Valjak (geometrija)

Izvor: Wikipedia

Valjak ili cilindar (od grčke reči kýlindros — kotrljati, valjati) je konveksno geometrijsko telo. Može se definisati pomoću jedne elipse i duži u prostoru. Ukoliko se jedno teme date duži postavi u centar date elipse, a elipsa neprekidno umnožava duž nje, dobijeno telo će biti upravo valjak. Pri tom su radijusi ove elipse takođe radijusi valjka, dužina date duži je dužina izvodnice valjka, a rastojanje između ravni kojima pripadaju dve najudaljenije elipse visina valjka. Prava kojoj pripada data duž se naziva osa valjka. Elipsa od koje je razvoj tela krenuo se naziva baza valjka. Površ koja ograničava valjak, kada mu se oduzmu dve elipse sa centrima u temenima date duži, se zove omotač valjka.

Ukoliko je osa valjka normalna na bazu valjka, telo se zove pravi valjak, kod koga su dužine izvodnice i visine jednake. U suprotnom se radi o kosom valjku, čija je izvodnica uvek duža od visine. Zavisno od toga da li je baza prava elipsa ili krug, valjak se zove eliptični, odnosno kružni valjak.

Osobine valjka[uredi - уреди]

Kao geometrijsko telo, valjak ima svoju površinu i zapreminu.

Površina valjka[uredi - уреди]

Površina valjka (P) se određuje kao zbir površine omotača valjka i dvostruka površina njegove baze. Površina omotača se određuje kao proizvod dužina obima baze i izvodnice valjka. Opšta formula za površinu valjka glasi:

P = 2P(B) + P(M)\,

Pri čemu P(B) predstavlja površinu baze, a P(M) površinu omotača valjka. Površina omotača je već opisana kao:

P(M) = O(B) \cdot l = 2r\pi \cdot l

Pri čemu treba voditi računa da kod pravog valjka važi i h=l. Kod kosih valjaka izvodnica ne mora uvek biti data eksplicitno. Moguće ju je izračuati pomoću dužine visine (h) i jednog ugla. Obično je to ugao između baze i ose valjka, ili njegov komplement, tj. ugao između normale na bazu i ose valjka. Tako se mogu izdvojiti dve formule:

h = l \cdot \sin\alpha, iliti l = \frac{h}{\sin\alpha}
h = l \cdot \cos (\pi / 2 - \alpha), ili l = \frac{h}{\cos (\pi / 2 - \alpha)}

Zapremina valjka[uredi - уреди]

Zapremina valjka (V) se određuje kao proizvod površine bazne elipse i visine valjka. Njena opšta formula bi glasila:

V = B \cdot h

Gde B predstavlja površinu baze, a h visinu valjka. Visina valjka nije uvek data eksplicitno, i može se odrediti pomoću dužine izvodnice i jednog ugla, kao što je to opisano u pretodnom zaglavlju.

Izvedene formule[uredi - уреди]

Oznake su: r za poluprečnik kružne baze, h za visinu valjka, l za dužinu izvodnice i α za ugao između baze i ose valjka.

Za pravi kružni valjak:

P = 2P(B) + P(M) = 2(r^2\pi) + 2r\pi \cdot h = 2r\pi \left (r + h \right )
V = P(B)\cdot h = (r^2\pi)\cdot h

Za kosi kružni valjak:

P = 2P(B) + P(M) = 2(r^2\pi) + 2r\pi \cdot l = 2r\pi \left (r + l \right ) = 2 r \pi \left (r + \frac{h}{\sin \alpha} \right )
V = r^2 \pi \cdot h = r^2 \pi \cdot l \sin \alpha