Bački Monoštor

Bački Monoštor
Administrativni podaci
Država	Srbija
Pokrajina	Vojvodina
Upravni okrug	Zapadno-bački
Opština	Sombor
Geografski podaci
Geografske koordinate	45° 47′ 22" SGŠ 18° 56′ 05" IGD
Vremenska zona	srednjoevropska: UTC+1
Površina	94,4 km²
Nadmorska visina	86 m
Stanovništvo (2002)
broj stanovnika	3920
gustina naseljenosti	42 st./km²
Ostali podaci
Poštanski broj	25272
Pozivni broj	025
Registarska oznaka	SO
Bački Monoštor  Bački Monoštor na mapi Srbije

Bački Monoštor je pretežno hrvatsko šokačko naselje u Srbiji koje administrativno pripada opštini Sombor u Zapadnobačkom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 3920 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 4205 stanovnika).

Geografski položaj

Datoteka:Prirodno okruženje Monoštora.jpg

Prirodno okruženje Monoštora

Nalazi se na 15 km severozapadno od Sombora, a sa zapadne strane njegove prostire se vrlo složena ravan Dunava – Monoštorski rit. Nastao je 1902. godine skretanjem korita Dunava, koji je tekao pored samog sela. Tako je Dunav udaljen od sela 3-5 kilometara, pa su Monoštoru ostali rukavci i bare, koji su danas raj za ribolovce. Monoštor je postao centar Monoštorskog rita, bogatim jelenskom i drugom divljači, pa je lovni turizam vrlo uspešan, a sam rit je pod zaštitom države. Graniči se prema zapadu preko Dunava sa selom Zmajevac u Baranji, prema severu sa atarom Štrbac i Bezdanom, prema istoku sa šumom Kozara koju preseca asfaltirani put Sombor-Bezdan i prema jugu niz reku Dunav sa selom Kupusina i Apatinom, gradom kraj Dunava.

Monoštor je ostrvce okruženo dunavskim rukavcima i kanalima na koje se stiže jedino prelaskom preko mostova – odatle i naziv »selo na 7 Dunava«. Jedan most je postavljen na ulazu u selo sa strane od Sombora – takozvani »Pislin most« koji je nad Velikim bačkim kanalom, drugi je na ulazu u selo sa bezdanske strane – pontonski most, takodje preko Velikog bačkog kanala i treći sa jugozapadne strane sela preko Kanala Dunav-Tisa-Dunav, »Ciganski most«, koji spaja Monoštor sa njegovim šumama i vikend naseljima. Ranije je postojao još jedan most u monoštorskom ataru u blizini puta prema Somboru, postavljen preko Velikog bačkog kanala koji je spajao tadašnje posede i salaše sa glavnim putem, ali je srušen tokom II svetskog rata radi zaštite sela od neprijateljskih trupa.

Postoje i obeležene biciklističke staze – Panonske staze mira, koje dolaze preko Mađarske, Hrvatske, Vojvodine (Bezdan, Monoštor, Sombor – Novi Sad itd.).

Što se tiče dolaska u Monoštor vodenim putem, on je i najatraktivniji jer pruža mogućnost uživanja u nebrojenim lepotama prirode sela i okoline. U prošlosti, ne tako davnoj, Monoštor je imao pristanište za takozvane dunavske dereglije i manje brodove. Dolaskom novijih vremena, uredjenjem korita reke Dunav, izgradnjom odbrambenog nasipa za odbranu od poplava, selu je privremeno oduzet glavni tok Dunava, tzv. Živi Dunav, koji je sada nešto udaljeniji od sela, ali su ostali njegovi rukavci, ovde zvani Dunavci. U Monoštor se trenutno može doći kanalom Bezdan – Bečej i kanalom Bezdan – Prigrevica. To su plovni putevi ograničenih gabarita, a u kanal se može ući u Bogojevu i Novom Sadu.

Još iz istorijata vodoprivrednih poduhvata da se primetiti da je plovidba bila jedan od razloga prokopavanja kanala kroz močvarne terene Bačke. Tako je i 1802. god. nastao kanal Bački Monoštor – Bačko Gradište. Već danas izgradnjom kanala Rajna – Majna – Dunav, može se u Monoštor plovnim putem doći i sa krajnjeg severa Evrope.

Programom revitalizacije Specijalnog rezervata prirode »Gornje Podunavlje« biće omogućeno i osposobljavanje niza rukavaca Dunava za plovidbu čamaca i brodića, kako u ekonomske, tako i u svrhe razvoja seoskog turizma i turizma uopšte.

Stanovništvo

Većinu stanovnika, od ukupno 3920, čine hrvatski Šokci, ali ima i starih mađarskih, nemačkih i srpskih porodica. Prosek godina monoštorskih žitelja iznosi 40,1 godinu. Sama reč Šokac prema nekim izvorima znači isto što i „prebeg”, „uskok”, jer su prvi stanovnici, rimokatolički ikavci, prebegli iz Slavonije i Bosne ispred turske najezde. Smestili su se u neposrednoj blizini mađarskog grada tvrđave Bodrog i tu su ostali dugo posle mađarskog poraza 1526. godine. Tako su 1717. stanovnici Monoštora razvaljivali Bodrošku tvrđavu i od njenih cigala gradili rimokatoličku crkvu. Noviji doseljenici su se naseljavali koji kilometar dalje, na manjem poplavnom terenu, pa je 1752. godine crkva preseljena, kao i celo staro selo.

Naselje

Crkva je proširena 1806. godine, a sredinom 20. veka proglašena je spomenikom kulture od velikog značaja. Ima četiri oltarske slike, jedna je rad I. Lončarevića i pod zaštitom je države, kao i kip Žalosne gospe, dva stara oltara i propovedaonica sa klasicističkom rezbarijom. Narod vrlo uspešno održava tradiciju: imaju vrlo lepu bogatu nošnju, vesele bećarce i svetkovine. Mnogi muzikolozi i etnolozi iz celog sveta dolaze ovamo, kao i bogati svetski lovci. Ovde je vrlo često u lov dolazio Josip Broz Tito, kao i mnogi domaći i strani državnici. Sada su gosti imućni strani turisti, koje prihvata Lovačka vila, pored samog Starog kanala, na ivici prelepe šume. U neposrednoj blizini je i kanal Dunav Tisa Dunav, jednim delom prokopan koritom starog Dunava, tako da je Monoštor sa svih strana opkoljen vodom. Tajanstveni rukavci Dunava, smešteni između bajkovitih šuma, čine da Monoštor predstavlja poseban doživljaj prirode. Nije čudno da ovde ima tri vikend naselja na kanalima i dva na rukavcima Dunava. Turisti obilaze crkvu, etno kuću, slikaju se, a omogućen im je foto safari džipovima kroz šumu, a čamcima kroz zaboravljene rukavce Dunava. Domaćini su specijalisti u kuvanju starih jela, a posebno su čuveni po ribljem paprikašu. Imaju i prvaka gornjeg Podunavlja, dok su Zlatni kotlić Dunava osvajali desetak puta. U selu postoji Ambulanta, Osnovna škola, Šumska uprava, Brodogradilišna Radionica, trgovine, kafe barovi, čarde. Prošle godine, dakle 2003. prvi put su organizovano počeli da dolaze turisti na jednodnevne izlete, ili višednevni boravak u seoskim kućama, sa domaćom hranom. U sportskoj hali održavaju se razna, pa i međunarodna takmičenja, kao i koncerti. U zavičajnoj biblioteci seoski Literarni klub održava izložbe i književne susrete, dok dva kulturno umetnička društva sa svojim folklorom i izvornim pevanjem ulepšavaju boravak u ovom uvek romantičnom selu.

Bački Monoštor krasi autentično kulturno nasleđe koje se ogleda u mnoštvu izvornih običaja, folkloru, jeziku, tradicionalnim narodnim nošnjama hrani i muzici koje zadržavaju svoj osnovni oblik već više od 200. godina, a prirodna bogatstva sela upotpunjuju jedinstveni doživljaj sela.

Samo naselje nalazi se u srcu Specijalnog rezervata prirode Gornje Podunavlje, koji je zakonski definisan 2001. godine. Odvajkada je stanište ritskog jelena, srndaća, divlje svinje, lisice, kune, jazavca, orla belorepana, crne rode i drugih životinjskih vrsta. Ovi plavni tereni predstavljaju idealno mrestilište svih vrsta dunavske ribe. Što se, pak, medjunarodnog aspekta zaštite tiče, Gornje Podunavlje se zbog izuzetnog bogatstva ornitofaune nalazi na listi IBA (Important bird area), koje se ogleda u bogatstvu retkih i ugroženih vrsta na gnježdjenju, kao i značaju na migraciji i zimovanju severnih populacija ptica.

U selu se po dugoj tradiciji meštani bave pčelarstvom, pa 2005. godine osvajaju medalje za najbolji med. Medalje na svetskom nivou osvaja odgajivačnica rasnih pasa, nemačkih ovčara sa nekoliko evropskih šampionski titula. U selu postoji Lovačko društvo, Karate, Košarkaški i Fudbalski klub.

Napomena: Tekst preuzet sa sajta www.soinfo.org

Demografija

U naselju Bački Monoštor živi 3112 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,1 godina (37,7 kod muškaraca i 42,4 kod žena). U naselju ima 1346 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,91.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija Godina Stanovnika 1948. 4555 1953. 4635 1961. 4560 1971. 4590 1981. 4432 1991. 4205 4017 2002. 4122 3920

Etnički sastav prema popisu iz 2002.
Hrvati			2043	52.11%
Jugosloveni			570	14.54%
Srbi			371	9.46%
Mađari			211	5.38%
Rumuni			179	4.56%
Romi			100	2.55%
Nemci			32	0.81%
Slovaci			9	0.22%
Crnogorci			8	0.20%
Bunjevci			7	0.17%
Albanci			3	0.07%
Slovenci			2	0.05%
Rusi			1	0.02%
Muslimani			1	0.02%
Makedonci			1	0.02%
nepoznato			4	0.10%

Katolička crkva svetog Petra i Pavla

Stanovništvo prema polu i starosti

	m			ž
?	2			2
80+	35			69
75-79	31			96
70-74	67			129
65-69	96			116
60-64	104			132
55-59	123			136
50-54	123			130
45-49	142			115
40-44	154			112
35-39	164			146
30-34	156			153
25-29	123			116
20-24	144			101
15-19	130			119
10-14	134			113
5-9	116			117
0-4	92			82
prosek	37.7			42.4

Domaćinstva

Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002. Godina popisa 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2002. Broj domaćinstava 1193 1263 1357 1413 1493 1422 1346

Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002. Broj članova 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 i više Prosečan broj članova Broj domaćinstava 278 316 277 291 109 59 13 2 1 - 2.91

Domaćinstva

Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002. Godina popisa 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991. 2002. Broj domaćinstava 1594 501 977 65 51 - 1672

Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002. Broj članova 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 i više Prosečan broj članova Broj domaćinstava 261 989 372 50 -

Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja

Pol	Ukupno	Poljoprivreda, lov i šumarstvo	Ribarstvo	Vađenje rude i kamena	Prerađivačka industrija	Proizvodnja i snabdevanje...	Građevinarstvo	Trgovina	Hoteli i restorani	Saobraćaj, skladištenje i veze
Muški	826	351	11	1	207	5	43	38	29	80
Ženski	313	101	-	-	82	-	4	44	9	2
Oba	1139	452	11	1	289	5	47	82	38	82
Pol	Finansijsko posredovanje	Nekretnine	Državna uprava i odbrana	Obrazovanje	Zdravstveni i socijalni rad	Ostale uslužne aktivnosti	Privatna domaćinstva	Eksteritorijalne organizacije i tela	Nepoznato
Muški	3	1	25	7	9	16	-	-	-
Ženski	6	3	10	26	25	1	-	-	-
Oba	9	4	35	33	34	17	-	-	-

Vanjske veze

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

Bački Monoštor

• Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
• Satelitska mapa (Wikimapia)
• Gugl satelitska mapa (Maplandia)
• Plan naselja na mapi (Mapquest)