Srpska autonomna oblast

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
SAO u BiH (septembar 1991)
SAO u BiH (novembar 1991)
SAO u BiH (novembar 1991)
SAO u BiH (novembar 1991)

Srpska autonomna oblast (skraćeno SAO) je naziv za samoproglašene političke entitete osnovane na području Hrvatske i BiH neposredno pred i u vrijeme raspada SFRJ (1990 - 1991) od strane lokalnih srpskih nacionalističkih političara. Od njih su stvorene dvije samoproglašene separatističke države - Republika Srpska Krajina i Republika Srpska - koje su sudjelovale i na kraju bile vojnički poražene u jugoslavenskim ratovima. RSK je pri tome nestala, odnosno njena teritorija je ušla u sastav Hrvatske, dok Republika Srpska danas postoji kao jedan od dva entiteta od kojih se sastoji post-dejtonska BiH.

Prvi entitet pod nazivom SAO je bila SAO Kninska Krajina, osnovana u augustu 1990. u Kninu i njegovoj neposrednoj okolici odnosno području koje se tokom tzv. Balvan revolucije odmetnulo od hrvatskih vlasti. Njena preteča je bila Zajednica opština Sjeverne Dalmacije i Like osnovana 27. juna 1990. u općinama gdje je na nekoliko mjeseci ranije održanim izborima većinu osvojila nacionalistička Srpska demokratska stranka. Nakon što su se odmetnutim općinama oko Knina pridružile i općine Banije i Korduna, to je područje u jesen 1990. postalo SAO Krajina.

Druga SAO je bila SAO Slavonija, Baranja i Zapadni Srem, osnovana na područjima istočne Hrvatske sa srpskom većinom u junu 1991. Posljednja SAO je bila SAO Zapadna Slavonija, formalno osnovana u augustu 1991. kada je u drugim dijelovima Hrvatske već eskalirao rat.

U BiH su se slični entiteti počeli osnivati 1991. pod vodstvom Srpske demokratske stranke, odnosno nekoliko mjeseci prije izbijanja otvorenih sukoba. Najveći od njih je bila SAO Bosanska Krajina u zapadnom dijelu BiH, potom SAO Hercegovina (u istočnom dijelu Hercegovine), SAO Sjeveroistočna Bosna (također poznata i kao SAO Semberija), te SAO Romanija.

Sve SAO su, u većoj ili manjoj mjeri, primale propagandnu, logističku i vojnu podršku od strane tadašnje Srbije, odnosno režima Slobodana Miloševića. Vlasti u Hrvatskoj pod vodstvom Franje Tuđmana su, pak, od samog početka nastojale povratiti kontrolu nad teritorijama SAO-a uz pomoć policije, a kasnije i novoorganizirane Hrvatske vojske. U BiH je reakcija vlasti na formiranje SAO-a bila paralizirana time da je SDS bila dio vladajuće koalicije nacionalnih stranaka, a koja će se formalno raspasti tek nakon izbijanja sukoba 1992.

U BiH je 18. novembra 1991. godine, po sličnim principima kao i SAO, HDZ BiH na područjima/općinama sa hrvatskom većinom formirala Hrvatsku zajednicu Herceg-Bosnu.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]