Darma

"Dharma" se preusmjerava ovdje. Za ostala značenja, v. Dharma (razvrstavanje).

Budistički simbol točka darme.

Dharma/dhamma (sanskrit: धर्म dharma; pali: धम्म dhamma) je višeznačan indijski filozofski termin. Neka od značenja su: ustanovljenje, poredak, zakon, ispravnost, doktrina.

Etimologija

Reč je nastala iz sanskritskog koren dhr, koji znači "držati", "održavati". Prvobitno je značila ono što drži univerzum zajedno, podršku materijalnog ili moralnog postojanja. Označava i kosmičku zakonitost u kojoj je, prema učenju o karmi, moralni osnov iskonskiji od materijalnog. Odatle proizilaze značenja: vrlina, ispravnost, istinitost.

Dharma može značiti: učenje, religija, istina, doktrina, ispravnost, vrlina, suština, "atom", pojava, priroda, zakon, pravilo, svojstvo i entitet. Neka od ovih značenja koriste se i u čitavoj indijskoj religiji, dok su druga karakteristična samo za budizam. Takođe, na indijskim jezicima može označavati nečiju veroispovest.

Dharma u hinduizmu

U Vedama se upotrebljava u istom smislu kao rita, odnosno označava kosmički i moralni poredak. U indijskoj filozofiji, darma je središnji koncept koji objašnjava "uzvišenu istinu" ili krajnju stvarnost sveta. On može i označavati nečije etičke dužnosti ili vrlinu, odnosno, principe ponašanja koje bi ljudska bića trebalo da slede kako bi živeli u skladu sa prirodnim poretkom stvari. Njen osnovni smisao uključuje i kineski tao.

Ddarma/dhamma u budizmu

Dio serije članaka na temu Budizam

Historija budizma Darmičke religije Kronologija budizma Budistički sabori

Temelji Četiri plemenite istine Plemeniti osmokraki put Pet pouka Nirvāna · Tri dragulja

Ključni termini Tri oznake postojanja Skandha · Kozmologija · Dharma Samsara · Rebirth · Shunyata Pratitya-samutpada · Karma

Vodeće ličnosti Gautama Buddha Nagarjuna · Dogen Budini sljedbenici · Porodica

Praksa i postignuća Buddhastvo · Bodhisattva Četiri stadija prosvjetljenja Paramiji · Meditacija · Laici

Budizam po regijama Jugoistočna Azija · Istočna Azija Tibet · Indija · Zapad

Budističke škole Theravāda · Mahāyāna Vajrayāna · Rane škole

Tekstovi Pali kanon Pali Sutte · Mahayana Sutre Vinaya · Abhidhamma

Komparativne studije Kultura · Popis tema Portal: Budizam

U budističkim tekstovima se sreću različita značenja termina dharma/dhamma, od kojih su neka: zakon, učenje, pravilo, ispravnost, uzročnost, pojava, čestica (konstitutivni činilac pojavnog sveta, nalik atomu). Preciznija određenje svih tih značenja posebno je razradio Buddhaghosa (5. vek), izdvajajući četiri glavna značenja dhamme:

• učenje,
• vrlina,
• kosmički zakon i
• pojava "lišena istinskog bitka".

Najviše se ističe prvo značenje, pri čemu se podrazumeva Budina dharma/dhamma, oslobađajući zakon koji je otkrio i objavio Buda. Dharma/dhamma u ontološkom smislu prethodi čak i Gotama Budi, koji predstavlja njenu manifestaciju. Bude dolaze i odlaze, ali se dharma/dhamma, u svom izvornom obliku, proteže u beskraj. U tom kontekstu ona je u izvesnom smislu analogna grčkom pojmu logosa. Budući da izlažu istinu dharme/dhamme, Budine besede se skupno označavaju kao dharma/dhamma. Život koji se živi u skladu sa istinom koju je izložio Buda je život prožet dharmom/dhammom.

“	Čak i vladar sveta, istinoljubiv i pravedan kralj, ne vlada svojom zemljom sam, već uz sebe ima još jednog vladara. To je Dhamma, zakon pravednosti.	”
	— Gotama Buda

Značenja uzročnost i uzročnik važna su posebno za budističku teoriju o pojavnoj prirodi sveta (vidi: abhidhama). U izvesnom smislu dharma/dhamma znači pojavu i odgovara grčkom terminu fenomen. Budući da su predmeti čula sintetske tvorevine, a elementi koji ih tvore podložni neprekidnoj meni, i ti se nazivaju elementi dharme/dhamme.

„Budistima je dharma/dhamma ono što je brahmanskim filozofima brahman. Buda je namerno umesto brahmana stavio pojam dharma/dhamma, umesto večne i nepromenljive svetske duše ideju večnog nastanka i prolaznosti, a umesto predstave o supstanciji predstave o nesupstancijalnosti“

(Gajger)

Dharma čakra/dhamma ćakka (točak zakona) označava Budino stavljanje u pokret točka zakona objavljenjem učenja o četiri plemenite istine.

Vidi još

• Tao
• Logos

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

Darma