COVID-19

Izvor: Wikipedia
Prijeđi na navigaciju Prijeđi na pretragu
COVID-19
Sinonimi
  • 2019-nCoV akutna bolest respiratornog sistema
  • Nova koronovirusna upala pluća
  • Wuhanska upala pluća
Symptoms of coronavirus disease 2019.svg
Simptomi
SpecijalnostAkutna infekcija respiratornog sistema
SimptomiGroznica, kašalj, kratkoća daha
KomplikacijeViralna povreda pluća, akutna ozljeda pluća, otkazivanje bubrega
UzrociSARS-CoV-2
PrevencijaPranje ruku
Klasifikacija i eksterni resursi

COVID-19 (engl. coronavirus disease 2019 – "Koronavirusna bolest 2019"[α 1]) jest virusna respiratorna bolest uzrokovana novim koronavirusom SARS-CoV-2.[1][2]

Bolest se prvi put pojavila u gradu Wuhan, glavnom gradu provincije Hubei u Kini, među pacijentima koji su razvili upalu pluća bez jasnog uzroka.[3] Povodom brzog širenja bolesti, Svjetska zdravstvena organizacija je proglasila epidemiju.[4] Zabilježene su zaraze širom zapadnog svijeta i Azijsko-pacifičkog okeana, uglavnom putnika koji su porijeklom iz kontinentalne Kine, a lokalni prenos je zabilježen i u Evropi.

Vrijeme inkubacije do pojavljivanja prvih simptoma bolesti je obično između 2 do 14 dana.[5][6] Preporučuje se redovno pranje ruku i udaljavanje od ljudi koji kašlju.[7]

Simptomi[uredi | uredi kod]

Simptom Postotak
Groznica 87.9%
Suhi kašalj 67.7%
Umor 38.1%
Stvaranja ispljuvaka 33.4%
Kratkoća daha 18.6%
Bol u mišićima i zglobvima 14.8%
Grlobolja 13.9%
Glavobolja 13.6%
Drhtavica 11.4%
Mučnina ili povraćanje 5%
Začepljenost nosa 4.8%
Proljev 3.7%

Kao i kod drugih respiratornih bolesti, infekcija virusom SARS-CoV-2 može izazvati blage simptome, uključujući curenje iz nosa, grlobolju, kašalj i povišenu temperaturu. Kod nekih osoba može izazvati teži oblik bolesti, poput upale pluća ili otežanog disanja. Rijeđe, bolest može biti fatalna. Povišeni rizik postoji kod starijih osoba i ljudi s postojećim hroničnim oboljenjima (poput dijabetesa i srčanih bolesti).[8]

Na uzorku 55.924 laboratorijski potvrđenih slučajeva u Kini tipični simptomi su bili: groznica (87,9% slučajeva), suhi kašalj (67,7%), umor (38,1%), stvaranje ispljuvaka (33,4%), kratkoća daha (18,6%), grlobolja (13,9%), glavobolja (13,6%), bolovi u mišićima ili bolovi u zglobovima (14,8%), drhtavica (11,4%), mučnina ili povraćanje (5,0%), začepljenost nosa (4,8%), i proljev (3,7%).[9]

Glavni način infekcije kod ljudi jeste prenošenje sa čovjeka na čovjeka, koje se obično događa putem respiratornih kapljica zaraženih osoba koje kišu, kašlju ili izdahnu.[10] Razdoblje inkubacije je uglavnom između 2 i 14 dana,[11] s prosjekom od 3 dana iako su zabilježeni slučajevi sa čak 24 dana inkubacije.[12]

Dalji razvoj može dovesti do teške upale pluća, sindroma akutnog respiratornog distresa, sepse, septičkog šoka i smrti. Neke zaražene osobe mogu imati infekciju bez pokazivanja kliničkih simptoma, pa se savjetuje da osobe u bliskom kontaktu sa potvrđenim zaraženim pacijentima budu pregledane i nadgledane kako bi se isključila mogućnost infekcije.[13][14][15]

Prevencija[uredi | uredi kod]

Svjetska zdravstvena organizacija za SARS-CoV-2 i sprječavanje njegovog širenja preporučuje korištenje dezinfekcionih sredstava koji imaju barem 60% baznog udjela alkohola u svom sastavu.

Trenutno ne postoji odobren lijek ili vakcina za tretman bolesti. Prevencija je slična kao i kod ostalih tipova gripe gdje potrebno imati adekvatnu higijenu ruku, sigurnu prehranu i izbjegavati bliski kontakt sa svima koji pokazuju simptome respiratornih bolesti poput kašlja i kihanja.

Pranje ruku[uredi | uredi kod]

Centri za kontrolu i prevenciju bolesti preporučuju redovno pranje ruku sapunom najmanje 20 sekundi posebno nakon odlaska u toalet, prije jela, i nakon istresanja nosa, kašljanja ili kihanja. Ako sapun nije dostupan, onda se preporučuje bilo koje sredstvo za pranje ruku s najmanje 60% alkohola.

Respiratorna higijena[uredi | uredi kod]

Zdravstvena tijela preporučuju pojedincima da pokrivaju usta i nos maramicom tokom kašljanja ili kihanja (koju bi trebalo odmah odložiti), ili rukavom ako maramica nije dostupna.[16][17][18]

Pojedincima koji mogu biti zaraženi savjetuje se nošenje hirurške maske.[19][20][21] Maske za lice mogu ograničiti jačinu i put putovanja kapi koje se raspršuju tokom razgovora, kihanja i kašljanja. Svjetska zdravstvena organizacija je izdala najbolje prakse za upotrebu maski:[22]

  • Pažljivo stavite masku da prekrije usta i nos i vodite računa da ne postoje praznine između vašeg lica i maske.
  • Izbegavajte dodirivanje maske dok je koristite; ako to radite, očistite ruke trljanjem ruku ili sapunom na bazi alkohola.
  • Zamijenite masku novom ako je vlažna i ne koristite maske za jednokratnu upotrebu.
  • Skinite masku sa stražnje strane (ne dodirujte prednju stranu maske); odbacite odmah u zatvoreni kantu; očistite ruke trljanjem ruku ili sapunom na bazi alkohola.

Uzrok[uredi | uredi kod]

Glavni članak: SARS-CoV-2
SARS-CoV-2 (sredina, žuto), kako ga vidi elektronski mikroskop.
Bolest je uzrokuje virus SARS-CoV-2 za koji se smatra da je životinjskog porijekla.[23] Epidemiološka studija prvih 72.314 slučajeva je ustanovila mogućnost "kontinuiranog zajedničkog izvora" izbijanja epidemije u decembru 2019. koji se najčešće veže za veliku pijacu u Huananu gdje se prodaju razne vrste životinja. Prvo prenošenje s čovjeka na čovjeka je zabilježeno u januaru 2020.[24] Pijaca koja se nalazila u neposrednoj blizini apartmanskih naselja, bila je jedna od najvećih u centralnoj Kini, a njen čitav zapadni dio je uglavnom služio za prodaju divljih životinja.[25]

Higijena i uvjeti pod kojim je pijaca radila su bili nezadovoljavajući, gdje su mrtve i žive životinje držane u neposrednoj blizini.[26] New York Times je u svom izvještaju napisao: "sanitacija je bila jadna, sa slabom ventilacijom i smećem koje se skupljalo na mokrim podovima"[27] Još uvijek nije utvrđeno da je izbijanje epidemije novog koronavirusa započelo na pijaci u Wuhanu.[28]

Smrtnost[uredi | uredi kod]

Do 23. februara 2020. potvrđeno je 2.468 smrtnih slučajeva. Većina pacijenata, njih oko 80% bili su stariji od 60 godina, a 75% je imalo već postojeće zdravstvene poteškoće uključujući kardiovaskularne bolesti i dijabetes.[29] Postotak smrtnosti je između 1–3%.[30]

Muškarci su imali stopu smrtnosti od 2,8%, a žene 1,7%.[31] Kod pacijenata mlađih od 50 godina stopa smrtnosti nije veća od 0,5% dok je kod onih iznad 70 godina stopa iznosila preko 8%.[31]

Pandemija COVID-19[uredi | uredi kod]

Broj oboljelih od COVID-19 na mapi svijeta
  1000 i više potvrđenih slučajeva
  100–999 potvrđenih slučajeva
  10–99 potvrđenih slučajeva
  1–9 potvrđenih slučajeva
Glavni članak: Pandemija COVID-19

Izbijanje epidemije novog koronavirusa desilo se početkom decembra 2019. u glavnom gradu pokrajine Hubei u Wuhanu (Kina).[32] Svjetska zdravstvena organizacija dala je novom virusu privremeni naziv 2019-nCoV[33] i proglasila je vanrednu situaciju na globalnom nivou u vezi sa širenjem novog koronavirusa. Novi virus kasnije je dobio svoje službeno ime SARS-CoV-2.[34] Nakon toga, započela je epidemija koja je zahvatila i druge dijelove Kine, a identificiraju se i slučajevi izvan Kine, u nekoliko zemalja Azije, ali i u Australiji, Evropi i Sjevernoj Americi. Prvi slučajevi u Evropi potvrđeni su u Francuskoj 24. januara 2020.[35]

Svjetska zdravstvena organizacija proglasila je 11. marta 2020. pandemiju bolesti COVID-19 uzrokovanu novim koronavirusom SARS-CoV-2.

Etimologija[uredi | uredi kod]

COVID-19 je službeni naziv za koronavirusnu bolest koju izaziva virus SARS-CoV-2 (CO znači "corona", VI "virus", a D stoji za riječ "disease", što na engleskom jeziku znači bolest).[36]

Napomene[uredi | uredi kod]

Također pogledajte[uredi | uredi kod]

Reference[uredi | uredi kod]

  1. Gorbalenya, Alexander E. (11. 2. 2020). „Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus – The species and its viruses, a statement of the Coronavirus Study Group” (en). bioRxiv: 2020.02.07.937862. DOI:10.1101/2020.02.07.937862. Arhivirano iz originala na datum 11. 2. 2020. Pristupljeno 11. 2. 2020. 
  2. „Coronavirus disease named Covid-19” (en-GB). BBC News. 11. 2. 2020. Arhivirano iz originala na datum 11. 2. 2020. Pristupljeno 11. 2. 2020. 
  3. „Disease background of 2019-nCoV” (en). European Centre for Disease Prevention and Control. Pristupljeno 11. 2. 2020. 
  4. „Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)” (en). www.who.int. Arhivirano iz originala na datum 31. 1. 2020. Pristupljeno 11. 2. 2020. 
  5. „Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV) | CDC” (en-us). www.cdc.gov. 10. 2. 2020. Arhivirano iz originala na datum 30. 1. 2020. Pristupljeno 11. 2. 2020. 
  6. „Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges”. International Journal of Antimicrobial Agents: 105924. februar 2020. DOI:10.1016/j.ijantimicag.2020.105924. PMID 32081636. 
  7. „Advice for public” (en). www.who.int. Pristupljeno 25. 2. 2020. 
  8. Kojovic, Maja. „Novi koronavirus- pitanja i odgovori sa preporukama” (en-US). ZZJZ FBiH. Arhivirano iz originala na datum 2020-02-25. Pristupljeno 25. 2. 2020. 
  9. „Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)”. WHO. str. 11–12. Pristupljeno 29. 2. 2020. 
  10. „Q & A on novel coronavirus” (en). European Centre for Disease Prevention and Control. Arhivirano iz originala na datum 5. 2. 2020. Pristupljeno 11. 2. 2020. 
  11. „Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV) | CDC” (en-us). www.cdc.gov. 10. 2. 2020. Arhivirano iz originala na datum 30. 1. 2020. Pristupljeno 11. 2. 2020. 
  12. „Research shows 3-day median incubation period for coronavirus, 24 days in rare cases”. The Straits Times. 11. 2. 2020. 
  13. Guan, Wei-jie; Ni, Zheng-yi; Hu, Yu; Liang, Wen-hua; Ou, Chun-quan; He, Jian-xing; Liu, Lei; Shan, Hong i dr.. (28. 2. 2020). „Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China” (en). New England Journal of Medicine. DOI:10.1056/NEJMoa2002032. PMID 32109013. 
  14. Pan, Xingfei; Chen, Dexiong; Xia, Yong; Wu, Xinwei; Li, Tangsheng; Ou, Xueting; Zhou, Liyang; Liu, Jing (19. 2. 2020). „Asymptomatic cases in a family cluster with SARS-CoV-2 infection”. The Lancet Infectious Diseases 0. DOI:10.1016/S1473-3099(20)30114-6. ISSN 1473-3099. PMID 32087116. 
  15. „2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)”. Centers for Disease Control and Prevention. 11. 2. 2020. Pristupljeno 18. 2. 2020. 
  16. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public
  17. Home. „Novel Coronavirus”. Health Protection Surveillance Centre. Pristupljeno 27. 2. 2020. 
  18. „Advice for public”. World Health Organization (WHO). Pristupljeno 8. 2. 2020. 
  19. „Severe Respiratory Disease associated with a Novel Infectious Agent”. Hong Kong: Centre for Health Protection, Department of Health. Pristupljeno 1. 2. 2020. 
  20. „Updates on Wuhan Coronavirus (2019-nCoV) Local Situation”. Singapore: Ministry of Health. Pristupljeno 1. 2. 2020. 
  21. „Advice on the use of masks the community, during home care and in health care settings in the context of the novel coronavirus (2019-nCoV) outbreak”. World Health Organization. Pristupljeno 21. 2. 2020. 
  22. „When and how to use masks” (en). www.who.int. Pristupljeno 29. 2. 2020. 
  23. „Discovery of a novel coronavirus associated with the recent pneumonia outbreak in humans and its potential bat origin” (en). bioRxiv: 2020.01.22.914952. 23. 1. 2020. DOI:10.1101/2020.01.22.914952. Arhivirano iz originala na datum 24. 1. 2020. Pristupljeno 5. 2. 2020. 
  24. „The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) - China, 2020”. China CDC Weekly 2. 20. 2. 2020. Arhivirano iz originala na datum 18. 2. 2020. Pristupljeno 19. 2. 2020. 
  25. Schnirring, Lisa (27. 1. 2020). „Experts: nCoV spread in China's cities could trigger global epidemic” (en). CIDRAP. Pristupljeno 28. 1. 2020. 
  26. „Here's What It's Like in Wuhan, the City at the Center of Coronavirus” (en). Time. Pristupljeno 23. 1. 2020. 
  27. Buckley, Chris; Myers, Steven Lee (1. 2. 2020). „As New Coronavirus Spread, China's Old Habits Delayed Fight” (en-US). The New York Times. ISSN 0362-4331. Pristupljeno 2. 2. 2020. 
  28. Cohen, Jon; 2020 (26. 1. 2020). „Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally” (en). Science | AAAS. Arhivirano iz originala na datum 27. 1. 2020. Pristupljeno 27. 1. 2020. 
  29. „Coronavirus: Window of opportunity to act, World Health Organization says”. BBC News Online. 5. 2. 2020. Arhivirano iz originala na datum 5. 2. 2020. Pristupljeno 10. 2. 2020. 
  30. Jeannette Guarner, MD, Three Emerging Coronaviruses in Two Decades: The Story of SARS, MERS, and Now COVID-19, American Journal of Clinical Pathology, DOI:10.1093/ajcp/aqaa029
  31. 31,0 31,1 „Coronavirus Age, Sex, Demographics (COVID-19) - Worldometer” (en). www.worldometers.info. Arhivirano iz originala na datum 27. 2. 2020. Pristupljeno 26. 2. 2020. 
  32. The Editorial Board (29. 1. 2020). „Is the World Ready for the Coronavirus? - Distrust in science and institutions could be a major problem if the outbreak worsens.”. The New York Times. Pristupljeno 30. 1. 2020. 
  33. „Laboratory testing of human suspected cases of novel coronavirus (nCoV) infection. Interim guidance], 10 January 2020”]. Arhivirano iz originala na datum 20. 1. 2020. Pristupljeno 14. 1. 2020. 
  34. {{Cite journal|last=Gorbalenya|first=Alexander E.|date=11. 2. 2020|title=Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus – The species and its viruses]], [[a statement of the Coronavirus Study Group|url=https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.07.937862v1%7Cjournal=bioRxiv%7Cpages=2020.02.07.937862%7Cdoi=10.1101/2020.02.07.937862}}
  35. „Novi koronavirus 2019-nCoV”. fmoh.gov.ba. Pristupljeno 7. 2. 2020. 
  36. „Korona virus dobio novo ime – COVID-19” (bs). Al Jazeera Balkans. 11. 2. 2020. Pristupljeno 12. 2. 2020. 

Vanjski linkovi[uredi | uredi kod]


Greška kod citiranja: Oznake <ref> postoje za skupinu imenovanu kao "α", ali nema pripadajuće oznake <references group="α"/>