Kantoni Švicarske

Izvor: Wikipedia
Švicarska
Coat of arms of Switzerland.svg

Članak je dio serije:
Politika i uprava
Švicarske



Druge države
pogledaj  razgovor  uredi

Kantoni (francuski: Canton, nemački: Stände ili Orte, italijanski: Cantone, romanš: Chantuns) su prva razina administrativne podjele Švicarske,- konstitutivne federalne jedinice Švicarske.

Sve do 1848. svaki kanton je praktički bio nezavisna država s vlastitim granicama, vojskom i valutom, tad je oformljena današnja federalna struktura zemlje. Zbog visoke razine autonomije koju kantoni imaju, Švicarska se smatra za jednu od najdecentraliziranijih država na svijetu.

Karakteristike[uredi - уреди]

Kantona ima ukupno - 26, s tim što su tri kantona podeljena na polukantone, i tako je relevantan broj za izbor u Kantonalno vijeće - 23. Razlike među kantonima su velike, ne samo u pogledu etničkog sastava stanovništva i dominantnog jezika u upotrebi već i po veličini teritorije i broja stanovnika. Tako kanton Basel-Stadt ima svega 37 km², a najveći Kanton Graubünden - 7105 km². Sličan nesrazmjer postoji i u pogledu broja stanovnika, tako Kanton Zürich ima 1 228 000 stanovnika, a Kanton Appenzell Ausserrhoden svega 15 000. Bez obzira na te neujednačenosti, kantoni su po ustavu svi jednaki, svi imaju svoj ustav, zakonodavnu, sudsku i izvršnu vlast. Znamenita specifičnost dva mala švicarska kantona Appenzell Innerrhoden i Glarusa su i Landsgemeinde - skupštine svih punoljetnih građana (nalik antičkim grčkim polisima na kojima se donose odluke o kantonalnom zakonodavstvu i o izboru predstavnika za Kantonalno vijeće.

Ovlasti kantona određena su sa jedne strane negativno prema Ustavu, a s druge strane ograničena su autonomijom konstitutivnih općina kantona. Svaki kanton za sebe određuje stupanj samouprave svojih općina. S druge strane, svi poslovi koji nisu izričito dati federalnoj vlasti su u nadležnosti kantona. Ponovimo još jednom da se u Ustavu izuzetno često javlja princip preklapanja i saradnje federalne i kantonalnih vlasti. Od oblasti koje su nominalno potpuno u nadležnosti kantona (mada se i tu javlja mogućnost pomoći federacije) najbitnije su osnovno i srednje obrazovanje, kultura, reguliranje lokalnih crkvenih pitanja, urbanizam, jezična politika, zaštita kulturnog i historijskog nasljeđa, briga o određenim socijalnim kategorijama i lokalni porezi.

Karta i popis kantona[uredi - уреди]

Karta švicarskih kantona

Kantoni su navedeni redoslijedom navedenim u federalnom ustavu. [1]

Zastava Skr. Kanton Od Glavni grad Stanovništvo1 Površina² Gustina³ Broj općina1 Službeni jezici
Zastava kantona ZH Zürich (Zurich) 1351 Zürich 1,228,600 1,729 701 171 njemački
Zastava kantona BE Bern (Bern) 1353 Bern 947,100 5,959 158 399 njemački, francuski
Zastava kantona LU Luzern 1332 Luzern 350,600 1,493 233 107 njemački
Zastava kantona UR Uri 1291 Altdorf 35,000 1,077 33 20 njemački
Zastava kantona SZ Schwyz 1291 Schwyz 131,400 908 143 30 njemački
Zastava kantona OW Obwalden (Obwald) 1291 Sarnen 32,700 491 66 7 njemački
Zastava kantona NW Nidwalden (Nidwald) 1291 Stans 38,600 276 138 11 njemački
Zastava kantona GL Glarus 1352 Glarus 38,300 685 51 28 njemački
Zastava kantona ZG Zug 1352 Zug 100,900 239 416 11 njemački
Zastava kantona FR Fribourg 1481 Fribourg 239,100 1,671 141 242 francuski, njemački
Zastava kantona SO Solothurn 1481 Solothurn 245,500 791 308 126 njemački
Zastava kantona BS Basel-Stadt (Basel grad) 1501 Basel 186,700 37 5,072 3 njemački
Zastava kantona BL Basel-Landschaft (Provincija Basel) 1501 Liestal 261,400 518 502 86 njemački
Zastava kantona SH Schaffhausen 1501 Schaffhausen 73,400 298 246 34 njemački
Zastava kantona AR Appenzell Ausserrhoden (Vanjski Rhodes) 1513 Herisau / Trogen4 53,200 243 220 20 njemački
Zastava kantona AI Appenzell Innerrhoden (Unutrašnji Rhodes) 1513 Appenzell 15,000 173 87 6 njemački
Zastava kantona SG St. Gallen (St. Gall) 1803 St. Gallen 452,600 2,026 222 90 njemački
Zastava kantona GR Graubünden (Grisons) 1803 Chur 185,700 7,105 26 211 njemački, romanš, italijanski
Zastava kantona AG Aargau (Argovia) 1803 Aarau 550,900 1,404 388 232 njemački
Zastava kantona TG Thurgau (Thurgovia) 1803 Frauenfeld5 228,200 991 229 80 njemački
Zastava kantona TI Ticino 1803 Bellinzona 311,900 2,812 110 244 italijanski
Zastava kantona VD Vaud 1803 Lausanne 626,200 3,212 188 382 francuski
Zastava kantona VS Valais 1815 Sion 278,200 5,224 53 160 francuski, njemački
Zastava kantona NE Neuchâtel 1815 Neuchâtel 166,500 803 206 62 francuski
Zastava kantona GE Geneva 1815 Geneva 414,300 282 1,442 45 francuski
Zastava kantona JU Jura 1979 Delémont 69,100 838 82 83 francuski
Zastava Švicarske CH Švicarska   Bern 7,261,200 41,285 174 2,890 njemački, francuski, italijanski, romanš

Bilješke: 1 Podaci od 31.12. 2001. Nacionalne statistike, ² km², ³ po km², prema podacima iz 2000. godine, 4 sjedište vlade i parlamenta je Herisau, sjedište sudske vlasti je Trogen, 5 sjedište parlamenta se šest mjeseci mijenja između Frauenfelda i Weinfeldena.

Dvoslovne skraćenice za švicarske kantone se često koriste, npr. na registarskim tablicama automobila i kodovima ISO 3166-2 (s prefiksom "CH-", npr. CH-SZ za kanton Schwyz).

Izvori[uredi - уреди]

  1. Ovaj se redoslijed koristi u službenim švicarskim dokumentima. Na vrhu liste se nalaze tri gradska kantona koja su se smatrala dominantnima u Staroj Švicarskoj Konfederaciji; ostali kantoni su navedeni po datumu ulaska u Konfederaciju. Tradicionalni redoslijed nema nikakve praktične važnosti za suveremenu federalnu državu u kojoj su svi kantoni jednakopravni, iako još uvijek određuje protokolarnu hijerarhiju među službenicima kantona (V. Švicarska protokolarna hijerarhija).

Vanjske veze[uredi - уреди]

  • GeoPuzzle - Assemble cantons on a Swiss map
  • Badac - Database on Swiss cantons and cities (French/German)