, ali koji se i dalje koriste u svim oficijalnim radnjama i izdanjima (verski kalendari)Makedonske pravoslavne crkve i u nekim ruralnim područjima Makedonije. Poreklo makedonskih naziva meseci povezano je sa prirodnim ciklusima ili zemljoradničkim poslovima koji se vrše u određeno doba godine. Za neke mesece postoji i više različitih imena za različite krajeve u Makedoniji. Upotreba latinskih naziva u narodu zaživela je krajem XIX veka i to dodavanjem natavka -ja kao na primer januarija, fevruarija, septemvrija, dekemvrija i td. Masovna upotreba među stanovništvom došla je tek kasnije sa masovnim obrazovanjem stanovništva po školama. Međutim, MPC-OA nikad nije prihvatila nove nazive meseca, tako da i dalje koristi stare nazive.[9].

Br. Srpski naziv Makedonski naziv Crkveni(arhaični) naziv Objašnjenje
1 Januar Januari Koložeg mesec kada drvo gori
2 Februar Fevruari Sečko mesec velikih ledenica
3 Mart Mart Cutar mesec novog početka
4 April April Treven mesec trave
5 Maj Maj Kosar mesec košenja
6 Jun Juni Žitar mesec žita
7 Jul Juli Zlatec zlatni mesec
8 Avgust Avgust Žetvar mesec žetve
9 Septembar Septemvri Grozdober mesec berbe grožđa
10 Oktobar Oktomvri Listopad mesec kada lišće opada
11 Novembar Noemvri Studen hladni mesec
12 Decembar Dekemvri Snežnik snežni mesec

Odnosi sa priznatim pravoslavnim crkvama[uredi - уреди]

Makedonska pravoslavna crkva u ovom momentu je nepriznata od drugih pravoslavnih crkava. Ova situacija je izvor velikog broja nesuglasica, od kojih je u poslednje vreme najaktuelnija eskalacija odnosa sa Srpskom pravoslavnom crkvom, koja smatra da MPC treba da bude u kanonskom jedinstvu sa SPC, pa srpska crkva kao legalnu u Makedoniji priznaju samo novostvorenu Pravoslavnu ohridsku arhiepiskopiju na čelu sa arhiepiskopom Jovanom (Vraniškovskim), što prihvataju i sve ostale pravoslavne patrijaršije.

Galerija[uredi - уреди]

Reference[uredi - уреди]

  1. "The Macedonian Orthodox Church", (na engleskom,ruskom,francuskom i makedonskom), www.worldconferenceohrid.kultura.gov.mk, 24. 12. 2009., pristupljeno 30. 1. 2010.
  2. Petreski, Goran. "Mojanovski: Patrijarhot Irinej ќe donese novi idei", (na makedonskom), A1 TV, 23. 1. 2010., pristupljeno 30. 1. 2010.
  3. Petreski, Goran, Boris Georgievski. "Makedonska pravoslavna crkva menja ime", Deutsche Welle, 12. 11. 2009., pristupljeno 30. 1. 2010.
  4. "Makedonska pravoslavna crkva", pescanik.net, 19.08.2008., pristupljeno 30. 1. 2010.
  5. Arsenić, R, Pešić, M. "Hrvatski pravoslavci na temeljima „endehazije“", Politika, 23. 12. 2009., pristupljeno 5. 1. 2010.
  6. "NA TRETIOT SOBOR VOZOBNOVENA I AVTOKEFALNOSTA NA MAKEDONSKATA PRAVOSLAVNA CRKVA", pravoslavna Katedrala Sv. Petra i Pavla, pristupljeno 5. 1. 2010.
  7. "Istorija na Makedonskata Pravoslavna crkva", http://www.mpc.org.mk/MPC/, pristupljeno 31. 1. 2010.
  8. B, A. "Gregorijanskiot kalendar može da predizvika raskol vo MPC-OA", novamakedonija.mk, pristupljeno 31. 1. 2010.
  9. "Pravoslaven kalendar 2010-Koložeg", mpc.org.mk, pristupljeno 31. 1. 2010.

Vidi još[uredi - уреди]

Spoljašnje veze[uredi - уреди]