Ispljuvak

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Caduceus.svg
Ispljuvak

Sputum

Enterococcus histological pneumonia 01.png
Upala pluća izazvana bakterijskom infekcijom.
ICD-10:

Ispljuvak, (lat. sputum) je iscedak sluzi i drugih materija koje se stvaraju u plućima, bronhijama i dušniku i može se iskašljati, ispljunuti ili progutati.[1] Sluz koju izlučuju epitelne ćelije disajnih puteva skuplja i čestice; prašine i bakterije koje se nalaze u atmosferskom vazduhu i prilikom udisanja dospevaju u disajne puteve, a po dolasku u usnu duplju meša se i sa pljuvačkom.[2]


Mehanizam nastanka[uredi - уреди | uredi izvor]

Epitelne ćelije koje oblažu zidove disajnih piteva, kod zdravih osoba za 24 časa izluče oko 100 ml sluzi. Stalni pokreti trepalja epitelnih ćelija pokreću sluz prema ždrelu, gde se ona skuplja i najčešće guta. Veće količina nakupljene sluzi uslovljavaju pojavu kašlja, koji omogućava da se sluz kao ispljuvak (najčešće pomešana sa pljuvačkom) izbacuje iz disajnih puteva u spoljašnju sredinu.[2]

Veće lučenje sluzi uslovljavaju različiti činioci;

Klinički značaj [2][uredi - уреди | uredi izvor]

Mnoge bolesti organa za disanje praćene su pojavom iskašljavanja ispljuvka, što može biti od značaja kod utvrđivanja bolesti ovih organa. Zato poznavanje određenih fizičkih, bakterioloških i hemijskih karakteristika ispljuvka ima poseban zanačaj u kliničkoj slici pojedinih bolesti.

Gnojavi ispljuvak

Prema izgledu svež ispljuvak može da bude;

  • Beo penušav ispljuvak, najčešće potiče zbog opstrukcije disajnih puteva ili pojave edema u plućima.
  • Krvav ispljuvak, je iscedak sa primesama krvi i može biti svetlo ružičast pa sve do rubiginozan (ciglast), javlja se kod upale pluća, tuberkuloze, edema pluća, visinske bolesti itd. Krv u ispljuvku može biti u malim količinama, koje imaju trakasti izgled, ili u obliku grudvica ako se radi o većim količinama krvi. Iskašljavanje ispljuvka sa primesama krvi naziva se hemoptizija (lat. hemotysis) i opisana je u posebnom tekstu.[3]
Glavni članak: Hemoptizija

Prema količini iskašljane mase, ispljuvak može da bude;

  • Obilan ispljuvak koji se javlja u bolesnika sa hroničnim bronhitisom, bronhiektazijama ili apscesom pluća.
  • Oskudan isppljuvak, koji se javlja kod bolesnika sa bronhijalnom astmom, zapaljenjskih bolesti ždrela, grgljana i akutnog bronhitisa (u početku bolesti).

Laboratorijski pregled ispljuvka[uredi - уреди | uredi izvor]

Laboratorijska ispitivanja ispljuvak obuhvataju sledeće analize; [5]

Laboratorijski pregled ispljuvka
Analiza Opis pregleda
Makroskopski (vizuelni) pregled Golim okom ili uz pomoć lupe gleda se boja i izgled ispljuvka (da li je sluzav, penušav, sa primesama krvi, gnoja) i vrši procena mirisa (da li je smrdljiv ili bez mirisa).
Mikroskopski pregled Ispljuvak se nakon fiksiranja na staklenu pločicu i bojenja specijalnim bojama proučava pod mikroskopom.(tom prilikom se određuje vrsta, broj i izgled ćelija u razmazu). Ova analiza je neophodna kod sumnje na tumor pluća.
Mikrobiološki pregled Zasejavanjem ispljuvka na određene mikrobiološke podloge, iz njega se mogu izolovati određene vreste: virusa i bakterija na osnovu kojih se može postaviti tačna dijagnoza zapaljenskih procesa u organima za disanje (upala pluća, tuberkuloza, gljivične infekcije itd).

Kako se ispljuvak prikuplja za pregled?[uredi - уреди | uredi izvor]

1. Uzorkovanje od strane bolesnika;[5]

  • Ispljuvak od bolesnika treba uzeti ujutru odmah nakon njegovog ustajanja.
  • Pre uzorkovanja bolesnik mora četkicom za zube, a zatim, običnom vodom, da nekoliko puta ispere usta i zube.
  • Iskašljavanjem, ispljuvak se prikuplja u namensku (sterilnu), staklenu ili plastičnu posudu sa poklopcem.
  • Nakon uzorkovanja posudu treba u što kraćem roku dostaviti na laboratorijski pregled.

2. Uzorkovanje od strane lekara;

  • Ispljuvak se može uzorkovati i iz bronhijalnog sekreta u okviru bronhoskopija. Ova metod daje tačnije rezultate, jer je manji rizik od zagađenja (kontaminacije) sekreta (ispljuvka) bakterijama iz nosnoždrelnog predela, nego nakon iskašljavanja.[5]

Moguće komplikacije[uredi - уреди | uredi izvor]

Stvaranje obilnog gustog lepljivog ispljuvka ili ispljuvka sa velikim primesama krvi može izazvati sledeće komplikacije; [5]

  • Veće suženje disajnimh puteva što je praćeno otežanim disanjem i pojavom dispneje.
  • Pojava povremenog bronhospazma se jakim napadima kašlja i gušenja.
  • Sniženje zasićenja oksihemoglobina u arterijskoj krvi sa sekundarnim manifestacijama hipoksije,
  • Gubitak krvi i iskrvarenja (kod krvasvog ispljuvka)
  • Moguća nekroža bronhijalnog zida i alveola zbog jakog razmnožavanja bakterija u ispljuvku, što može izazvati perforaciju i prodor vazduha u pleutralnu šupljinu.
  • Propadanja jednog ili oba pluća (pojava pneumotoraksa)

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Definition of Sputum MedicineNet Posećeno februar 2010. ((en))
  2. 2,0 2,1 2,2 Ristić S. M. Klinička propedevtika, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1990.
  3. Bloody Sputum MedicineNet Posećeno februar 2010. ((en))
  4. SPUTUM COLOR IS THE KEY TO TREATING ACUTE COPD EXACERBATIONS Pulmonary Reviews.com Posećeno februar 2010. ((en))
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Dr. med. Katharina Larisch, Sputum na Netdoktor.de Posećeno februar 2010.((de))

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]

Star of life.svg Molimo Vas, obratite pažnju na važno upozorenje u vezi tema o zdravlju (medicini).