Špansko-američki rat

Špansko-američki rat
Dio Filipinske revolucije i Kubanskog rata za nezavisnot
Datum 25. april – 12. august 1898 Lokacija Kuba, Portoriko (Karibi) Filipinski Otoci, i Guam (Azija-Pacifik) Rezultat *Pariški ugovor Filipinsko-američki rat Casus belli Kubanski rat za nezavisnost; Potapanje USS Maine; De Lômeovo pismo; Filipinska revolucija Teritorijalne promjene Španija se odriče suvereniteta nad Kubom, predaje Filipinske Otoke, Portoriko i Guam SAD za 20 miliona dolara.
Zaraćene strane
Sjedinjene Države Kuba Filipinska Republika Katipunan	Kraljevina Španija Kubanski i portorikanski lojalisti Filipinski lojalisti
Komandanti
Nelson A. Miles William R. Shafter George Dewey Máximo Gómez Emilio Aguinaldo	Patricio Montojo Pascual Cervera Arsenio Linares Manuel Macías y Casado Ramón Blanco y Erenas
Snage
Kubanska Republika: 30.000 neregularnih snaga Sjedinjene Države: 300.000 redovnih vojnika i dobrovoljaca	208.812 – 278.447 regularnih snaga i milicije (Kuba), 10.005 regularnih snaga i milicije (Portoriko), 51.331 regularnih snaga i milicije (Filipini)
Gubici
Kubanska Republika: 10.665 mrtvih SAD: 345 mrtvih, 1.645 ranjenih, 2.565 oboljelih	Španska mornarica: 560 mrtvih, 300–400 ranjenih< Španska vojska: 6.700 zarobljenih, (Filipini) 13.000 oboljelih (Kuba)

Špansko-američki rat (engleski: Spanish-American War, španski: Guerra Hispano-Estadounidense) je naziv za oružani sukob koji se godine 1898. vodio između Sjedinjenih Američkih Država i Španije. Povod za izbijanje sukoba je bio neriješen status Kube na kojoj se tada vodio rat za nezavisnost od Španije, a među uzrocima je glavno bilo nastojanje SAD da se nakon decenija izolacionizma krajem 19. vijeka nametne kao velika svjetska sila na račun oslabljene španske kolonijalne imperije. Nedugo nakon formalne objave rata u aprilu 1898. nadmoćna američka flota je porazila španske eskadre na Pacifiku i Karibima omogućivši, iskrcavanje kopnenih trupa koje su nakon nekoliko mjeseci kopnenih bitaka prisile španske kolonijalne garnizone na predaju. Rat je formalno završio mirovnim ugovorom u Parizu kojim je Kuba stekla nezavisnost, iako pod de facto američkim protektoratom, a Filipini, Guam i Portoriko postali dio SAD. Na Filipinima su američke snage nakon prekida neprijateljstava sa Špancima morali još nekoliko godina voditi gerilski rat s tamošnjim pokretom za nezavisnost.

Pozadina

Krajem 19. vijeka španska kolonijalna imperija u zapadnoj hemisferi se svela na otočne posjede na Karibima, od kojih je najvažniji i najbogatiji bila Kuba. Na njoj je od početka 19. vijeka , slično kao i drugim španskim kolonijalnim posjedima, bujao pokret za nezavisnost te ustanci koje su, španske vlasti, za razliku od većine ostalih kolonija, uspjeli ugušiti. Iako je posljednji takav ustanak, poznat pod nazivom desetogodišnji rat, godine 1878. završen porazom ustanika i dugim periodom relativne stabilnosti, vlast i autoritet kolonijalne matice, iscrpljene karlističkim ratovima je sve više slabi, dok su se sami Kubanci sve više okretali susjednim Sjedinjenim Državama odakle je u drugoj polovici 19. vijeka prodiralo sve više kapitala.

Američka vanjska politika u 19. vijeku je bila pod uticajem Monroeve doktrine prema kojoj su SAD trebale imati dominantnu ulogu u zapadnoj hemisferi, a postojanje kolonijalnih posjeda ili vazalnih država evropskih sila s time je bile nespojivo. Iako su odnosi SAD i Španije uglavnom bili dobri, ostanak strateški važne Kube u španskim rukama se smatrao ne samo povredom Monroeve doktrine nego i opasnošću po američku sigurnost. Zato nije bila rijetkost zagovaranje rata sa Španijom, kako bi joj se oduzela i anektirala Kuba. U godinama pred američki građanski rat, ti su planovi imali i unutrašnjpolitičke motive, prije svega u nastojanju da se robovlasnički Jug novim posjedima nadoknadi demografsku, a samim time i političku dominaciju industrijskog Sjevera. Međutim, SAD sve do samog kraja 19. vijeka nisu imale vojne i mornaričke resurse da se ravnopravno suprotstave velikim silama. Ekspanzionističke planove je zaustavio građanski rat, a pobjednički Sjever nije imao volje za novo krvoproliće. Umjesto toga su se SAD posvetile razvitku industrije i naseljavanju Zapada kao izvoru resursa.

Međutim, 1890-ih su se SAD suočile s time da su zaokružile svoje kopnene granice, dok su evropske imperijalističke sile nastavljale uspostavljati kolonijalne posjede i širiti svoju dominaciju po Africi i Aziji. Među američkom elitom se počeo širiti strah da će SAD zbog nesudjelovanja u imperijalističkoj podjeli svijeta ne samo biti percipirana kao drugorazredna sila, nego da bi i sama mogla biti metom imperija Starog svijeta. U tome je posebno glasan bio zamjenik ministra mornarice i uticajni političar Theodore Roosevelt, koji je smatrao da se SAD moraju jedinom ratom nametnuti kao ravnopravna vojna sila. Sukob s vanjskim neprijateljem je također trebao pomoći da iščeznu političke i druge podjele, odnosno bolni ožiljci izazvani građanskim ratom.

Kao povod je poslužio ustanak koji je izbio 1895. godine, kasnije poznat kao kubanski rat za nezavisnost. Usprkos početnih neuspjeha, pobunjenici su, koristeći gerilsku strategiju, uspjeli poraziti španske snage. Novi guverner, general Valeriano Weyler je gerilu odlučio suzbiti oduzevši joj bazu u ruralnom stanovništvu, i to masovnim deportacijama u tzv. koncentracione logore. U njima su zavladali glad i zarazne bolesti, a vijesti o tome su došle do američke javnosti koja je sve više simpatizirala pobunjenike.

V. također

• Generacija '98.

Bilješke

Ovaj članak vezan uz historiju je u začetku. Uključite se i pomozite Wikipediji proširujući ovaj članak!