Dišni sistem
Dišni ili respiratorni sistem je biološki sistem svakog organizma koji se koristi razmjenom plinova. Čak i drveće ima dišni sistem koji uzima karbon dioksid iz atmosfere te proizvodi kisik.
Kod ljudi i drugih sisavaca, dišni se sistem sastoji od dišnih puteva, pluća i dišnih mišića koji kretanjem stežu dišne organe kako bi zrak ulazio i izlazio iz sustava. U dišnom sistemu, pomoću pluća, izmjenjuju se molekule kiseonika i ugljendioksida pomoću difuzije, između vazduha i krvotoka. Tako se u krvotoku, uz oksidaciju krvi uklanja i CO2 i ostali metabolički otpadni plinovi zajedno s njim izlaze iz krvotoka u atmosferu.
Sadržaj/Садржај |
Dišni sistem kod vodenih kičmenjaka[uredi - уреди]
Kod vodenih kičmenjaka (riba i larvi vodozemaca) kao respiratorni organi funkcionišu škrge.
Kod riba je sa svake strane ždrijela razvijena škržna duplja u kojoj leže škrge. Škržne duplje komuniciraju sa jedne strane sa ždrijelom, a sa druge sa vanjskom sredinom. Svaka škrga se sastoji od lučne osnove koja nosi dva niza finih škržnih listića. Duž osnove prolaze: skeletni luk (daje oslonac škrgama), dovodni (nosi redukovanu) i odvodni (nosi oksidovanu krv) krvotok.
Kod nekih riba (plućašice ili dvodihalice) koje žive u plitkim vodama koje presušuju, riblji mjehur vrši ulogu dopunskih respiratornih organa kojima u vreme suše ove ribe mogu da koriste atmosferski vazduh. Riblji mjehur predstavlja ispupčenje jednjaka. Ima pretežno funkciju aparata kojim se reguliše kretanje na manjim ili većim dubinama, ali po potrebi može da funkcioniše i kao pluća.
Dišni sistem kod čovjeka[uredi - уреди]
Organe za disanje čine: nosna šupljina, usta, ždrijelo, grkljan i dušnik koji se dijeli u dvije dušnice i pluća. Strujanjem kroz nosne šupljine, vazduh se u sluznici pročišćava od prašine te se vlaži i zagrijava do uobičajene tjelesne temperature, dok disanje na usta može uzrokovati upalu grla. Pročišćavanje se vrši u svim gornjim dijelovima dišnog sistema sve do pluća. Pročišćeni zrak odlazi u ždrijelo prema grkljanu. Na početku grkljana nalazi se grkljanski poklopčić (epiglotis). On kao poklopac na raskrsnici otvara put prema dušniku dok dišemo, a zatvara ga kad prolazi hrana.
Kod čovjeka pluća su centar organa za disanje. Pluća se sastoje od dišnih puteva, i dva krvotoka. Jedan krvotok služi dopremi krvi u pluća na oksigenaciju (obogaćivanje kiseonikom), a drugi krvotok služi za ishranu samog plućnog tkiva.
Dišni putevi su podijeljeni na velike: dušnik (trachea) koja se račva na dva velika bronha desni i lijevi (bronchus principalis dexter et siniter) koji se zatim račvaju na lobularne bronhe (bronchus lobularis), lobularne bronhije se zatim dijele na sve manje i manje (srednje i male) dišne puteve bronhiole koje se završavaju terminalni bronhiloama i konačno alveolama. Alveole su mjesto gdje vrši razmjena plinova i gdje kiseonik prelazi u krvotok,a ugljendioksid/karbon dioksid izlazi iz krvi u dušnik kojim su alveole napunjene.
Podjela dišnog sistema[uredi - уреди]
Dišni se sistem prikladno može podijeliti na gornji respiracijski trakt i donji respiracijski trakt. Ova se dva odjeljka također mogu nazvati provodljiva zona i respiracijska zona.
Provodljiva zona počinje s nosom (dišnim organom) koji prelazi u nosnu šupljinu. Primarne funkcije nosnih otvora su: 1) filtriranje, 2) zagrijavanje, 3) vlaženje i 4) omogućavanje rezonancije u govoru. Nosna se šupljina nastavlja u usnu šupljinu a usna u grlo, te dolje do prsne šupljine gdje se dijeli na lijevi i desni bronhij tj. prelazi u lijevo ili desno plućno krilo. Bronhiji se dalje razdvajaju na još manje i uže dijelove.
Vanjske veze[uredi - уреди]
- Science aid: Respiratory System A simple guide for high school students
- Introduction to Respiratory System
