Aberdeen

Aberdin Obar Dheathain
Pogled na Marišal koledž sa Brodhila

Osnovni podaci
Država	Ujedinjeno Kraljevstvo
Krunska zemlja	Škotska
Osnovan	1179.
Stanovništvo
Stanovništvo	192 080
Aglomeracija	202 370
Gustina stanovništva	2 820 st./km²
Položaj
Koordinate	57°09′N 2°06′W / 57.15, -2.1
Aberdin Aberdin na mapi Ujedinjeno Kraljevstvo
Ostali podaci
Gradonačelnik	Piter Stiven
Veb-strana	aberdeencity.gov.uk

Aberdin (Škotski gelski: -{Obar Dheathain}-) je treći grad u Škotskoj po broju stanovnika. Ima 202.370 stanovnika. Glavni je komercijalni centar i luka u severoistočnoj Škotskoj. Često je nazivan "Naftnom prestonicom Evrope", jer je 1970ih postao najveća baza za vađenje nafte iz Severnog mora.

Istorija[uredi - уреди]

Abedin je nastao od dva razdvojena grada, Starog Aberdina na ušću reke Don i Novog Aberdina, koji je bio ribarsko i trgovačko naselje na ušću Denberna u estuarij Dia. Najranija povelja je iz 1179. od kralja Vilijama I od Škotske. Robert Brus je velikom poveljom iz 1319. omogućio da Aberdin postane finansijski nezavisna zajednica. Građani Aberdina su bili zahvalni Robertu Brusu, pa su ga sakrivali kad je bio progonjen, a i pomogli su mu u borbi protiv Engleza. Aberdinu je dao i obližnju šumu Stoket. Engleski kralj Edvard III je spalio grad 1336. Aberdin je brzo ponovo izgrađen i zvao se Novi Aberdin. Vekovima je grad bio na udaru okolnih plemića i zato je bio jako utvrđen. Za vreme Škotskog građanskog rata 1644.- 1647. obe strane su pljačkale grad. Posle bitke kod Aberdina 1644. opljačkali su ga rojalisti. Kuga je izbila 1647 i četvrtina stanovništva je poglegla kugi.

U 18. veku sagrađena je nova gradska skupština, ukrašena mramornim kaminima iz Holandije. U 19. veku Aberdin je značajno napredovao. Postao je značajan zbog brodogradnje i ribarstva, pa je luka bitno proširena i izgrađena. Zbog velikih građevinskih zahvata grad je 1817. dospeo na ivicu bankrotstva. Ali posle Napoleonskih ratova usledilo je razdoblje opšteg ekonomskog oporavka. Ulična rasveta popravlja se 1824. upotrebom gasa, a vodoopskrba 1830. Zatvorena kanalizacija je izvedena 1865. Oko 1901. grad je imao 153.000 stanovnika.

Industrija i istorija industrije[uredi - уреди]

Aberdin je jedan od najprosperitetnijih gradova Škotske. Dugo je bio poznat po jako trajnom sivom granitu, koji se seče već 300 godina. Izvozi se u sve krajeve sveta. Delovi parlamenta u Londonu i poznatih mostova bili su od toga granita. Kamenolom granita je prestao sa radom 1971. Ribolov je postao glavna grana i zbog unapređenja postojećih tehnologija donosio je sve veću zaradu. Međutim preveliki ulov i zagađenje luke naftnim brodovima smanjio je količinu ribe. Aberdin je ipak ostao značajna ribarska luka, ali sada severnije luke pretiču Aberdin u ribolovu. Rovetov istraživački institut je svetski poznat po izučavanjima hrane. Aberdin je dosad imao tri nosioca Nobelove nagrade i ima veliku koncentraciju naučnika u oblasti biloških nauka. Vodeće industrije pre 1970. poticale su iz 18. veka, a to su bile prerada vune, pamuka i konoplje. Industrija papira je jedna od najstarijih, a započela je radom 1694. Dve velike fabrike papira su zatvorene 2001. i 2005. Aberdin je bio poznat po brodogradnji, a poslednje veliko brodogradilište zatvoreno je kasnih osamdesetih.

Otkrićem rezervi nafte u Severnom moru Aberdin je postao centar evropske naftne industrije. Aberdinova luka je posluživala velike naftne platforme. Oko pola miliona zaposlenih je u i oko Aberdina zaposleno u energetskom sektoru. Mnogo ljudi je 1988. stradalo u nesreći na jednoj naftnoj platformi.

Obrazovanje, i arhitektura[uredi - уреди]

Prvi univerziteti su osnovani 1495. i 1593. To su bili Kings koledž i Marišal koledž. Sadašnji univerzitet u Aberdinu stvoren je spajanjem ta dva koledža 1860.

Marišal Koledž, otvoren 1905., predstavlja posle Eskorijala drugu najveću granitnu zgradu na svetu. Gradska skupština je građena u francusko-škotskom gotičkom stilu i predstavlja jednu od najveličanstvenijih granitnih građevina u Škotskoj.