Arhelaj (filozof)

Izvor: Wikipedia

Arhelaj (grč. Ἀρχέλαος) je bio antički grčki filozof iz 5. veka stare ere, koji je verovatno rođen u Atini, premda Diogen Laertije u Životima znamenitih filozofa (II, 16) kaže da mu je mesto rođenja bio Milet. Arhelaj je bio Anaksagorin učenik, a Ijon sa Hiosa (Diog. Laert. II, 23) kaže da je sam Arhelaj bio Sokratov učenik. Neki ispitivači, međutim, smatraju da te tvrdnje predstavljaju samo nastojanje da se Sokrat poveže sa jonskom školom, dok drugi tu tvrdnju prihvataju kao istinitu. Postoji neslaganje i oko tvrdnje da je Arhelaj bio tak koji je formulisao određena etička učenja. U filozofskoj je misli u načelu sledio Anaksagoru, ali se u kosmološkim razmatranjima vratio ranijim jonskim filozofima.

Prema Arhelaju, prvobitan element (ἀρχή) je materijalan, identičan s vazduhom, ali pomešan Umom: time je nastojao izbeći Anaksagorin dualizam. Iz ovog vazduha, obdarenog "svešću", putem širenja i skupljanja nastali su toplo i hladno, odnosno voda i vatra, pasivan i aktivan princip. Zemlja i nebeska tela nastala su iz blata, koje je proizvod vatre i vode, a iz blata potiče i čovek, ali u svojim prvobitnim, nižim oblicima. Čovek se od životinja razlikuje time što je obdaren moralom i umetničkom sposobnošću.

Od Arhelaja nam nisu sačuvani nikakvi zapisi, čak ni u fragmentarnom obliku. Glavni izvori za proučavanje njegove filozofske misli tako ostaju Diogen Laertije, Simplikije, Plutarh i Hipolit.

Vidi također[uredi - уреди]