CAS registarski broj

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
(Preusmjereno sa CAS broj)
Idi na navigaciju Idi na pretragu

CAS registarski broj je jedinstveni identifikacioni broj neke hemijske supstance (elementa, jedinjenja, DNK sekvence i sl.) koji je uvela CAS (Chemical Abstract Service) u svrhu jednoznačnog klasificiranja i sortiranja mnogobrojnih hemijskih supstanci. Svaki CAS broj je jedinstven i označava samo jednu supstancu. Sam broj nema nikakvo hemijsko značenje u smislu označavanja https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E6%96%87 osobina.[1]

Chemical Abstracts Service (odatle i potiče skraćenica CAS), kao deo Američkog hemijskog društva (American Chemical Society), dodeljuje ove numeričke identifikatore svakom jedinjenju koje je objavljeno u literaturi. Namera je bila da se stvori jedinstvena baza podataka i da se pretraga olakša, s obzirom da mnoga jedinjenja imaju po nekoliko imena. Skoro svaka hemijska baza podataka danas dozvoljava pretragu preko CAS broja.

CAS takođe vodi i prodaje bazu podataka svih supstanci, poznatu kao CAS registar.

31. marta 2006. godine, u CAS registru se nalazilo 27.631.785 supstanci. Oko 50.000 novih jedinjenja se doda skoro svake nedelje.

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

CAS broj je uvela Chemical Abstract Service (Služba hemijskih koncepta), kao odjeljenje Američkog hemijskog društva. Ona je locirana u gradu Columbus, Ohio (SAD). CAS registarski broj je uveden zbog poteškoća kojih se susreću hemičari u nomenklaturi, klasifikaciji i evidentiranju raznih hemijskih supstanci. Danas se u CAS bazi podataka nalazi oko 33 miliona organskih i neorganskih supstanci i oko 59 miliona DNK sekvenci.[2], a dnevno se u bazu podataka doda novih 4000 supstanci.

Karakteristike[uredi - уреди | uredi izvor]

Svaki CAS broj je identifikacijska oznaka za neku hemijsku supstancu u numeričkom formatu. Može biti dužine do 10 cifara, podijeljenih crticama u tri dijela. Posljednja cifra u CAS broju predstavlja kontrolnu cifru da bi se svaki registarski broj mogao validirati, te tako isključiti mogućnost zamjene. Na primjer, CAS registarski broj kafeina je 58-08-2, gdje broj 2 predstavlja kontrolnu cifru, dobivenu pomoću matematičke funkcije mod 10.

Format[uredi - уреди | uredi izvor]

CAS registarski broj je razdvojen crticama u tri dela; prvi deo sadrži do šest cifara, drugi dve, a treći jednu cifru koja služi kao proverna cifra (check digit) koja je jednaka binarnom provernom zbiru (checksum). Brojevi se dodeljuju u rastućem poretku, i nemaju nikakvom bitnog značenja.

Proverni zbir se računa množenjem poslednje cifre sa 1, sledeće cifre sa 2, naredne sa 3 itd., sabiranjem dobijenih brojeva i određivanjem dobijenoj sumi modulo 10. Kao primer, CAS broj kokaina je 50-36-2; proverni zbir se računa na sledeći način: (6×1 + 3×2 + 0×3 + 5×4) = 32; 32 mod 10 = 2.

Izomeri, enzimi i smeše[uredi - уреди | uredi izvor]

Različitim izomerima istog molekula se dodeljuju različiti CAS brojevi: D-glukoza ima 50-99-7, L-glukoza ima 921-60-8, α-D-glukoza ima 26655-34-5 itd. Ponekad cela klasa jedinjenja dobije jedinstven CAS broj: cela grupa alkohola dehidrogenaza (koji spadaju u enzime) ima 9031-72-5. Kao primer smeše može da posluži CAS broj slačičnog ulja 8007-40-7.

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]