Lužički Srbi
| Lužički Srbi | |
|---|---|
 | |
| Ukupna populacija: | 50.000–60.000 100.000 (1961.[1]) 164.000 (polovina XIX veka[2]) |
| Glavna naseobina: | Nemačka |
| Jezici: | lužičkosrpski, nemački |
| Religija: | protestantizam i rimokatolicizam |
| Srodne etničke grupe: | Sloveni, Zapadni Sloveni |
Lužički Srbi su Zapadni Sloveni (gornjolužičkosrpski: Serbja – Serbja, donjolužičkosrpski: Serby – Serbi), poznati i kao Severni Srbi ili Lužičani, su stari zapadnoslovenski narod, koji živi u istočnom delu Nemačke, u nemačkim pokrajinama Saksonija i Brandenburg, u kraju koji je poznat kao Lužica. Najmalobrojniji su među slovenskim narodima.[1]
Govore dva slična jezika: gornjolužičkosrpski (pod uticajem češkog jezika) i donjolužičkosrpski (pod uticajem poljskog jezika). Oba jezika spadaju u slovensku grupu indoevropske porodice jezika. Lužičkih Srba ukupno ima oko 60.000, a po veroispovesti su većinom protestanti, a manjim delom katolici.
Lužički Srbi se u sačuvanim istorijskim izvorima po prvi puta spominju 631. godine u zapisima ranačkog kroničara Fredegara.[1] Od VIII veka Lužički Srbi bili su u sukobu sa Francima i Sasima, a u X veku potpali su pod germansku vlast Istočne marke kada je provedena i prisilna hristijanizacija.[1] 1018. godine njihov je zavičaj došao pod vlast poljskog vladara Boleslava Hrabrog, a do 1136. vlast je ponovo prešla u ruke meissenskih markgrofova.[1] U narednim periodima ovi su krajevi bili i pod vlašću Češke i Brandenburga, sve dok 1623. nisu potpali pod Sasku, u čijem su sastavu ostali do 1815.[1] U XIX veku među Lužičkim Srbima dolazi do razvoja nacionalne svesti, a u XX veku Ustav Istočne Nemačke zagarantovao im je potpunu kulturnu autonomiju i u tom su periodu obnovljene obrazovne i kulturne ustanove, uključujući društvo Domowina, a počeo je izlaziti veći broj časopisa na narodnom jeziku.[1]
Lužički Srbi naseljavaju područje jugoistočno od Berlina prema poljskoj i češkoj granici, sve do Drezdena. Područje naseljeno Lužičkim Srbima se deli na dve geografske oblasti, koje su u svom istorijskom životu bile najvećim delom razdvojene, a samim tim su živele i razvijale se pod različitim političkim i društvenim uslovima. To su Gornja Lužica i Donja Lužica, od kojih je prva bila u sastavu Saksonije i u nešto boljim društveno-političkim uslovima nego Donja Lužica, koja se nalazila u sastavu Pruske.
Kulturno središte Gornje Lužice je Budišin (nemački: Bautzen), a Donje Lužice Kočebuz (nemački: Cottbus). U administrativnom smislu, Gornja Lužica je danas deo nemačke pokrajine Saksonije, dok je Donja Lužica deo pokrajine Brandenburg.
Sa njihovih prvobitnih naseobina Lužički Srbi su nasilno saterani u prostor između Labe i kapija Berlina, između Budišina i Kočebuza, nekad močvarno i pusto zemljište, koje su oni svojim vrednim rukama većim delom pretvorili u urban kraj. Od 1945. do 1989. godine, u procesu urbanizacije i eksploatacije rudnih bogatstava koji je pogađao i druge zajednice, više od 22.000 Lužičkih Srba preseljeno je sa sela u gradove.[2]
Lužičkosrpsko stanovništvo je izmešano sa nemačkim življem. Bez obzira na viševekovnu germanizaciju Lužički Srbi su u duhovnoj i materijalnoj kulturi sačuvali brojne slovenske elemente. Zanimljive su trodelne kuće, ušorena i raštrkana sela, ženska narodna nošnja, što se sve bitno razlikuje od susednog i ѕa njima pomešanog nemačkog stanovništva. Razlikuje se u po nečemu od nemačkog i svadbeni ceremonijal. Narodno usmeno stvaralaštvo bogato je izrekama, poslovicama, pesmama i pričama. Očuvani su i stari muzički instrumenti.
Lužički Srbi govore dva slična jezika: gornjolužičkosrpski i donjolužičkosrpski. Oba jezika spadaju u lužičkosrpsku podgrupu zapadnoslovenskih jezika. Do drugog svetskog rata Lužički Srbi su pisali goticom i latinicom, a danas pišu samo latinicom.
Lužički Srbi sebe nazivaju Srbima: Serbja, Serb, Serbowka, dok Srbe sa Balkana nazivaju Južni Serbja.
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Vrkić Žura, Slavica (2011). „Lužički Srbi – Najmanji slavenski narod”. Ethnologica Dalmatica 18: 93-130.
- ↑ 2,0 2,1 Sokolović, Dalibor (2014). O manjinskim slovenskim jezicima iz perspektive ekologije jezika na primeru lužičkih Srba i vojvođanskih Slovaka (Doktorska dizertacija disertacija). Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu. pp. 51-55.
