Mađarska revolucija 1956

Izvor: Wikipedia
Mađarska revolucija 1956
Segment Hladnog rata
Soviet tank in Budapest 1956.jpg
Sovjetski tenk pokušava raskrčiti barikadu u Budimpešti, oktobar 1956.
Datum 23. oktobar – 10. novembar 1956
Lokacija Narodna Republika Mađarska
Rezultat sovjetska pobjeda, gušenje revolucije
Zaraćene strane
 Sovjetski Savez
Mađarska ÁVH (mađarska Uprava državne bezbednosti)
Mađarski revolucionari
Komandanti i vođe
Sovjetski Savez Nikita Hruščov
Sovjetski Savez Ivan Konjev
Imre Nagy
Pál Maléter
Snage
31.550 trupa,
1130 tenkova[1]
nepoznati broj vojnika, pripadnika milicije i naoružanih civila
Žrtve i gubici
(samo sovjetski gubici)
722 poginulih
1251 ranjenih[2]
2500 poginulih (proc.)
13.000 ranjenih (est.)[3]
3000 poginulih civila[4]

Mađarska revolucija ili Mađarski ustanak 1956. godine (mađarski: 1956-os forradalom ili felkelés) je bio ustanak mađarskog stanovništva protiv komunističkog režima tadašnje NR Mađarske i njenih sovjetskih pokrovitelja, koji je trajala u periodu od 23 oktobra do 10 novembra. Započeo je kao studentska demonstracija pred zgradom parlamenta u Budimpešti na kojemu su se tražile ekonomske i političke reforme; pokušaj komunističkih vlasti da ih silom uguše je izazvao burnu i jednako nasilno kontra-reakciju kada su na stranu demonstranata masovno počele prelaziti pripadnici, pa i cele jedinice mađarske vojske, a što je do 28. oktobra dovelo do praktičnog kolapsa komunističke vlade, koju je zamenila privremena vlada na čelu sa Imreom Nađem koji je proglasio neutralnost Mađarske i izlazak iz Varšavskog pakta. Ona, međutim, nije u bila u stanju organizirati i efikasnu odbranu kada je 4. novembra došlo do sovjetske vojne intervencije, te je otpor ustanika do 10. novembra slomljen. Sovjeti su instalirali novu prosovjetsku vladu na čelu sa Janošem Kadarom. U ustanku je poginulo nekoliko hiljada Mađara (civila i ustanika), te nekoliko stotina sovjetskih vojnika; nekoliko desetaka hiljada Mađara je zatvoreno, a preko 200.000 je izbeglo preko granice.

Mađarska revolucija je predstavljala najozbiljniji udarac tadašnjoj sovjetskoj hegemoniji u Evropi, najspektakularniji pokušaj da se promeni politički poredak hlanoratovske Evrope kao i najveći oružani sukob na teritoriji Evrope u drugoj polovini 20. veka sve do raspada Jugoslavije 1990-ih. Iako su Sovjeti uspeli sačuvati kontrolu nad Mađarskom, događaji iz 1956. su imali značajne posledice za krajnji ishod hladnog rata, pre svega zato što je sovjetski režim u očima svetske javnosti predstavljen kao agresor te je izgubio potporu, čak i među zapadnim marksistima.

31. oktobra 1956. godine, za vreme Mađarske revolucije, Izrael, Velika Britanija i Francuska napali Egipat zbog nacionalizacije Sueckog kanala. NATO je bio paralizovan zbog rata u Egiptu: SAD su otvoreno osudile intervenciju i nisu zbog Mađarske bile spremne da rizikuju izbijanje trećeg svetskog rata[5].

Tito i sovjetski lider Hruščov su se tajno sreli na Brionima, 2. novembra 1956. Nakon diskusije koja je potrajala celu noć, jugoslovenski državni vrh se složio sa sovjetskom intervencijom u Mađarskoj. Ključni faktor u ovoj Titovoj odluci bio je strah da se događaji u Mađarskoj u nekoj formi ne prenesu u Jugoslaviju[5].

U spomen na revoluciju 23. oktobra se danas u Mađarskoj slavi državni praznik.

V. takođe[uredi - уреди]

Spoljašnje veze[uredi - уреди]

Reference[uredi - уреди]

  1. Postoje bitno različite brojke o sovjetskim snagama koje su učestvovale u intervenciji. "Specijalni odbor o problmu Mađarske" Opšte skupštine UN (1957) procenio je učešće 75.000-200.000 trupa i 1600-4000 tenkova OSZK.hu (p. 56, para. 183), ali nedavno objavljene sovjetske arhive (dostupne na Lib.ru, Maksim Moshkow's Library) navode sovjetske snage od 31550, ljudi sa 1130 tenkova i samohodnih oruđa. Lib.ru ((ru))
  2. Györkei, Jenõ; Kirov, Alexandr; Horvath, Miklos (1999). Soviet Military Intervention in Hungary, 1956. New York: Central European University Press. str. 350. ISBN 963-9116-35-1. 
  3. UN General Assembly Special Committee on the Problem of Hungary (1957) Page white acrobat.png (PDF)
  4. "B&J": Jacob Bercovitch and Richard Jackson, International Conflict : A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management 1945-1995 (1997)
  5. 5.0 5.1 Švarm, Filip; Jovana Gligorijević (13.05.2010). "Veliki skok u vlastita usta". Vreme. http://www.vreme.com/cms/view.php?id=930827. pristupljeno 02.02.2013..