Prostorno planiranje

Prostorno planiranje se bavi organizacijom, uređenjem i opremanjem nekog prostora kako bi stanovnici tog prostora kvalitetnije živeli.

Evropska povelja o prostornom planiranju iz 1983. godine sa Evropske konferencije ministara prostornog planiranja (CEMAT) [1] koja se te godine održavala u španskom gradu Toremolinos definiše prostorno planiranje na sledeći način:

„Regionalno/prostorno planiranje je geografski izraz ekonomske, socijalne, kulturne i ekološke politike čitavog društva. Ono je istovremeno naučna disciplina, administrativna veština i politika zamišljena kao interdisciplinarni i globalni pristup koji teži održivom razvoju regiona i organizaciji prostora prema zamisli vodilji.“

(―)

Teritorijalni nivoi planiranja

Prostorno planiranje se sprovodi na različitim prostornim nivoima i to su:

• lokalni,
• regionalni i
• državni.

Ova tri nivoa su regulisana nacionalnim zakonodavstvom.

Na međunarodnom nivou se mogu izdvojiti:

• transnacionalni,
• kontinentalni i
• svetski nivo.

Kontinentalni nivo u Evropi je u nadležnosti Saveta Evrope (CEMAT) i Evropske unije (Direkcija za regionalnu politiku Evropske komisije) [2]. Na kontinetalnom nivou, u Evropi, postoji nekoliko referentnih dokumenata iz oblasti prostornog planiranja: PPREU iz 1999. godine i Teritorijalna agenda iz 2007. godine. Neki značajan dokument iz oblasti prostornog planiranja je rezultat svake od CEMAT-ovih konferencija koje se održavaju svake treće godine počevši od 1970.

Na svetskom nivou neke organizacije Ujedinjenih nacija se bave problemima prostornog planiranja – UNDP, UN Habitat, UNCRD. Prekogranične i interregionalne aktivnosti u oblasti prostornog planiranja imaju za cilj saradnju lokalnih zajednica na međunarodnom nivou pri čemu se prekogranične aktivnosti odnose na oblasti u bilizini granica, dok se interregionalne aktivnosti odnose na saradnju geografski međusobno udaljenih oblasti koje nemaju zajedničku granicu.

Tematske oblasti u prostornim planovima

Prostorno planiranje je interdisciplinarana naučna oblast i veština koja koristi integralni pristup koji uzima u obzir konceptu održivog razvoja. Cilj integralnog pristupa je povezivanje različitih tematskih oblasti čiji se interesi prepliću na određenom prostoru. Za tematske oblasti se najčešće koristi naziv sektori. Da bi prostorni planovi bili kvalitetni potrebno je analizirati određeni prostor sa različitih gledišta. Osnovne sektorske oblasti koje treba uzeti u obzir u procesu prostornog planiranja su: prirodni resursi, urbana i ruralna naselja, privreda, infrastruktura, javne službe, životna sredina, kulturna baština.

Prostorno planiranje u Srbiji

Resorni zakon u Srbiji je Zakon o planiranju i izgradnji od 31. avgusta 2009. godine, Službeni glasnik 72/09. Kao vrste planova su definisani sledeći planski dokumenti:

• prostorni plan Republike Srbije,
• regionalni prostorni planovi,
• prostorni planovi područja posebne namene i
• prostorni planovi opština i gradova.

Prethodni zakon o prostornom planiranju iz 2003. godine je na republičkom nivou predvideo izradu Stretegije prostornog razvoja Srbije koja je završena u julu 2009. godine.

Prostorno planiranje u Hrvatskoj

Resorni zakon u Hrvatskoj je Zakon o prostornom uređenju i gradnji iz 2007. godine, Narodne novine 76/07. Prostorni planovi definisani ovim zakonom su:

• Strategija prostornog razvoja Hrvatske i Program prostornog uređenja Republike Hrvatske,
• Prostorni plan županije,
• Prostorni plan područja posebnih obilježja i
• Prostorni plan uređenja velikog grada ili općine

U okviru Ministarstva nadležnog za prostorno planiranje nalazi Hrvatski Zavod za prostorno planiranje, dok na nivou županija i Grada Zagreba postoje Županijski zavodi za prostorno planiranje.

Prostorno planiranje u Federaciji Bosne i Hercegovine

Resorni zakon u Federaciji Bosne i Hercegovine je Zakon o prostornom planiranju i korištenju zamljišta iz 2006. godine, Službene novine 2/06. Prostorni planovi definisani ovim zakonom su:

• Prostorni plan Federacije Bosne i Hercegovine,
• Prostorni plan kantona,
• Prostorni plan područja posebnih obilježja i
• prostorni plan općine (osim za općine koje ulaze u sastav gradova Sarajevo i Mostar).

Prostorno planiranje u Republici Srpskoj

Resorni zakon u Republici Srpskoj je Zakon o uređenju prostora iz 1996. godine, dopunjen 2002. godine, Službeni glasnik 84/02. Prostorni planovi definisani ovim zakonom su:

• Prostorni plan Republike Srpske,
• prostorni plan područja i
• prostorni plan opštine.

Odlukom Vlade Republike Srpske iz februara 1993. godine Urbanistički zavod Republike Srpske [3] u Banjaluci proglašen je institucijom od nacionalnog zanačaja za prostorno planiranje.

Prostorno planiranje u Crnoj Gori

Resorni zakon u Crnoj Gori je Zakon o uređenju prostora i izgradnji objekata iz 2008. godine, Službeni list 51/08. Prostorni planovi definisani ovim zakonom su:

• Prostorni plan Crne Gore,
• prostorni plan posebne namjene
• detaljni prostorni plan i
• prostorno-urbanistički plan lokalne samouprave.

Reference

• Branislav Piha, Osnove prostornog planiranja, PFV, Beograd, 1979.
• Dimitrije Perišić, O prostornom planiranju, IAUS, Beograd, 1985.
• Milan Vresk, Grad u regionalnom i urbanom planiranju, Školska knjiga, Zagreb 1990.
• Borislav Stojkov, Metode prostornog planiranja, Geografski fakultet, Beograd 2000.
• Ante Marinović-Uzelac, Prostorno planiranje, Dom i svijet, Zagreb 2001.
• Dejan Đorđević, Uvod u teoriju planiranja, Geografski fakultet, Beograd 2004.
• Dušan Pajović, Urbanistički zakoni južnoslovenskih zemalja, Zavod za urbanizam, Novi Sad 2006.
• Miroslav Štimac, Prostorno planiranje u praksi, Glosa d.o.o., Rijeka, 2010.

Spoljašnje veze

• Zavod za prostorno planiranje Hrvatske [4]
• Zavod za planiranje Kantona Sarajevo [5]
• Urbanistički zavod Republike Srpske [6]
• Asocijacija prostornih planera Srbije [7]
• Republička agencija za prostorno planiranje [8]
• Inženjerska komora Srbije - sekcija planera [9]
• Cemat – Evropska konferencija ministara prostornog planiranja – Savet Evrope [10]
• Inforegio – regionalna politika Evropske unije [11]
• Espon – Evropska mreža za posmatranje prostornog planiranja [12]

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

Prostorno planiranje