Demografija Kosova

Izvor: Wikipedia
Etnički sastav stanovništva 2005.

Demografija Kosova podrazumeva demografske karakteristike stanovništva Kosova, uključujući gustoću stanovništva, etničku pripadnost, razinu obrazovanja i zdravlja stanovništva, ekonomski status, vjersku pripadnost i druge aspekte.

Kosovo ima oko 1,804,838 stanovnika (jul 2009).[1] Kosovo trenutno ima najmlađu populaciju u Evropi, sa fertilitetom procenjenim na 2,4 dece po ženi.[2]

Sadržaj/Садржај

Etnička pripadnost [uredi - уреди]

Deca Kosova u narodnoj nošnji.

Prema etničkoj pripadnosti stanovništvo Kosova čine:[1]

Demografska istorija [uredi - уреди]

Antički period [uredi - уреди]

U antičko doba, oblast današnjeg Kosova je bila naseljena Ilirima, Keltima[3][4] i Tračanima[4][5]. Rimljani su takođe osnovali više gradova u regionu.[6].

Srednji vek [uredi - уреди]

Slovenska plemena su počela naseljavati Balkansko poluostrvo u 6. i 7. veku, dok su oblast Kosova počeli naseljavati približno u 9. ili 10. veku.[7] Sloveni su tu zatekli starosedeoce Ilire, koje mnogi smatraju za pretke današnjih Albanaca.[8][9][10]

Srpski naučnici smatraju da je tokom perioda srednjevekovne srpske države stanovništvo Kosova bilo većinski srpsko. Pozivajući se na osnivačke manastirske povelje srpskih vladara, oni navode da je u naseljima koja su pripadala manastirima na Kosovu bilo svega 1.8 % Albanaca.[11] Albanska istoriografija, s druge strane, tvrdi da su Albanci bili u većini na Kosovu čak i pre otomanskih osvajanja, dok su Srbi predstavljali samo dobro organizovanu kolonizatorsku manjinu.[12][13]

Albanci se, po Jirečeku (Die Romanen III, s. 42), pominju u Prizrenu u vreme vladavine srpskog cara Dušana[10], koji je nosio titulu „car Srba, Grka, Bugara i Arbanasa”.[14][15]

Hrvatski albanolog Milan Šufflay smatra da je područje između Crnog Drima i venca Prokletija tvorilo u srednjem veku "vanredno zanimljiv pojas etničke simbioze, u kojem se pastirski arbanaski i rumunjski elemenat stapao s poljodjelskim slovenskim življem. Stara rumunjska plemena dosta su brzo asimilirana. Amalgamizacioni proces između Srba i Arbanasa traje još i danas. Najtipičniji mu je slučaj onaj plemena Kuči".[16]

Otomanski period [uredi - уреди]

Otomanskim osvajanjima usledile su promene u strukturi stanovništva, naseljavanjem Turaka i drugih muslimana na Kosovo, kao i islamizacijom lokalnog življa. Istraživanja ranih turskih katastara (deftera) se često tumače dvojako. Neka istraživanja kasnijih turskih deftera pokazuju da je "stanovništvo Kosova u XIV i XV veku bilo u suštini još uvek albansko i hrišćansko".[17] Srpski naučnici obično izvlače zaključak da su Srbi predstavljali većinu kroz ceo XV i XVI vek.

XVII vek [uredi - уреди]

Glavni članak: Velika seoba Srba
Seoba Srba, Paja Jovanović

Katolički misionar Đorđe Bianki je 1637/1638. godine obišao Kosovo i zabeležio da je u Đakovici tada bilo[18]:

  • 26 katoličkih kuća, isključivo albanskih,
  • 16 pravoslavnih (srpskih),
  • 250 "turskih" (odnosno muslimanskih) domova.

Krajem 17. veka dolazi do velikih demografskih promena na Kosovu. Naime, tokom Austro-turskog rata (1683-1699) mnogi Srbi i Albanci hrišćani su stali na stranu Austrije, nakon prodiranja austrijske vojske na Kosovo. Nakon povlačenja Austrijanaca, došlo je do Velike seobe Srba sa Kosova na austrijske posede Vojvodinu i Vojnu granicu. Najveće pojedinačno iseljavanje Srba sa Kosova zbilo se 1690. godine, a predvodio ga je sam patrijarh Srpske pravoslavne crkve Arsenije III Čarnojević. Računa se da je tada sa patrijarhom u Austriju prešlo između 100.000[7] i 185.000[19] “duša”, što je ostalo upamćeno kao Velika seoba Srba. Posle velike seobe Srba, 1690. godine, kosovsko-metohijsko stanovništvo je vrlo razređeno.[10] Gotovo cela Metohija i delovi Kosova su vremenom prekriveni žbunjem i gotovo neprohodnom šumom.[10]

Nakon srpskih seoba, Albanci iz visokoplaninskog područja Malesije naseljavaju uglavnom Metohiju. Albanske seobe predstavljaju ekonomski proces nadiranja prema plodnim dolinama, posljedicu teških životnih prilika brđana i stočara, uzrokovan glađu i time što su nakon ratova i seoba područja ostajala rijetko naseljena ili pusta".[20]

XVIII vek [uredi - уреди]

Velike demografske promene na Kosovu se nastavljaju i u 18. veku. Naime, tokom sledećeg Autro-Turskog rata (1737-1739) austrijski car Karlo Šesti ponovo poziva hrišćane na ponovni ustanak. Srpski patrijarh Arsenije IV Jovanović upućuje ljude na Kosovo i severnu Albaniju da dižu narod na ustanak. Ustanici i Austrijanci nanose Turcima poraz kod Nove Varoši u avgustu. Međutim, nakon što ove teritorije ponovo dolaze pod tursku vlast, dolazi do Druge seobe Srba preko Dunava u Austriju.

U narednom periodu Albanci naseljavaju oblasti doline Laba, južne Morave do Surdulice i Leskovca, Skoplja, Kuršumlije i Niša. Svim ovim premeštanjima, srpski etnički centar se seli iz starih područja Raške i Kosova u sliv Morave i Vojvodinu.[21] Usled svega navedenog, neki autori smatraju da je srpsko stanovništvo na Kosovu krajem 18. veka postalo brojčano manjinsko.[7]

XIX vek [uredi - уреди]

Etnografska mapa Balkana (detalj), Atlas Général Vidal-Lablache, Paris, 1898.

Prema turskom državnom popisu iz 1873. godine u tri kaze Prizrenskog sandžaka (vučitrnskoj, prištinskoj i gnjilanskoj) je bilo[22]:

  • 19.564 hrišćanske muške glave i
  • 34.759 muslimanskih;

Do velikih demografskih promena dolazi u toku srpsko-turskih ratova 1876-1878 kada mnogi muhadžiri prognani iz Srbije prelaze u Kosovski vilajet. Srpski Vice-konzul na Kosovu Branislav Nušić 25. jula 1894. javlja da "usled tih zuluma i raseljavanja kao posledice istih, na Kosovu nema već više od 1.000 srpskih kuća neračunajući tu varoši."[23]

Prema zvaničnoj turskoj salnami kosovskog vilajeta za 1894, bilo je ukupno 132.134 Srba na Kosovu i Metohiji, od čega[24]:

  • u Prištinskom sandžaku 67.456,
  • u Pećkom 14.752,
  • u Novopazarskom 35.726,
  • u Prizrenskom 14.200.

Prema podacima Raško-prizrenske eparhije, na administrativno-upravnom području Prizrena, Gnjilana, Prištine, Vučitrna, Mitrovice, kosovskog Kolašina i Peći, bilo je 1899. godine ukupno 10.331 srpskih domova.[25]

Jovan Cvijić piše da su u Đakovici i Prištini krajem 19. veka Srbi bili svedeni na "neznatnu versku sektu".[26]

XX vek [uredi - уреди]

Britanski novinar Henry Brailsford 1906. procenjuje da oko 2/3 kosovske populacije čine Albanci a oko 1/3 Srbi.[27] Mapa koju je 1909. objavio Alfred Stead pokazuje slične podatke za ovu oblast.[28]

Prema podacima koje navodi Istorijski institut u Prištini, u čitavom Kosovskom vilajetu (koji je obuhvatao i delove današnje Makedonije i Srbije), je živelo 912.902 stanovnika od čega [29][30]:

Prema poslednjim službenim statistikama iz 1912. godine, većinu Kosovskog vilajeta su činili Albanci, zatim Bugari, Srbi, i ostali.

Zvanične statistike Kosovskog vilajeta iz 1912[31]
Etnicitet Broj
Albanci muslimani 418,000
Bugari hrišćani 250,000
Srbi pravoslavci 113,000
Mešano stanovništvo 22,000
Bugari muslimani 14,000
Turci muslimani 9,000
Vlasi pravoslavci 900
Grci pravoslavci 200
Ukupno 827,100

Balkanski ratovi [uredi - уреди]

Etnografska mapa, The Historical Atlas, New York, 1911.
Etnički sastav Kosova 1911.

Nemački naučnik Gustav Weigand navodi sledeće statističke podatke, zasnovane na predratnom stanju iz 1912. godine:[32]:

Napomena: Kosovske muslimane koji govore srpsko-hrvatskim jezikom (Bošnjaci, Goranci, itd.) mnogi su u to vreme smatrali Srbima a ne zasebnom etničkom grupom.

Prema podacima Istorijskog instituta u Prištini, Albanci su 1912. godine u Kosovskom vilajetu, bez Skopskog sandžaka, činili 79.1% stanovništva.[33]

Noel Malcolm, pozivajući se na srpske izvore, navodi da kada su srpske snage 1912. godine zauzele Kosovo (što srpska istoriografija naziva oslobađanjem), srpskog pravoslavnog življa je bilo manje od 25% ukupne populacije, a većinu su činili Albanci.[34] Srpska vojna uprava je 1913. godine izvršila popis novopripojenih oblasti, prema kojem je albansko i muslimansko stanovništvo činilo većinu u tri okruga[35][29]:

  • Novopazarski okrug (uključujući Novi Pazar, Sjenicu i Mitrovicu): 5,398 srpskih i 12,287 turskih i albanskih kuća;
  • Prištinski okrug (uključujući Prištinu, Vučitrn, Gnjilane, Lap i Ferizović): 6,787 srpskih i 26,288 albanskih kuća;
  • Prizrenski okrug (uključujući Prizren, Đakovicu, Vranište, Drin, Istok, Podrimlje, Ljumu i Suhu Reku): 30,000 kuća čija apsolutna većina pripada Albancima.

Srpski socijalista Kosta Novaković, boraveći kao srpski vojnik na Kosovu tokom Balkanskih ratova beleži: "Kosovo je prosto albanska oblast i ima samo oko 10 do 15% Srba".[36]

Period Kraljevine [uredi - уреди]

Glavni članak/ci: Iseljavanje Albanaca sa Kosova i Kolonizacija Kosova

Nakon pripajanja Kosova Srbiji, vršene su prisilne deportacije albanskog stanovništva.[29] Prema dokumentima srpske diplomatije, od oktobra 1912. do avgusta 1914, iseljeno je 281.747 ljudi ne ubrajajući decu do šest godina, uglavnom u Tursku.[37] Istovremeno, vršena je planska kolonizacija Kosova Srbima i Crnogorcima, često na imanja raseljenih albanskih porodica.[38]

Popis 1921. godine [uredi - уреди]

Prema zvaničnom popisu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca iz 1921. godine, teritorija današnjeg Kosova je imala 439.010 stanovnika:

Etnička slika Balkana 1923. William R. Shepherd Atlas
  • Prema religiji:
  • Prema maternjem jeziku:

Broj stanovnika Kosova 1920. godine (439.000) je bio za 36.000 stanovnika manji u odnosu na broj stanovnika 1910. godine.[39] Po nekim računanjima, ukupan gubitak za tih deset godina, u odnosu na stopu prirodnog priraštaja, iznosi oko 150.000 stanovnika.[39] Kosovski istoričar Ali Hadri smatra da je glavni uzrok tolikog smanjenja broja stanovnika iseljavanje Albanaca.[40]

Popis 1931. godine [uredi - уреди]

Prema zvaničnom popisu Kraljevine iz 1931. bilo je 552.064 stanovnika Kosova.

  • Prema religiji:
  • Prema maternjem jeziku:

Istoričar Ivo Banac smatra da je zvanični popis Kraljevine SHS "verovanto prepolovio broj Albanaca" (sa oko 800.000 – 1 million na oko 440.000).[41]

Drugi svetski rat [uredi - уреди]

Tokom Drugog svetskog rata, brojni srpski i crnogorski kolonisti doseljeni 1920-ih i 1930-ih su proterani nazad u Crnu Goru i Srbiju, a mnogi su ubijeni.[42]

Period SFRJ [uredi - уреди]

Popis 1948. godine [uredi - уреди]

Prema zvaničnom popisu SFRJ iz 1948. bilo je 727.820 stanovnika Kosova, od toga:

Etno kuća u Đakovici.

Popis 1953. godine [uredi - уреди]

Prilikom popisa stanovništva 1953. godine na Albance je vršen pritisak da se izjasne kao Turci.[43][44] Za samo pet godina, broj osoba koje se izjašnjavaju kao Turci je naglo skočio (sa 1.315 na 34.583).

Prema zvaničnom popisu SFRJ iz 1953. bilo je 808.141 stanovnika Kosova, od toga:

Popis 1961. godine [uredi - уреди]

Prema zvaničnom popisu SFRJ iz 1961. bilo je 963.959 stanovnika Kosova, od toga:

Etnički sastav stanovništva 1961.

Popis 1981. godine [uredi - уреди]

Prema popisu stanovništva iz 1981. godine, u Socijalističkoj autonomnoj pokrajini Kosovo je živelo:

  • 1.226.736 Albanaca (77.4%)
  • 209.498 Srba (13.2%)

Popis 1991. godine [uredi - уреди]

Albanci su bojkotirali ovaj popis na Kosovu. Ipak, prema procjenama analitičara, na Kosovu je živjelo 1.956.196 stanovnika.[45][46] Etnički sastav je bio sljedeći:

  • 1.596.072 Albanaca (81,6%)
  • 194.190 Srba (9,9%)
  • 66.189 Bošnjaka (3,4%)
  • 45.745 Roma (2,3%)
  • 20.365 Crnogoraca (1%)

Popis 2011. godine [uredi - уреди]

Prema popisu stanovništva iz 2011., Kosovo ima 1.739.825 stanovnika, bez Srba koji žive u općinama Zubin Potok, Zvečan i Leposavić, a koji su bojkotirali popis. To je prvi put u novijoj povijesti da je broj stanovnika Kosova smanjen.[47] Od ukupnog broja stanovnika, 1.617.000 (92,93 %) su Albanci, 27.000 (1,58 %) Bošnjaci, 26.000 (1,47) % Srbi a 19.000 (1,08 %) Turci.[45][48]

Izvori [uredi - уреди]

  1. ↑ 1.0 1.1 CIA World Factbook - Kosovo
  2. ↑ U.S. Census Bureau
  3. ↑ The central Balkan tribes in pre-Roman times: Triballi, Autariatae, Dardanians, Scordisci and Moesians by Fanula Papazoglu,ISBN 9025607934,page 265
  4. ↑ 4.0 4.1 Pannonia and Upper Moesia: a history of the middle Danube provinces of the Roman Empire The Provinces of the Roman Empire Tome 4,ISBN-0710077149, 9780710077141,1974,page 9
  5. ↑ Wilkes, J. J. The Illyrians, 1992,ISBN 0631198075.,Page 85,"... Whether the Dardanians were an Illyrian or a Thracian people has been much debated and one view suggests that the area was originally populated with Thracians who where then exposed to direct contact with illyrians over a long period..."
  6. ↑ Hauptstädte in Südosteuropa: Geschichte, Funktion, nationale Symbolkraft by Harald Heppner,page 134
  7. ↑ 7.0 7.1 7.2 Anton Bebler, Propuštena prilika
  8. ↑ NGL Hammond The Relations of Illyrian Albania with the Greeks and the Romans. In Perspectives on Albania, edited by Tom Winnifrith, St. Martin’s Press, New York 1992
  9. ↑ Albania, Encyclopædia Britannica
  10. ↑ 10.0 10.1 10.2 10.3 Balkansko poluostrvo i Južnoslovenske zemlje (1. deo)
  11. ↑ Dusan T. Batakovic, KOSOVO AND METOHIJA: A HISTORICAL SURVEY
  12. ↑ Ivo Banac, The national question in Yugoslavia - origins, history, politics, page 293
  13. ↑ Aleksandar Bošković, Albanci kao metafora
  14. ↑ Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu
  15. ↑ Dr Vladimir Umeljić, Aktuelna situacija na Kosovu i Metohiji i u centralnoj Srbiji
  16. ↑ Milan Šufflay, Povijest Sjevernih Arbanasa, AACJE 2 (1924, obj. 1925), str 198.
  17. ↑ Alain Ducellier, Les Albanais et le Kosovo, Le Monde, 2 juin 1982.
  18. ↑ J. Radonić, Rimska kurija i južnoslovenske zemlje od XVI do XIX veka (str. 106-108.), Beograd 1950.
  19. ↑ Димитрије Богдановић: „Књига о Косову”
  20. ↑ Enciklopedija Jugoslavije, 2. izd. , ćirilicom, str. 68.
  21. ↑ Vojna enciklopedija, Beograd, 1972., knjiga četvrta, strana 655.
  22. ↑ Knjiga o Kosovu
  23. ↑ Užasne vesti sa Kosova 1894. godine
  24. ↑ S. Rizaj, Struktura stanovništva kosovskog valijeta u drugoj polovini XIX stoleća, Vranjski glasnik 8 (1972) 95-110
  25. ↑ Бранко Перуничић, Оснивање српског конзулата у Приштини 1890.
  26. ↑ Балканско полуострво и Јужнословенске земље (1. део)
  27. ↑ H. N. Brailsford, Macedonia, Its Races and Their Future, London, 1906
  28. ↑ Servia by the Servians, Compiled and Edited by Alfred Stead, With a Map, London (William Heinemann), 1909. (Etnographical Map of Servia, Scale 1:2.750.000).
  29. ↑ 29.0 29.1 29.2 Isterivanja Albanaca i kolonizacija Kosova II (Istorijski institut u Prištini)
  30. ↑ ASHRSH, fund MKK. D-7, doc. 707936. Turkish statistics of 1911.
  31. ↑ Published on December 21, 1912 - view the table of Vilajet Kossowo: Skynet GodsdBalkan
  32. ↑ Gustav Weigand, Ethnographie von Makedonien, Leipzig, 1924; Густав Вайганд, Етнография на Македония (Bulgarian translation)
  33. ↑ Isterivanje Albanaca i kolonizacija Kosova I (Istorijski institut u Prištini)
  34. ↑ Noel Malcolm: Is Kosovo Serbia? We ask a historian
  35. ↑ Vrhovna komanda treće srpske armije 3/IV.1913.
  36. ↑ Kosta Novaković, Kolonizacija i srbizacija Kosova
  37. ↑ Dokumenti o spoljnoj politici Kraljevine Srbije 1903-1914, knj. VII, sv. 1. Beograd, 1980, str. 617-618.
  38. ↑ Dr Branko Babić, Politika Crne Gore u novooslobođenim krajevima 1912-1914, Titograd, 1984, str. 267-277.
  39. ↑ 39.0 39.1 Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu
  40. ↑ A. Hadri, Kosovo i Metohija u Kraljevini Jugoslaviji (str. 74-75), IG 1967.
  41. ↑ http://books.google.com/books?id=KfqbujXqQBkC&pg=PA297&dq=Serbian+occupation+Albania&lr=&as_brr=3&cd=5#v=onepage&q=Serbian%20occupation%20Albania&f=false Ivo Banac, The national question in Yugoslavia: origins, history, politics
  42. ↑ Williamson Murray, The emerging strategic environment: challenges of the twenty-first century
  43. ↑ Historia e Popullit Shqiptar (Istorija albanskog naroda), Tirana, 1994, str. 234.
  44. ↑ Ferit Shehu, Sevdije Shehu, Pastrimet etnike të trojeve shqiptare 1953-1957 (Etničko čišćenje albanskih oblasti 1953-1957), Priština, 1994, str. 24.
  45. ↑ 45.0 45.1 "Kosovo ima 1.739.825 stanovnika". Moje vijesti. 21. rujna 2012. http://www.mojevijesti.ba/novost/135373/Kosovo-ima-1.739.825-stanovnika. pristupljeno na 30. studeni 2012. 
  46. ↑ Branimir Stojković (rujan 2003.). "National Report - Serbia". Vijeće Europe. p. 38. http://www.coe.int/t/dg4/cultureheritage/culture/completed/diversity/DGIV_CULT_POL_trans(2003)9_Serbia_EN.PDF. pristupljeno na 27. prosinca 2010. 
  47. ↑ "Na Kosovu živi 1.739.825 stanovnika". B92. 21. rujna 2012. http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2012&mm=09&dd=21&nav_category=640&nav_id=645052. pristupljeno na 30. studeni 2012. 
  48. ↑ "Rezultati prvog kosovskog popisa". E-Novine. 21. rujna 2012. http://www.e-novine.com/region/region-kosovo/71772-Rezultati-prvog-kosovskog-popisa.html. pristupljeno na 30. studeni 2012. 

Vidi još [uredi - уреди]

Dobavljeno iz "http://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Demografija_Kosova&oldid=1487056"