Ali-paša Gusinjski

Izvor: Wikipedia
Ali-paša (sedi prvi sa leve strane) i članovi Prizrenske lige

Ali-paša Šabanagić (poznatiji kao Ali-paša Gusinjski) (Gusinje, tada Osmansko carstvo 1828—1888. Peć, tada Osmansko carstvo) je bio paša iz gusinjskog kraja. On je najpoznatiji paša iz gusinjskog kraja uz Džafer-bega Koljenovića. Bio je Albanac po etničkom poreklu.

Biografija[uredi - уреди]

Ali-paša Gusinjski je rođen 1828. godine u Gusinju pod imenom Ali-beg Šabanagić. On je bio sin jedinac (nije imao ni braće ni sestara) Hasan-bega Šabanagića koji je bio sin Đul-beg Šabanagića [1] koji vodi poreklo od Vali-bega, koji je u Gusinje došao iz okoline Skadra, kada mu je krajem 16. veka povereno upravljanje Plavom i Gusinjem [2]. Ali-beg je završio visoku vojnu školu u Istanbulu, nakon čega se vratio u zavičaj.

Karijera[uredi - уреди]

Oko 1852. godine, Ali-beg je dobio zvanje kajmakama. Na brdu Previji kod Andrijevice, februara 1854. godine, sukobio se sa crnogorskim ustanicima koje je predvodio piperski serdar Jole Piletić. Godine 1855. u prisustvu Ćehaja-paše iz Skadra, Ali-beg je sa predstavnicima Vasojevića, potpisao dogovor o nenapadanju. Zbog toga što su crnogorski ustanici imali određenih uspeha u borbi protiv osmanskih feudalaca Skadarski vezir pod čijom su se upravom tada nalazili Plav i Gusinje je 1862. godine formirao tzv. „Limski korpus“, vojnu jedinicu čiji je zadatak bio da uguši ustanak u dolini Lima.[3] Ova jedinica je bila najvećim delom sastavljena od bašibozuka dovedenog iz okoline Skadra, Kosova, Metohije, Rožaja, Novog Pazara i Bijelog Polja.[4]

U borbama koje su se na Previji i u Polimlju odvijale između 16. i 18. aprila 1862. godine su ustanici porazili bašibozuk i dva tabora redovne vojske pod komandom Ali-bega Gusinjskog. Ali-beg nije organizovao niti učestvovao ni u jednoj borbi sa ustanicima već su to radili ili školovani osmanski oficiri ili bašibozuk a Ali-beg i bašibozuk pod njegovom komandom su lično učestvovali samo u spaljivanju i pljačkanju sela naseljenih Srbima.[5]

Odluke Berlinskog kongresa 1878. godine, po kojima su Plav i Gusinje pripali Crnoj Gori, bile su neprihvatljive za Ali-bega Šabanagića i njegove pristalice, zbog čega je odlučio da im se suprotstavi i ne dozvoli crnogorskoj vojsci da uđe na to područje. Zbog toga je u dva navrata ratovao protiv crnogorskih snaga, prvi put na Nokšiću, između Murine i Plava, decembra 1879. godine, a drugi put 8. januara 1880. godine, u Murini, sjeverno od Nokšića. Bio je jedan od osnivača i član centralnog komiteta Prizrenske lige.[6] Ali-beg je uspeo da u oba boja pobedi Crnogorce i ne dozvoli osvajanje Gusinjske kaze za duže vreme. U znak zahvalnosti za uspeh u bici na Murini, sultan je Ali-begu dodelio čin mir-mirana. Naredne godine, Ali-beg je imenovan za sandžak-bega novoformiranog Pećkog sandžaka, a na njegovo mesto je postavljen Bećir Sidki-beg. Od tada je poznatiji pod imenom Ali-paša Gusinjski.

Smrt[uredi - уреди]

Ali-paša Gusinjski je 1888. godine ubijen na ulazu u Rugovsku klisuru, u blizini Pećke patrijaršije. Ubistvo je izvršio plaćenik, Mahmud Ramin Rugovac. Ali-pašino ubistvo se dovodi u vezu s njegovim aktivnostima vezanim za Bosnu i Hercegovinu i vezama koje je u tom cilju bio uspostavio sa Vasom Pelagićem. Postoje i tvrdnje da je ubistvo finansirao Zejnil-beg iz Đakovice, koji je poznatiji pod nadimkom Hadži Zeka [7] jedan od vođa Prizrenske lige i kasnije osnivač Pećke lige jer se, za razliku od Ali-paše Gusinjskog, zalagao da Plav i Gusinje budu deo Velike Albanije.

Sahranjen je na mezarju pored najstarije džamije u Peći, Bajrakli džamije koja je sagrađena 1471. godine. Na istom mezarju je sahranjen i Hadži Zeka.

Kontroverze[uredi - уреди]

I u slučaju Ali-paše Gusinjskog, kao i u slučaju velikog broja istorijskih ličnosti na Balkanu, postoje kontroverzne tvrdnje po pitanju njegove nacionalne pripadnosti, odnosno da on nije Albanac već Bošnjak ili Turčin čak i tvrdnje da je poreklom Ilir. Pored nacionalne pripadnosti kontroverze se odnose i na ocene njegovu istorijsku ulogu. Postoje ocene da je on osmanlijski zulumćar [8], a sa druge strane postoje i ocene da je on borac protiv crnogorske okupacije Plava i Gusinja [9].

Uprkos ocenama u kojima se Ali-paša smatra osmanlijskim zulumćarom Gusinjskim izvorima je promenjeno ime u Ali-pašine izvore u čast Ali-paše Gusinjskog. Ali-paša je opevan i u narodnim pesmama kao što je na primer sevdalinka Knjigu pišu gusinjske đevojke.

Reference[uredi - уреди]

  1. "Ali-paša Šabanagić (Gusinjski)". Veb portal Sandžaklije smo mi. http://www.sandzaklije.org/viewpage.php?page_id=12. pristupljeno 23. avgust. 
  2. "Nešto iz istorije Plava i Gusinja (Geografija Kosovskog vilajeta, Istanbul 1852, Rifat Baša i Salih Akaj)". Internet sajt Plav. net. http://www.plav.net/hist/Nesto%20iz%20Historije%20Plava%20i%20Gusinja%20(Pise%20prof.%20Rizah%20Gruda).htm. pristupljeno 23. avgust 2010.. 
  3. "Položaj i sudbina srpskog naroda u Plavskoj župi, Stradanje stanovništva do 1912.". Internet sajt dnevnih novina DAN. http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=223619&najdatum=2010-03-16&datum=2010-03-20. pristupljeno 23. avgust 2010.. 
  4. "Položaj i sudbina srpskog naroda u Plavskoj župi, Stradanje stanovništva do 1912.". Internet sajt dnevnih novina DAN. http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=223619&najdatum=2010-03-16&datum=2010-03-20. pristupljeno 23. avgust 2010.. 
  5. "Položaj i sudbina srpskog naroda u Plavskoj župi, Stradanje stanovništva do 1912.". Internet sajt dnevnih novina DAN. http://www.dan.co.me/?nivo=3&rubrika=Feljton&clanak=223619&najdatum=2010-03-16&datum=2010-03-20. pristupljeno 23. avgust 2010.. 
  6. [1] „Kosovo nekad i danas“, Miahilo Maletih i Anton Beriša, strana 157
  7. Tekst sa sajta Zajednice sandžačke dijaspore Holandije
  8. "Gusinje: Ali-paša ili kralj Nikola?!". Vesti onlajn. 29. januar 2010.. http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/25088/Gusinje-Alipasa-ili-kralj-Nikola. pristupljeno 23. avgust 2010.. 
  9. "Nije junak onaj koji udara nego je junak onaj koji izdrži". 24. januar 2010.. Arhivirano iz originala 2010-02-04. http://web.archive.org/20100204194226/mojegusinje.webs.com/arhiva.htm. pristupljeno 23. avgust 2010..