Kineska mitologija
Kineska mitologija je zbirka kulturne istorije, narodnih predanja i religije u Kini, koja se prenosila usmenim ili pismenim putem. Ovo uključuje mit o postojanju, legende i mitove o nastanku kineske kulture i kineske drzave. Kao i za većinu mitologija ,u prošlosti se verovalo da je to, u najmanju ruku, istorijski zapis.
Istoričari pretpostavljaju da počeci kineske mitologije datiraju jos iz 12. veka pre nove ere. Mitovi i legende prenosili su se usmeno preko hiljadu godina, pre nego što su zapisani u prvim knjigama kao sto su Shan Hai Jing. Ostali mitovi nastavili su da se prenose kroz usmenu tradiciju kao sto je pozorište i pesma, pre nego što su sačuvani u formi Hei'an Zhuan – Ep tame - zbirke legendi u obliku epa koju je sačuvala Han zajednica Shennongija, planinske oblasti u Hubeiju, te koja sadrći u sebi period od rodjenja Pangu-a (po mitologiji prvog živog bića i tvorca svega) do istorijske ere.
Neki mitovi prezivljavaju u obliku pozorišne umetnosti ili književnosti - kao drame i romani. Celokupna mitologija bazirana je na delima kao što su:
- Dela pisca Qu Yuan-a .
- Fengshen Yanyi (封神演義), tekst koji opisuje fiktivno osnivanje dinastije Zhou.
- Put na Zapad, delo Wu Cheng-a objavljeno 1590. godine, priča o hodočašću ka Indiji radi dobijanja budističkih tekstova, a u kojoj se hodočasnici susreću sa raznim utvarama, čudovistima i demonima, kao i sa preprekama na Plamtećim planinama.
- Baishe Zhuan, romantična bajka čija je radnja smeštena u Hangzhou i govori o zmiji koja dobija ljudski oblik i zaljubljuje se u muškarca.
Nuwa and Fuxi predstavlja stvorenja poput onih koji su polu-ljudi a polu-zmije.
Shangdi (上帝) se pojavljuje u književnosti verovatno 700 godina pre Hrista kao Huangtian Dadi (皇天大帝), a predstavlja jednog od vrhovnih bogova čije se ime poistovećuje ponekad sa pojmom Tian koje ima slicno znacenje (Raj, vrhovno božanstvo ,itd.)
Yu Di (玉皇 ili 玉帝 ili Žadski car) se pojavljuje u literaturi posle osnivanja taoizma u Kini.
Nüwa (女媧),pojavljuje se oko 350. godine pre nove ere. Njen saputnik bio je Fuxi, brat i muž. Ova dva bića cu često slavljena I obožavana kao preci ljudske vrste. Veruje se da je Nuwa ljude napravila od gline da bi imala saputnike. Predstavljeni su kao polu-ljudi i polu-zmije. Takođe se veruje da je Nuwa popravila nebo posle uništenja stubova koji su podupirali I nosili citav raj.
Pangu (盤古),je stvoren oko 200. godine posle Hrista, i delo je autora Xu Zhenga ,to je nešto skoriji mit koji opisuje prvog praoca.
Sadržaj/Садржај |
Tri Uzvišena i Pet careva [uredi - уреди]
Tri Uzvišena I Pet careva je legendarni period kineske istorije koji obuhvata vladare koji su, kako neke legende tvrde, vladali izmedju 2850. do 2205. godine pre nove ere u periodu koji prethodi dinastiji Xia. Imena vladara iz perioda znanog kao Tri avgusta I pet kralja,variraju I menjaju se u zavisnosti od mitova I legendi .Ali najpopularnija verzija ovog mita , ukljucuje sledeca imena: Tri avgusta (Huang): Fuxi (伏羲) –Nuwin saputnik Shennong (神農) – Shennong znachi “Bozanski poljoprivrednik” ,koji je po mitu naucio narod medicini I agrikulturi. Huang Di (黃帝) - Huang Di poznat je I kao "Huang imperator" I smatra se da je bio prvi suvereni vladar Kineskog naroda.
Pet imperatora (Di): Shaohao (少昊) – Vodja Dongyi tj.istocnih Kineza. Zhuanxu (顓頊) - unuk Huang imperatora Emperor Ku (帝嚳) - praunuk Huang impreatora; rodjak Zhuanxu. Yao (堯) - Sin Ku-a. Njegov stariji brat je prvo nasledio oca Ku-a ali se ispostavilo da je bio neuspesan vladar. Shun (舜) – Yao je ,umesto sopstvenog sina,na vlast stavio Shuna zbog njegove sposobnosti I visokog morala.
Ovi vladari su,generalno,smatrani za visokomoralne I blagonaklone vladare.A naziv Hugandi nastao je kombinovanjem reci Hunag I Di ,I prevodi se kao imperator.
Velika poplava ( Ju Veliki) [uredi - уреди]
Shun je svoje mesto vladara Huaxia plemena dao Juu Velikom.Po predanju,Zuta reka(Hoangho) je vrlo ceto izlivala ,I tako je izbila velika poplava u vreme vladavine Jao-a.Juov otac,Gun,je bio zaduzen za kontrolu poplava ,a zaduzio ga je Jao,ali nije uspeo da resi problem ni posle devet godina.Bio je pogubljen od strane Shuna, I je Ju je zauzeo ocevo mesto I poveo svoj narod u izgradnju kanala I nasipa.Posle trinaest godina truda,problem poplava je resen pod Juovom komandom.Shun je na samrti predao Juu rukovodjenje drzavom.Zbog uspesno resenog problema poplava Ju je u mitologiji poznat pod nazivom Ju Veliki.
Dinastija Xia [uredi - уреди]
Posle smrti Jua,njegovo mesto zauzeo je njegov sin Qi,umesto Juovog zamenika.Razliciti izvori tvrde da je tokom svog zivota Ju svoju duznost vladara, zeleo da ostavi zameniku Gaotau.Kada je Gaotao umro pre njega Ju je odabrao Gaotaovog sina Bo Jia da bude naslednik.Jedna verzija tvrdi da su Juovi podanici vise voleli Qia nego Bo Jina , I d aje zato Ju dao moc Qiu imesto Bo Jinu.Druge verzije kazu da je Bo Ji na ceremoniji ponudio poziciju Qiu,koji ju je prihvatio.A treca kaze da je Qi ubio Bo Jia I nasilnim putem dosao na vlast. A prema cetvrtoj verziji ,koja je najprihvacenija kod Kineza,Ju je imenovao Bo Jia za naslednika jer je on bio poznat po ucenju kako se rukuje vatrom I kako da ljudi jasu zivotinje u lovu.Bo JI je imao podrsku naroda I Ju nije moga protiv toga.Ali Ju mu je samo formalno dao vlast a oduzeo mu sve obaveze.Umesto njemu ,obaveze je poverio svome sinu.Posle par godina Bo Ji gubi popularnost,a Qi je sve popularniji zbog uspeha u vodjenju zemlje.Zatim Ju imenuje Qia za naslednika.Bo JI zatim izaziva Qia na dvoboj I gine.
Dinastija Xia smatra se polu-mitoloskom,jer se I u istorijskim izvorima neke stvari pominju I poklapaju sa mitovima.Medjutim za druge stvari nema dokaza .
Kineski zmaj Zmaj je najbitnije mitolosko bice u kineskoj mitologiji.Smatra se najjacim I bozanskim stvorenjem I veruje se da kontrolishe vodu.Simbolizuje veliku moc I pomaze bogovima I herojima.Najpoznatiji zmaj je Yinglong, za koga se verovalo da je bog kise.Razlicita plemena I narodi molili su se ovom zmaju da im donese kisu.Veruje se da svojim dahom ,zmaj moze da napravi oblak.Kinezi ponekad koriste termin “Descendanti zmajeva” kao znak njigovog etnickog identiteta. Uglavnom kineski mitovi ukljucuju I pitanja morala koja informisu ljude o njihovoj kulturi I vrednosnoj skali.
Kozmičko jaje [uredi - уреди]
U početku Vremena postojao je samo kaos, a taj kaos bio je oblikovan poput kokošjeg jajeta. Unutar jajeta nalazili su se Yin i Yang, a to su dvije suprotstavljene sile od kojih je načinjen cijeli Svemir. Yin i Yang su tama i svijetlo, žensko i muško, hladno i toplo, vlažno i suho. Onda pak jednoga dana, te dvije suprotstavljene sile, a koje su se nalazile unutar jajeta, raskinuše ljusku jajeta. Teži elementi potonu da bi stvorili Zemlju, a lakši plutahu da bi stvorili Nebo. Između Neba i Zemlje pojavi se prvo živo biće, a bijaše to P'an-ku. Svakoga bi se dana tijekom osamnaest tisuća godina Zemlja i Nebo odmicali malo-pomalo, a P'an-ku svakoga dana naraste baš toliko koliko su se Zemlja i Nebo odmakli, pa je on neprekidno ispunjavao prostor između Neba i Zemlje. P'an-ku – ovo tijelo bilo je obraslo gustim krznom, imao je dva roga koja su mu stršila iz čela, a imao je i dva zuba derača koja su mu rasla iz gornje vilice. Kad je P'an-ku bio sretan i dobro raspoložen, vrijeme je bilo lijepo, a kada bi se P'an-ku uznemirio i bio oneraspoložen, ili se razljutio, bjesnila bi oluja i padala kiša. U P'an-ku – ovoj pratnji nalaze se četiri nadnaravne životinje koje su za drevne Kineze predstavljale vrlo značajne i smislene simbole. Bili su to: zmaj – poglavar svih ljuskastih stvorenja, kornjača – glavarica stvorenja s oklopom i školjkom, feniks – najljepše stvorenje među pernatim stvorovima i jednorog – predvodnik svih stvorova koji imaju krzno. O uzvišenom P'an-ku – uu kazuju priče da je iscrpljen mukotrpnim razdvajanjem Neba i Zemlje, umro još u doba kada se Svijet tek oblikovao. Njegovo tijelo raspalo se u više komada. Tako je od glave nastala planina Sjevera, od trbuha planina Sredine, lijeva ruka planina Istoka, a desna ruka planina Zapada, noge pak planine Juga. Od očiju P'an-ku – uovih nastali su Sunce i Mjesec, od mesa Zemlja, od kose drveće i biljke, a od suza i znoja rijeke i jezera. Dah P'an-ku – a postao je vjetar, a glas grom i munja. Od buha P'an-ku – ovih nastalo je čovječanstvo. No, prije nego je umro P'an-ku je uz svesrdnu pomoć zmaja, kornjače, feniksa i jednoroga svojim čekićem i dlijetom oblikovao Svijet, a u najranijem dobu čovječanstva vladao je nad svim ljudima i živim stvorovima. Sa svojeg visokog prijestolja podučavao je P'an-ku ljude svakodnevno o Suncu, Mjesecu, Zvijezdama, te o morima koja su bila ispod njih. Ljudstvo koje ga je slušalo ćutjelo se bodro i radosno, a kad im je P'an-ku prenio sva potrebita znanja, tada je umro, ili je možda zauvijek nestao tako da ga nitko više nikada vidio nije.
 Uključite se i pomozite Wikipediji proširujući ovaj članak! |
Овај текст је клица. Можете га проширити тиме што ћете га објаснити.
|
.svg){kind=icon} |
Eksterni linkovi [uredi - уреди]
