1410-e

Izvor: Wikipedia
Milenijum: 2. milenijum
Vijekovi: 14. vijek15. vijek16. vijek
Decenije: 1380-e 1390-e 1400-e1410-e1420-e 1430-e 1440-e
Godine: 1410 1411 1412 1413 1414 1415 1416 1417 1418 1419
Kategorije: RođenjaSmrtiArhitektura
NastanciPrestanci

1410-e su decenija koja je počela 1. januara 1410. i završila 31. decembra 1419.

Događaji[uredi - уреди]

Hrvatska[uredi - уреди]

1410
  • 18. 2. - Mletačka općina prekida trgovačke odnose sa Trogirom, jer ovaj pomaže od Mlečana opsadnuti Šibenik.
  • 8. 11. - Mlečani ponudili Sandalju Hraniću 5.000 dukata za Ostrovicu, što ovaj prihvata.
  • Ladislav i Emerik Iločki mačvanski banovi.
  • 1409 ili početkom 1410 - Radi odbrane Šibenika Žigmund poslao kraljevsku četu pod komandom Petra z Myšlina.
1411
  • 13. 4. - Zastupnik Sandalja Hranića predao Mlečanima prodanu Ostrovicu i poklonjeni Skradin.
  • 21. 7. - Žigmund Luksemburški izabran za nemačkog kralja i "kralja Rimljana" - krunisanje 1414 (zanemarivanje ugarsko-hrvatskih poslova).
  • rujan - Prve ugarske čete u Furlaniji i mletačkoj Istri.
+ Hrvatski ban Karlo Kurjaković napada mletačke Ostrovicu, Vranu i Skradin.
  • ca. 10. 10. - Ban Kurjaković uzeo Skradin Mlečanima.
  • 24. 10. - Mletačko vijeće naredilo da se iz Zadra presele sumnjivi za veze sa Ugarskom (porodice Jurjević i Našić i dr.).
  • 11. 11. - Kralj Žigmund šalje glavnu vojsku, na čelu sa Pipo Spanom, na mletačke posede; izazivaju ustanak u Istri.
  • t. g. - Nastavlja se mletačka opsada Šibenika.
  • Ivaniš Nelipić posvojio zeta Ivana (Anža) Frankapana.
1412
  • siječanj - Nakon Karla Kurjakovića novi banovi: u Hrvatskoj i Dalmaciji Petar Alben, u Slavoniji Pavao Čupor.
  • ožujak - Pleme Šubići sa Vlasima uzeli Ostrovicu Mlečanima.
  • 7. 5. - U Šibeniku pogubljene vođe pučke stranke koje su nakratko protjerale vlastelu.
  • 22. 5. - Počeo veliki kongres u Budimu - knezovi, velikaši i vitezovi iz čitave Evrope na viteškim igrama i zabavama (tu su i velikaši iz sh. krajeva).
  • svibanj-lipanj? - Vladislav Blagaj uzeo Buzet od Mlečana, a i Nikola Frankapan poslao čete u Istru.
  • 27. 10. - 8. 11. - Kralj Žigmund u Zagrebu sa mnogom vlastelom (pripreme za pohod na Mletke).
  • 30. 10. - Ugarski Šibenik se predao Mlecima nakon trogodišnje opsade.
  • 15-19. 11. - Žigmund u Bihaću[1].
  • 27 -29. 11. - Žigmund u Brinju, kod kneza Nikole Frankapana - izdaje povelju po kojoj Katarina, kći Ivaniša Nelipića i supruga Anža Frankapana može primiti za miraz očeve posjede (kasnije će biti izigrano).
  • 16. 12. - Žigmund u Udinama; ugarske čete haraju Furlanijom ali bez pravih uspeha (Žigmund će se u Ugarsku i Hrvatsku vratiti tek 1419, u međuvremenu putuje Evropom a vlast sprovode ostrogonski nadbiskup Ivan Kanižaj i palatin Nikola Gorjanski).
1413
  • 18. 1. - Ugarsko-mletački rat: kralj Žigmund (Sigismund) napušta Udine i pokušava u mletačkoj Istri.
  • 24 - 25. 1. - Žigmund neuspešno napada Kopar (u Istri će osvojiti samo Vodnjan i Valle, pre povratka u Furlaniju krajem veljače).
  • 17. 4. - Uz posredovanje (protu)pape Ivana XXIII. sklopljeno primirje na pet godina između Žigmunda i Mletačke Republike.
  • ca. 4. 6. - Split se odmetnuo od hercega Hrvoja Vukčića.
  • srpanj - Dubrovčani u ime kralja Žigmunda posjeli otoke Brač, Korčula i Hvar, koji su pripadali Hrvoju (ugarski velikaši mu uzeli slavonske posjede) - stanovnici otoka se protive ovome a pretenzije imaju i Sandalj i Balša.
1414
  • 26. 6. - Pismo kralja Žigmunda: Brač, Korčula i Hvar ostaju Dubrovniku dok se drugačije ne odluči.
  • ljeto - Turci upadaju u Slavoniju i do Zagreba.
  • 1414-19 - Titulu bana Dalmacije i Hrvatske drži Ivan Alben od Medvedgrada.
1415
  • veljača - travanj - Turske pljačkaške čete izvesnog Zek Meleka se šire iz Bosne po Hrvatskoj (okolina Omiša, Splita, Trogira..., uništena tvrđava Zvoničac u Zagori), zvanično pomažu Hrvoja Vukčića.
1416
  • 27. 1. - Zabranjena trgovina robljem u Dubrovniku.
  • april-maj? - Hrvojeva udovica Jelena dala Omiš bratu i "banu" Ivanišu.
  • 21. 9. - Kralj Sigismund oduzima Brač, Hvar i Korčulu Dubrovčanima i daje ih dvorskom riteru Ladislavu Jakšu od Kušlja (povelja doneta u Calaisu, u Dubrovniku se saznalo 30. 1.).
  • ca. 1. 11. - Na povratku iz Bosne, vojska Pipa Spana opustošila imanja Ladislava Tituševića u bodroškoj i baranjskoj županiji (zarobljen u Bosni prošle godine).
  • Ivan Gorjanski se oslobodio iz turskog zarobljeništva, sa despotom Stefanom radi na oslobođenju ostalih zarobljenih 1415 - pregovori dugi i teški, Ivan Morović oslobođen tek 1419.
  • 1416-17? - Kuga u Dubrovniku.
1417
  • veljača, krajem - Žigmundov dvorski vitez Vladislav /Jakšić/, sa titulom "kraljevskog komesara u kraljevini Dalmaciji", preuzeo otoke Korčulu, Brač i Hvar (Dubrovčani ih držali od 1413).
1418
  • 3. 1. - Nakon pritužbe zagrebačkog kaptola na kraljicu Barbaru u vezi ometanja posjeda Toplice kod Kalnika, kralj Žigmund piše palatinu Nikoli Gorjanskom da je opomene.
  • svibanj - Po isteku petogodišnjeg primirja nastavlja se Ugarsko-mletački rat - ratišta su Furlanija, Istra i Dalmacija.
  • 5. 9. - Mletačko vijeće naložilo svom jadranskom zapovjedniku Nikoli Capellu da napada Trogir i Split isključivo sa morske strane; istovremeno se u Splitu odvija unutrašnji sukob, bjegunci odlaze Mlečanima.
  • 3. 12. - U Hvaru se izmirila pučka stranka sa vlastelom.
1419
  • 15. 1. - Ugarsko-mletački rat: Mletačko vijeće nalaže potkapetanu brodovlja Marku Mianiju da jednom galijom provodi trgovačku blokadu Trogira, Splita i Omiša; Trogir kasnije opsadnut i s kopna.
  • ožujak - Trogirani se zalijeću po Jadranu protiv mletačkog brodovlja.
  • 24. 4. - Kralj Žigmund izdao ovlast Ivanu Venturinu Zadraninu da plijeni mletačke brodove (sljedećeg mjeseca i Trogiraninu Jakovu Hlapčiću) - mletačko vijeće zaplijenilo Venturinovu imovinu 26. 5..
  • 29. 5. - Venecija šalje nove najamnike u Šibenik, jer su prethodni stradali od kuge.
  • rujan - U Dalmaciji ratuje hrvatsko-dalmatinski ban Albert de Ungh.
  • Ugarski velikaš Ivan Morović se oslobodio iz turskog ropstva po cenu 40.000 forinti (zarobljen 1415).


Bosna[uredi - уреди]

1410
1411
1412
Bosna oko 1412
  • 8. 5. - Knez Vuk, nećak kralja Ostoje, kod Visokog ubio i opljačkao dubrovačkog trgovca Jakšu Bunića.
1413
1414
  • jun - Ishak-beg okupio vojsku u Skoplju i krenuo na Bosnu; Sandalj Hranić je ne može zaustaviti (pomoć Hrvoju Vukčiću koji od prošle godine ratuje sa susedima).
  • 5. 7. - Turska vojska na gornjem Vrbasu, kod Hrvoja; delovi vojske zatim haraju istočnom Slavonijom (oblast Ivana Morovića) i do Zagreba (o čemu Dubrovčani izveštavaju 14. 8.) - "prva turska provala u srce hrvatskih zemalja" (vidi i jesen 1396).
  • 23. 7. - Dubrovčani dozvoljavaju sklonište izbeglicama u Stonu.
  • avgust - Sa Turcima se u Bosnu vraća Tvrtko II[2] (zbačen 1408-09, presto preuzima tek 1421); Vlasi sa dubrovačkog zemljišta se izjašnjavaju za njega i napadaju ljude Sandalja Hranića (opšta nesigurnost u zemlji). Turci će i prezimiti u Bosni.
1415
  • 16. 6. - Zek Melek sa četama napustio Bosnu po sultanovom pozivu, a Ishak-beg već sprema novu vojsku za haranje "zapadno od Bosne" (prema dubrovačkom pismu Sigismundu od 28. 6.); istog dana usorski vojvoda i požeški župan Ivan Gorjanski došao u Doboj (prvi pomen tog grada) - sakuplja se ugarsko-hrvatska vojska.
  • kolovoz, prva polovina - Sukobi ugarsko-hrvatskih i turskih četa u Usori, prvi zauzimaju tvrđavu Kovač od bosanskog vojvode Dubravčića.
  • ca. 10. 8. - Glavni ugarsko-turski okršaj se događa u župi Lašva - tursko-bosanska pobeda s mnogo zarobljenih velikaša (Morović, Gorjanski...), Hrvoje dao udaviti Pavla Čupora u volovskoj koži (osveta za uvredu).
    • Turske čete se nakon ovoga zaleću do Celja u Štajerskoj.
  • 23. 8. - Ubijen bosanski knez Pavle Radenović (krivci vojvoda Sandalj Hranić i kralj Ostoja Kotromanić) - Pavlovići (Petar i Radoslav) zatim vode osvetnički rat uz pomoć Turaka.
  • decembar - Turci aktivni na jugu Bosne, u Humu - vojska Pavlovića, na čelu sa braćom Miloradović, sa turskim četama protiv Hranića.
1416
  • 21. 3. - Dubrovačka općina šalje brodove prema kopnu radi spasavanja izbjeglica (Turci ratuju u Humu za kneza Petra Pavlovića).
  • april - Umro Hrvoje Vukčić, bosanski veliki vojvoda - ostaje sin Balša Hercegović (bez značaja) i udovica Jelena Nelipić.
  • jun-jul - Bosanski kralja Stjepan Ostoja se oženio Jelenom Nelipić Vukčić, nakon što se razveo od Kujave Radenović.
  • 12. 10. - Dubrovačko pismo kraljici Barbari: "Bosna sva razasuta" (građanski rat nakon ubistva Pavla Radenovića).
  • Ugarski vojvoda Pipo Spano ("Filip Madžarin") na jesen ratuje u Bosni.
  • Turska vojska povučena iz Bosne zbog sukoba Mehmeda I i pretendenta Mustafe (prema dubrovačkom pismu od 25. 12.).
1417
1418
1419


Srbija i Zeta[uredi - уреди]

1410
1411
  • januar - Nova ponuda Kotorana za predaju grada Mlečanima (pregovori o tome bez rezultata).
  • septembar - Musine snage opsedaju Selimvriju, u kome se nalazi Sulejmanov sin Orhan (sa Musom je i Đurđe Branković, dok nije prebegao u životnoj opasnosti); despot Stefan ratuje protiv Muse u pirotskom kraju.
  • decembar - Despot Stefan sa sandžakbezima Skoplja i Ćustendila upada u Musine zemlje, neuspešno istura princa Dauda Saudžijeva za sultana; istovremeno Mehmed ne uspeva preći nabujalu Maricu.
  • t. g. - Pomirenje despota Stefana i Đurđa Brankovića.
  • Nesigurnost za dubrovačku trgovinu: Sandalj Hranić naplaćuje novu carinu na kožu u Onogoštu (Nikšiću), a tokom leta družine Bjelopavlića, Ozrinića, Maznića i Malonšića opljačkale dubrovačke trgovce do gole kože[3].
  • Negde tokom 1404-11 - "Lavoobrazni muž" Karaljuk (Novak) ratuje hajdučki protiv Turaka.
  • U dubrovačkim dokumentima se prvi put pominje Ljubovija (Gliubeuina, Gliubeuigna).
  •  ? Despot Stefan dobio od Žigmunda grad Satmar (Satu Mare).
1412
1413
  • 1407-13 - Podignut i živopisan manastir Kalenić, zadužbina protovestijara Bogdana, žene Milice i brata Petra.
  • Despot Stefan dobio od Mehmeda Znepolje i Koprijan (početak osmogodišnjeg perioda mira).
  • približno - Umro skopski namesnik Paša Jigit-beg, nasleđuje ga Ishak-beg (zadužen i za Bosansko Krajište).
  • Balša III izgradio crkvu sv. Nikole u manastiru Praskvica u Paštrovićima (kod Miločera).
  • oktobar - Umro Mrkša Žarković, vladar Valone, Berata, Kanine i Himara - nastavlja udovica Ruđina (kćerka Balše II), koja uzaludno nudi te gradove Mlečanima.
  • 26. 12. - Đurađ Branković se oženio Irinom Kantakuzinom (poznatija kao "prokleta Jerina"); Dubrovčani se izvinjavaju zbog kašnjenja na venčanje jer Turci prezimljavaju u Bosni.
  • prva polovina godine - Kotor pregovara o miru sa Sandaljem Hranićem, ovaj zahteva 12.000 dukata pologa (četvorica kotorskih vlastelina-pregovarača ostaju preko devet godina u tamnici), daju mu prihode od prodaje soli.
1415
+ približno - Umro Nikita Topija gospodar Kroje - grad uzimaju Turci.
1417
  • 24. 12. - Ljudi Balše III opljačkali mletački brod koji je prevozio ahajsko-patraskog poslanika kanonika Florija (ubijen komandant broda).
  • U Dubrovačkim spisima se prvi put pominje Krupanj (Crupagn).
  • Kuga na Balkanu?.
1418
1419
+ Izveštava se da je Stefan Balšić ("de Maramonte") u Zeti (stigao nedavno iz južne Italije) - njega i Balšu III nazivaju "gospodarima Zete".
  • 22. 5. - Papa Martin V potvrđuje izvesnog Gregorija de Here za biskupa u Beogradu.
  • maj - Mlečani ucenili Balšinu glavu na 2.000 dukata u novcu i isto toliko u posedima, ovaj krajem meseca zauzima Drivast, sem tvrđave.
  • avgust, krajem - Balša III zauzeo i drivastansku tvrđavu, zatim blokira rijeku Bojanu.


Izvori[uredi - уреди]

  1. Prema Ćoroviću (Historija Bosne, str. 224) Sigismund je u novembru bio "negde oko Zvornika".
  2. V. Klaić tvrdi da se Tvrtko vratio početkom 1415, sa "trećom vojskom turskom", vojvode "Zech Melecha".
  3. Grupa autora, Istorija Crne gore, Knj. 2, tom 2, str. 104