1292.

Događaji

1. 1. - Landsberški savez je zavera štajerskih plemića protiv Albrechta I Habsburškog, sa pristalicama u Bavarskoj, Salcburgu i Koruškoj. Pobuna je vojnički poražena za dva meseca ali pobednik je ispunio većinu njihovih zahteva.
5. 1. - Napuljski kralj Karlo II se sa suprugom Marijom i sinom Karlom Martelom nalazi u Aix-en-Provenceu, Ivanu Gisingovcu daju "slobodu ratovanja" protiv Andrije III Mlečanina.^[1]
6. 1. - Napuljska kraljica Marija Arpadović, sestra pokojnog Ladislava IV, prenosi svoje pretenzije na Ugarsku na svog sina Karla Martela, papa Nikola IV ga podržava.^[1]

4. 4. (Veliki petak) - Umro je papa Nikola IV. Sedisvakancija traje do 1294, papa će poslednji put biti izabran bez konklave, u Rimu je za to vreme sve veća anarhija i nasilje.
- Ovo otežava i anžujske planove za osvajanje ugarsko-hrvatske krune.^[2]

mart - Mongolska invazija Jave: Kublaj-kan daje naređenje za invaziju istočnojavanske kraljevine Singhasari, vladara Kertanagare, koji je 1289. unakazio Kublajevog izaslanika. Dok putuju prema Javi, mongolskoj ekspediciji se potčinjavaju male države Malaje i Sumatre (do Jave stižu sledeće godine).

april - Pošto je Thibaud Gaudin, veliki majstor templara, umro ili poginuo, za novog je izabran Jacques de Molay - ispostaviće se kao poslednji veliki majstor, do ukidanja reda 1312.

5. 5. - Adolf Nassauski je izabran za rimsko-njemačkog kralja (do zbacivanja 1298). Adolf je za izbor morao dati mnoga obećanja nadbiskupu Kelna i drugim elektorima.
april - jun? - Jayakatwangova pobuna na Javi: pošto je Kertanagara poslao vojsku na Sumatru, protiv kraljevine Malayu, vojvoda vazalne države Kediri Jayakatwang koristi priliku i diže pobunu. Kertanegara je ubijen, kraljevina Singhasari je srušena a obnovljena je kraljevina Kediri.

28. 6. (11. redžeb 691. AH) - Mamelučki sultan Al-Ašraf Halil je nakon opsade osvojio Rumkale na Eufratu, sedište jermenskog patrijarha. Sultan će zatim okupiti vojsku za napad na Sis, glavni grad Armenske Kilikije, ali će nakon nagodbe dobiti tri grada.
30. 6. - Kralj Adolf je obećao češkom kralju Vaclavu da će Albertu Habsburgu oduzeti Austriju i Štajersku, koje je nekad držao Vaclavljev otac (ubrzo prekršeno).

lipanj/srpanj - Kralj Andrija III je došao u Zagreb. Svoju majku Tomasinu Morosini je imenovao za herceginju Slavonije. Na povratku u Ugarsku, na prelazu Sopju kod Vaške ga je zarobio Ivan Gisingovac - oslobođen je nakon što su njegove pristaše dale taoce.^[3]
- Gradec se prvi put spominje, kao Gorica - feudalni posjed zagrebačkoga biskupa. Kralj Andrija III je Kaptolu poklonio trećinu pristojbi sa gradečkog varoškog trga; kada Gradec uvede nove daće, dolazi do dugotrajnog spora sa Kaptolom.
- Zagrebački biskup je protivnik Andrije, smjenjuje mnoge kanonike i dovodi tuđince, naročito Talijane; Gisingovcima je dao županiju Garešnicu.^[2]
- c. Medvedgradski kastelan Gardun se u ime Anžujaca sukobio sa zagrebačkim Kaptolom, poražen je ispod brda Gradca, kod vrela Mladuševca (Manduševca?) - kralj Andrija mu je uzeo Medvedgrad.^[2]
- Dalmatinski gradovi su oprezni, drže se uz Andriju.

kolovoz - U okviru spora oko ugarskog prestola, napuljski kralj Karlo II. u ime svog sina Karla Martela daje banu Pavlu I. Šubiću Bribirskom Hrvatsku od Gvozda do Huma.
18. ili 19. 8. - Karlo Martel^[2] daje Vladislavu Nemanjiću, Dragutinovom sinu, hercegovinu Slavoniju, osim oblasti knezova Vodičkih i Frankopana.^[4] I Anžujci se obraćaju Dragutinu i Vladislavu, potvrđuju Slavoniju.
19. 8. - Karlo II izdaje povelju Bribirskim knezovima: daruje kotar Drežnik, pleme Pset, pa sve do Bosne; Hrvatsku i Dalmaciju od međe hlivanjske župe do Senja, Gacke i Modruše^[2]

13. 10. - Kastiljski kralj Sančo IV i granadski emir Muhamed II zauzimaju marinidsku Tarifu nakon četvoromesečne opsade. Kada Sančo odbije dati grad Muhamedu, ovaj menja stranu.

17. 11. - John Balliol je izabran za kralja Kraljevina Škotske (do 1296). Kralj Edward I od Engleske tretira Škotsku kao vazala i stalno ponižava novog kralja, na kraju dolazi do rata.
novembar - Albert Habsburški je dao carske regalije nemačkom kralju Adolfu u zamenu za formalno davanje lena nad Austrijom, Štajerskom, Slovenskom krajinom i gospodstvom Pordenone.

Između 1292 i 1299: pošto su 1291. poraženi Drman i Kudelin, vidinski vladar Šišman napada Srbiju a Milutin uzvraća, nakon čega dolazi do mirenja. Kan Nogaj je spremao napad na Srbiju, Milutin je priznao njegovu vrhovnu vlast. Njegov sin Stefan je bio među taocima kod Nogaja.^[5]
Jevstatije II je novi srpski arhiepiskop (do 1309).
Smilec je bugarski car (do 1298) umesto proteranog Georgija I Tertera, po volji tatarskog kana Nogaja.
Vizantinci su uz pomoć đenovske flote ratovali protiv Epirske despotovine, koja je prošle godine ušla u savez sa napuljskim kraljem Karlom II.
Umro je Vahtang II, kralj istočne Gruzije; nasleđuje ga David VIII (do 1311), po volji mongolskog persijskog ilhana.
Marko Polo prati mongolsko-kinesku princezu Kököchin u mongolsku Persiju.
Mongolske invazije Indije: čagatajski Mongoli su upali u Pendžab ali ih je porazio sultan Delhija Džalaludin Haldži; jedan deo je prešao u islam i nastanio se u Indiji.
Kamena stela sa Ram Khamhaengovim natpisom je najstariji primer tajskog pisma i opis Suhotajske kraljevine na jugu današnjeg Tajlanda.
Na severu današnjeg Tajlanda je osnovana kraljevina Lan Na ili Lannatai - "Kraljevina milion pirinčanih polja" (burmanski vazali 1558, priključeni južnoj sijamskoj državi 1775).

Glavni članak: :Kategorija:Rođeni 1292.

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1292.

4. 4. - Nikola IV, papa (* 1227)
16. 4. - Thibaud Gaudin, veliki majstor templara
8. 5. - Amato Ronconi, franjevac, katolički svetac (* 1226)
24. 7. - Kunegunda Ugarska, princeza, poljska velika kneginja, klarisa, svetica (* 1224)
8. 12. - John Peckham, franjevac, nadbiskup Cantherburyja, teolog, filozof (* ca. 1230)
Vahtang II, kralj istočne Gruzije
c. Roger Bacon, franjevac, polihistor (* ca. 1219/20)