Sakupljanje poštanskih maraka

Izvor: Wikipedia

Prva poštanska marka izašla je 6. maja 1840. godine, a već iduće godine (1841.) u oglasniku londonskog Tajmsa objavljena i prva vest o sakupljanju maraka (marke su bile složene u neku vrstu tapeta i služile su za dekoraciju). Proučavanje istorije maraka i pojedinosti su vezi sa njima (vrste papira, štamparske tehnike, način perforacije, lepka, žigosanja i sl.) počinje oko 1860 godine. Prvi katalozi (1861) i albumi (1862) objavljeni su u Francuskoj. Prvi filatelistički časopis izašao je 1861. u Engleskoj.

Prvi sakupljači težili su da sakupe što veći broj različitih maraka koje su izlazile u svetu, bilo žigosanih ili nežigosanih. Takvo tzv. generalno sabiranje počelo se porastom broja izdanja, ograničavati na na marke koje se izdaju na jednom kontinentu, u grupi država, ili jednoj državi. Neki su sakupljali samo žigosane, a drugi samo nežigosane marke. Ubrzo se razvilo i tzv. specijaliziranje tj. sakupljanje na osnovu razlika u papiru, u nijansama boje, u zupčanju, pogrešaka u štamši i sl. Vrlo privlačan način sabiranja je i svrstavanje maraka po tematici (tematske zbirke) prema motivima koji su prikazani na markama (flora, fauna, sport, folklor, umetnička dela, kosmos, automobili, brodovi, avioni i sl.) ili prema povodu pojedinih izdanja (avionske marke, marke Crvenog krsta., Olimpijske marke, Svetskih prvenstava i sl.).

Prigodne koverte su novo izdanje maraka koj su žigosane datumom puštanja u promet tzv. Koverat prvog dana FDC (en. First Day Covers). U tematske zbirke su obično svrstavaju samo nežigosane marke

Danas kada mnoga izdanja, naročito prigodna, ne služe samo za frankiranje poštanskih pošiljaka, nego su postale i sredstvo propagande, dnevno se nalaze i nova područja sakupljanja.

Filatelija nije samo razonoda nego ima privredni i kulturni značaj. Sakupljanje maraka pruža priliku za sticanje mnogih informacija o geografiji, istoriji, privredi, kulturi neke zemnje, a razvija i neke pozitivne navike kao preciznost, sistematičnost, estetski ukus. Danas se filatelija u nekim zemljama predaje kao pomoćni (dodatni) nastavni predmet.

Filatelistička vrednost maraka određuje stepen retkosti, potražnje i kvaliteta marke (marka mora biti bez oštećenja, dobro centrirana, tj podjednakih ivica, ako je nežigosana, ne sme imati oštećeno lepilo (gumu), ako je žigosana, žig ne bi trebao pokrivati njen estetski utisak.

Brojni sakupljači (filatelisti) se organizuju u filatelistička društva ili klubove, a ova najčešće u regionale i državne saveze koji su većinom članovi Međunarodne filatelističke federacije FIP (Federatio Internationale de Philatèlie). Filatelističke organizacije priređuju izložbe, izdaju filatelističku literaturu, najčešće časopise (biblioteka Royal Philatelic Society u Londonu ima više od 200.000 knjiga i periodike, počevši od 1860.) Filatelistička društva obično oganizuju razmenu maraka putem koje, uz kupovinu direktno na pošti ili u specijalizovanim prodavnicama ili aukcijama filatelisti dopunjuju stare ili prave nove zbirke.

Zanimljivosti[uredi - уреди]

  • prva poštanska marka štampana je 6. maja 1840 god.. u Engleskoj
  • Upotreba poštanckih maraka u Srbiji predviđena je zakonom iz februara 1866. da počne 1 (13.) maja1866, ali je zakasnila zbog kašnjenja Bečke štamprije gde su štampane, pa su puštene u opticaj 1.(13) jula 1866.
  • na prvim markama u Srbiji je valuta bila 1 groš=40 para. Od 1880. 1 dinar 100 para.
  • Srbija je bila jedna od 22 zemlje sveta koje su na sastanku u Bernu potpisale konvenciju o osnivanju današnjeg Svetskog poštanskog saveza.
  • prvo društvo za sakupljanje poštanskih maraka pored sakupljanja starog novca, osnovano je u SAD (Omnibus klub) 1856.
  • prvo društvo koje se bavilo isključivo sakupljanjem maraka osnovano je 1. maja 1866. u Novom Braušvajgu.
  • prva filatelistička organizacija ne teritoriji bivše Jugoslaviije osnovana je 1890. god. u Dubrovniku (Societa Philatelia)
  • prva filatelistička organizacija u Srbiji osnovana je 1. septembra 1919. godine u Beogradu je „Srpsko flatelističko društvo“
  • prve dopisne karte uvela je Austrija 1. oktobra 1869. godine
  • prvo izdanje srpskih dopisnih karata pušteno je u opticaj 13. jula 1873;
  • prve ilustrovane dopisnice upotrebio je Joca Manojlović izdavač lista „Zmaj“ 1871.
  • prvi album za marke izdat je 1862. u Lajpcigu
  • najstarija trgovina markama bila je jedna mala knjižara u Njujorku iz 1860. god.
  • najstariji katalog maraka na svetu izdat je 17. septembra 1861. u Strazburu na nemačkom kao litografski pregled svih dotad poznatih maraka
  • Prvi filatelistički list na svetu izdala je 15. decembra 1862. na engleskom trgovina E.Moor& Co. u Liverpulu
  • Najstarija filatelistička dela u Jugoslaviji su iz 1879 Oskar Simić: „Žiće dra Alfreda Moškana i počeci filatelije u Hrvatskoj
  • prvi jugoslovenski filatelistički časopis „Balkan“ izašao je u Zagrebu 5. oktobra 1918
  • prvo značajno filatelističko delo je Istorija poštanskih maraka Srbije od E. Deroka izdanje Jugoslovenskog filatelističkog saveza Beograda iz 1940. godine.

Literatura[uredi - уреди]

  • Opća enciklopedija Jugoslovenskog leksikografskog zavoda tom 2 (C-Fob) Zagreb 1977
  • Mala encilopedija Prosvete 2 tom Beograd 1969
  • Album za poštanske marke