Prabugari

Izvor: Wikipedia

Protobugari, Prabugari ili Huno-Bugari (bug. Prabъlgari, Drevni bъlgari) označava prethodnike današnjih Bugara, koji su živeli na prostorima centralne Azije, a u 2. veku naselili se oko reke Volge i na severno kavkaškim stepama. Sa dolaskom Protobugara na tlo Balkana došlo je do etnogenetskog mešanja sa Slovenima i nastanka današnjih Bugara. Domovina Prabugara su bili današnji Avganistan, Uzbekistan i Turkmenistan.

Etnogeneza i lingvistika[uredi - уреди]

Protobugarske rune
Prapostojbina protobugara, Hindukuš i Pamir, izvor je mapa centralne Azije iz armenijskog geografskog atlasa ‘Ashharatsuyts’ (iz 5-7 veka), rekonstrukcija akademika S. T. Eremijana.
Prizor iz bitke kod Riškog prelaza (Stara planina). Bugari ubijaju vizantijske vojnike.

Za poreklo reči bugar ima više teorija. U turskom jeziku ta reč znači "mešan" ili "mešati". Po drugoj teoriji reč dolazi od reke Volge, gde su bili jedno vreme Prabugari naseljeni. Takođe reč bulga (kuna) oznaćava životinju sa čijim krznom su Prabugari trgovali u svojoj pradomovini - centralnoj Aziji. Prema bugarskim istoričarima termin Prabugari označava neslovenski narod Bugara, pa se tako ta reč upotrebljava u Bugara koji govore slovenskim jezikom. Rezultat slovenizacije i pohrišćavanja u 9. veku je bio i preimenovanje termina Bulgari u Bugari.

Originalni jezik Prabugara je danas izumro. Neki smatraju da je taj jezik bio iz grupe turkijskih jezika i kvalifikovan kao bugarsko-turkijski jezik, čiji jedini bližnji je preživeli čuvaški jezik na Uralu. Jezik Prabugara je danas očuvan na nekim kamenim zapisima [1]. Na tim kamenim zapisima se nalaze i neke reči koji potvrđuju turski izvor prabugarskog jezika (tarkan, boritarkan, ičerguboil, kan).

Prabugari su koristili i 12 godišnji ciklični kalendar, kojeg su preuzeli od tursko-mongolskih plemena iz Kine. Glavno božanstvo su nazivali Tangra, koje je bilo vrlo poznato i kod turskih plemena.

Druga, iranska teorija, govori, da potiče jezik Prabugara iz satemske (iranske) grupe i da su oni iransko pleme a turcizme u njihovom jeziku objašnjavaju hunskom vojnom prevladom. Bugarski lingvisti se više oslanjaju na tu teoriju, koja je kod lingvista i bolje argumentirana. Po toj teoriji, Prabugari dolaze iz planinskog venca Hindukuša i Pamira[2], a njihov bog Tangra je istog porekla kao i sumerski bog Dingir (sumerski: 𒀭, Cuneiform sumer dingir.jpg, kasnije B010ellst.png)[3].

Doseljavanje u Evropu[uredi - уреди]

Krajem 2. veka deo Prabugara preselio se u istočnu Evropu, tačnije oko Kavkaza između reke Dnjestar i Volge - Volški Bugari. Prvi put su pomenuti u nekom rimskom letopisu 354. Između 351. i 389. deo Prabugara je prešao Kavkaz i naselio se u Jermeniji. Toponimi pokazuju, da su i ostali ali su se asimilirali sa Jermenima. Zbog pritiska Huna u 4. veku, deo Prabugara se odselio iz centralne Azije i naselio oko Dona, gde su bili i bolji životni uslovi. Pri tome su navodno asimilirali tamošnje ostatake Sarmata. Neki Prabugari ostaju na tim mestima, dok se ostali naseljavaju sa Hunima u Panoniji. Tamo su bili između 377. i 453. učesnici hunskih pustošenja po centralnoj i zapadnoj Evropi. Nakon smrti hunskog poglavara Atile, Prabugari se naseljavaju u jugoistočni deo Evrope.

U 5. veku zajedno sa Vizantijom sudeluju u napadima na Ostrogote a kasnije u 5. i 6. veku napadaju Vizantijsko carstvo.

Vladari[uredi - уреди]

Prvi vladari imali su naziv kan ili kan subigi, kojeg su navodno preuzeli od staroturske reči su baši, šta je značilo vladar od Boga - božiji vladar. Tek se primanjem hrišćanske vere vladari su dobili slovenske nazive knez, car. Prvi vladar koji je ujedinio prabugarska plemena je bio kan Kubrat, koji je 632. osnovao kaganat - Staru veliku Bugarsku odnosno Onoguriju.

Reference[uredi - уреди]

  1. Proto-Bulgarian Epigraphic Monuments Vesselin Beshevliev (Izdatelstvo na Otečestveniя front, Sofiя, 1981)
  2. Peter Dobrev, The language of the Asparukh and Kuber Bulgars, Vocabulary and grammar
  3. “Nadpisi i alfavit protobulgar”, Petar Dobrev: vtoroe (TANGRA) voshodit k tomu že kornю, čto i šumerskoe Dingir

Galerija[uredi - уреди]

Vidi još[uredi - уреди]