Stojan Janković

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Stojan Mitrović Janković
Rođen/a oko 1635.
Žegar, kod Obrovca
Umro/la 23. 8. 1687.
Duvno

Stojan Mitrović Janković (Žegar, kod Obrovca, oko 1635. — Duvno, 23. august 1687 godine. Bio hrvatski uskok iz obitelji Mitrovića. Sin je sjevernodalmatinskog serdara i mletačkog kavalijera Janka Mitrovića, brat Ilije i Zaviše. Premda je poznatiji kao Stojan Janković, prezimenom nije Janković nego Mitrović. U devedeset posto mletačkih dokumenata piše mu prezime Mitrović, a ne Janković, što mu je po ocu.

Zapovijedao je hrvatsko-mletačkom vojskom. Bio je jedan od najvećih zaštitnika katolika i fratara u Rami. Štitio ih je od zuluma osmanskih vlastiju i terora pravoslavaca i njihovih svećenika koji su uz zaštitu turskih vlasti vršili teror na katolicima Rame i okolice. Stoga je često organizirao vojne pohode u Bosnu. Proslavio s ratovanjem u Kandijskom ratu. 1666. je godine pao u zarobljeništvo i odveden u Carigrad, odakle je uspio pobjeći nakon 14 mjesecâ.

U ratovima protiv Turaka osobito se istaknuo u borbama koji je vodio tzv. "Sveti savez" protiv Osmanlija. U borbama je više puta pobijedio osmanske postrojbe u kojima su poginuli i brojniji osmanski zapovjednici. Stojan Mitrović (Janković) je neke od njih sam usmrtio, među kojima su Ali–beg Durakbegović, Redžep–aga Filipović, aga Velagić, aga Pajalitović i Ibrahim–aga Kovačević.

Poreklo[uredi - уреди | uredi izvor]

Stojan Janković je sin Janka Mitrovića (1613 - 1659), harambaše, glavnog poglavara morlačke narodne vojske u Kandijskom ratu, čiji otac Mitar je od Žegara. Mitrovići su se doselili zajedno sa drugim Žegaranima 1647. u Budim kod Posedarja na mletačkoj teritoriji.[1]

Vojni uspesi[uredi - уреди | uredi izvor]

Stojan Janković proslavio se u borbi protiv Osmanskog carstva. Borio se u više ratova protiv Turaka, među kojima su najpoznatiji kandijski (1645 - 1669) i morejski rat (1683 - 1699). U februaru 1666. je zarobljen kod Obrovca na reci Cetini, gde je u borbi poginulo mnogo Turaka, između ostalih i alajbegovi (zapovednici konjice) Atlagić, Čengić i Baraković. Nakon zarobljavanja Janković je odveden u Carigrad, ali je uspeo da se oslobodi nakon 14 meseci.

Istakao se u borbama tzv. „Svetog saveza“ protiv Turaka. Poznato je da je u borbama više puta pobedio turske snage, kada je ubijeno i više turskih vojnih zapovednika, među kojima je neke i lično posekao. Među njima su Ali-beg Durakbegović, Redžep-aga Filipović, aga Velagić, aga Pajalitović i Ibrahim-aga Kovačević.[1]

Za vojne zasluge i pokazanu hrabrost 1670. Mletačka republika odlikovala je Stojana Jankovića zlatnom kolajnom sv. Marka, vrednom 100 dukata i dolamom, imenovan je za kavaljera (viteza) sv. Marka i dobio je posede u novoosvojenim oblastima u Islamu Grčkom sa "400 gonjala zemlje“.

Istakao se i u borbama u Hercegovini, a 1686. je oslobodio grad Sinj, Liku i Krbavu. Godinu dana kasnije (1687) je poginuo tokom napada na Duvno.

Opevan je u narodnim epskim pesmama: „Janko od Kotara i Mujin Alil“, „Ženidba Stojana Jankovića“, „Ropstvo Janković Stojana“[2], kao i u drugim narodnim pesmama.

Porodica i potomstvo[uredi - уреди | uredi izvor]

Stojan Janković imao je dva brata i dve sestre( po mletačkoj arhivi sestre su se udale za braću Nikolić, Dragojla i Dmitra-Dragojlo je u epskoj poeziji ostao upamćen kao Bajo Pivljanin, iz tog braka su rođeni sinovi Simeun i Vuk)). Mlađi brat Ilija Janković borio se protiv Turaka, a mletačka vlast nije uspela da ga uklopi u svoj vojno-upravni sistem. Odmetao se u vreme mira i napadao je tursku teritoriju. U jesen 1683. pokrenuo je velik ustanak protiv Turaka u Dalmaciji nakon turskog poraza kod Beča. Predvodeći svoje čete učestvuje u pohodima na Liku i Bosnu. Otrovali su ga Mlečani 1693. godine.

Drugi, najmlađi brat Stojana Jankovića, Zaviša Janković (1649 - 1702), serdar, kavaljer sv. Marka, serdar Kotara, kapetan Obrovca, čelnik morlaka, vodio je ratne pohode u Liku i Bosnu i dovodio deseljenike u Dalmaciju. Posebno se istakao u osvajanju Knina i Sinja, gde je i ranjen. Bio je u vezi sa srpskim patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem. Imao je veliko imanje, mlinove, kuće i dućane, a pred kraj života kupio je pola ostrva Oliba. Njegova kćerka Jelena udala se za grčkog potpukovnika Teodorina Dede, koji je poneo ime Mitrovića i njihove titule, pošto nije ostalo više muškog potomstva od braće Janković-Mitrović. Linija Janković - Dede nastavila imala je muško potomstvo do Ilije Dede Jankovića (1818 - 1874), čija kćerka Olga se udala za Vladimira Desnicu pa su Desnice nasledile porodicu Dede Janković. Sin Vladimira i Olge Desnice je Uroš Desnica, odlikovan viteštvom (kavaljerstvom), senator, član Srpske stranke u Dalmaciji i dr, koji je sa Fani Luković iz porodice Lukovića iz Prčnja, imao sina Vladana Desnicu.[3]

Zanimljivosti[uredi - уреди | uredi izvor]

Potomak Jankovića je Vladan Desnica, srpski pisac.[3]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 Baština dvora Jankovića, Istorijski muzej Srbije, Beograd 2006, str. 92.
  2. Epske narodne pesme, Uskoci, str. 17-43, Beograd, 1965.
  3. 3,0 3,1 Rodoslov Jankovića i Desnica vid. Baština dvora Jankovića, Istorijski muzej Srbije, Beograd 2006, str. 92.

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]