Joga

Joga je jedan od 6 ortodoksnih sistema indijske filozofije. Za razliku od mnogih filozofskih sistema, koji se bave uglavnom misaonim istraživanjem čoveka, života i sveta, sistem joge stavlja naglasak na praktične telesne i duhovne vežbe, u cilju razvoja svih potencijala pojedinca.

Iako se u Patanđalijevim jogasutrama, koje čine temelje klasične joge, joga definiše jednom rečenicom - „joga je u obustavljenosti [zamućujućih partikularnih] obrta u s-vesti“, zbog svoje kompleksnosti i velikog broja različitih joga škola i pristupa, postoji veoma mnogo različitih, često suprostavljenih, pogleda na samu jogu i njenu svrhu. Pri jednom viđenju i pristupu jogi, naglasak se stavlja na čisto fizičke vežbe i njihove zdravstvene efekte, oslobođene svake primese religioznog i mističnog, dok je po nekim drugim viđenjima joga pre svega spiritualna disciplina, čija je svrha dostizanje prosvetljenja (pri čemu se definicije istog, od škole do škole razlikuju), a neki treći vide u jogi pre svega deo hinduističke religije. Mogući religiozni aspekt joge, nekim predstavnicima drugih religija služi kao podloga za kritiku, da se pod plaštom vežbi za zdravlje, štuju tuđi bogovi tj. demoni, što je naravno relevantno samo iz ugla te određene religije.

Izvan Indije, joga je najpoznatija u obliku hatha joge - fizičkih vežbi i položaja tela (asana), često kombinovanih sa vežbama disanja (pranayama),

Padmasana -
polozaj lotosa

mada je i meditacija (dhyana) sve više zastupljena.

Etymologija

Sam koren reči yoga - yuj (sjedinjenje, sprezanje, sastavljanje, povezivanje) ukazuje na njen krajnji cilj, jedinstvo individualne duše (atmana) sa univerzalnom dušom (brahmanom) i odgovara jednom od značenja latinskog pojma “re-ligo”, “re-ligere” – spojiti (čoveka) sa (Bogom). Jogu kao sistem samorazvoja tj. kao koncept koji obuhvata stepenike (aštange): yamu, niyamu, asane, pranayame, pratyaharu, dharanu, dhyanu i samadhi a sa ciljem dostizanja prosvetljenja (stanja samadhi) sistematizuje Patanjđali u spisu Joga sutre.

Istorija

Usled nedostatka materijalnih dokaza u vidu sačuvanih tekstova, veoma je teško, posebno što indijska tradicija nije pridavala značaja hronološkom aspektu nastanka njenih učenja, koja su se u počecima predavala usmeno, utvrditi tačne početke i rani razvoj joge. Ipak, mogu se razlikovati četiri glavna istorijska perioda razvoja joge:

1. Arhaički (cc 3000 - 1500. pne.)

Pretpostavlja se, na osnovu arheoloških istraživanja ranih civilizacija doline Inda (Harappa i Mohenđo-Daro) i pronađenih figura, koje prikazuju lik proto-Šive, da počeci joge sežu u 3. milenijum pne. U pisanom obliku, neki elementi joge, se nalaze opisani već u najstarijim vedama, datiranim u isti period.

2. Pred-klasični (cc 1500. pne.- 200 n.e.)

U ovom periodu, učenje joge se, u sve razvijenijem obliku, nalazi u ezoteričnim učenjima ranih Upanišada, Mahabharati i Ramajani, indijskim nacionalnim epovima, kao i učenjima budizma i đainizma.

3. Klasični (cc 200. pne. – 200 n.e.)

Učenja zasnovana na Patanđalijevim Jogasutrama i brojnim komentarima na njih, nastalih u kasnijem periodu.

4. Post-klasični (nakon 200 n.e.)

Jogijska učenja inspirisana starijim učenjima, čija je zajednička karakteristika nedualni pogled na stvarnost, a koja su razrađena nakon Patanđalijevih jogasutri

Moderna joga XX veka

U modernoj jogi, posebno na Zapadu, težište se stavlja na praksu, koja može biti više telesno, ili meditativno usmerena, a manje na samu filozofiju. Guruima i doktrinama, za razliku od tradicionalne joge, se pridaje manji značaj. Upućujući na pozitivni uticaj vežbanja, joga se posmatra kao doprinos ličnom razvoju, u velikoj meri nezavisno od religioznih, ili ideoloških pogleda praktikanta. Zahteva u pogledu ponašanja ima manje i shvaćeni su više kao preporuke, nego kao obavezujući uslovi. Metode pročišćavanja se procenjuju po njihovom delovanju na psihosomatsko zdravlje.

Vrste joge i različite škole joge

Klasični indijski spisi navode četiri glavne vrste joge:

Karma joga, čija je osnovna karakteristika nesebično delovanje.

Bhakti joga, koja se definiše kao predanost Bogu, ili uzvišenom idealu.

Jnana jogu, karakteriše nastojanje za intelektualnom spoznajom istine.

Raja joga, je meditativni pristup klasične, Patanđalijeve osmostruke (ashtanga) joge.

Chakre -
suptilni energetski centri

Ovi joga putevi, ili aspekti joge, su bazirani na hiljadugodišnjem eksperimentalnom istraživanju temeljnih osnova čovekovog bića – fizičkom, emotivnom, misaonom i duševnom / duhovnom i to je ujedno i razlog zbog čega joga polaže pravo na univerzalnost delovanja njenih tehnika. U praksi je praktično nemoguće naći jedan od ovih oblika joge, potpuno izdvojenog od ostalih.

Kao veći, zasebni sistemi, mogu se još smatrati:

Hatha joga

Kundalini joga

Osim ovih postoje mnoge druge vrste joga, koje se često koncentrišu na samo jedan aspekt stvarnosti i kao takve se koriste u okviru ostalih joga:

Kriya joga, Laya joga, Nada joga, Mantra joga.

Postoji čitav niz joga škola, koje jogu koja se u njima praktikuje, nazivaju imenom svog učitelja (ili tehnike), no to su najčešće kombinacije gorepomenutih vrsta joge, sa naglaskom na jednu specificnu tehniku, ili grupu tehnika: Integralna joga od Shri Aurobinda, Iyengar yoga, Šivananda joga, Asthanga Vinyasa joga, Sahaja, ili Surat Shabd joga, Vini joga, Bikram joga, Yantra joga, Nidra joga, Anusara joga, Aroma joga, Hormon joga, Joga smeha...

Joga filozofija

Ne postoji jedinstvena joga filozofija, već se u zavisnosti od istorijskog perioda, vrste joge i pristupa neke joga škole, mora govoriti o joga filozofijama. Ipak, postoje neka zajednička obeležja svih joga filozofija:

1. Analiza čovekove životne situacije i njegovih uslovljenosti – najčešće izražene pojmom karmana, zakonom opšte uzročnosti, koji čini da je čovek deo kosmosa i primorava ga da, pod raznim uslovima, nastavlja svoju egzistenciju.

2. Postuliranje postojanja kosmičke iluzije (jedan od pojmova za nju je maya), podržavane od strane čovekove svesti, tako dugo dok je čovek zaslepljen neznanjem (avidya).

3. Postuliranje postojanja apsolutne stvarnosti „smeštene“ negde izvan kosmičke iluzije i izvan ljudskog iskustva odredjenog karmanom – označene terminima: purusa, čisto Biće, Apsolut, Sopstvo (atman), Brahman, nirvana, transcendentalno, neuslovljeno, neuništivo...

4. I na kraju, sredstva da se dostigne to Biće, odgovarajuće tehnike kojima se postiže oslobođenje (moksa, mukti, nirvikalpa samadhi...) od uslovljenosti.

Joga je istovremeno i cilj (samadhi- krajnja usresređenost, prosvetljenje) i put do tog cilja. Poznati indijski jogi Shri Aurobindo je rekao „Čitav život je joga“.

Joga i religije

Iako koreni joge leže u hinduizmu, nju praktikuju danas ljudi različitih religioznih pripadnosti i pogleda na svet. Procenjuje se da, samo u Nemačkoj, oko 3 miliona ljudi praktikuje neki oblik joge. Iako izvorna motivacija za nastanak joge potiče od težnje ka prosvetljenju i dostizanju duhovnih ciljeva, danas se to može tvrditi samo za manji broj praktikanata. Joga se u svom teorijskom delu u velikoj meri oslanja na filozofiju Samkhye, najstarije indijske filozofije, koja postulira postojanje dva primarna činitelja stvarnosti – materiju (prakriti) i duh (purusha). Iako se u starijim Samkhya tekstovima spominje bog Isvara, njegova uloga se ne može porediti sa ulogom Boga kod jevreja, hrišćana, muslimana, a u nekim tekstovima se čak zauzima anti-teistički stav. Religioznost klasične joge se ogleda u samo dve sutre/stiha (od 195). U jednoj od njih se više suvo tehnički, navodi mogućnost dostizanja prosvetljenja, kroz predanost Isvari („U predanosti „Uzvišenom“ [nalazi se] takođe [jedan od načina da se dostigne samadhi“), dok se u drugoj opisuje njegova priroda („[Taj] „Uzvišeni“ [ideal] (Isvara) predstavlja onu izuzetnu „sve-transcendirajuću – individualnost (purusha), koja je iznad [svega što se javlja kao] zaprečenost [realizaciji istine], iznad činova i njihovih [neposrednih i posrednih] plodova, iznad [svih] „determinirajućih ostataka ranijih iskustava““). Etička pravila joge, yama i niyama pokazuju izvesne paralele sa zapovestima judaizma, hrišćanstva i islama.

Joga i kršćanstvo

Sve veće kršćanske Crkve se slažu kako je joga nespojiva s kršćanstvom (iako je mnogi hrišćani vežbaju). Katolička crkva je izjasnila svoj stav u dokumentu "Isus Krist - donositelj vode žive". Smatraju da je joga, čija duhovnost ima korijene u istočnjačkoj religiji, u međusobnoj isključivosti s porukom Isus Krista.

Joga i zdravlje

Bavljenje jogom (posebno najrasprostranjenijim vidom – hatha jogom) može da deluje preventivno u cilju održavanja fizičkog i psihičkog zdravlja. U mnogim naučnim studijama je utvrđeno blagotvorno dejstvo, redovnog vežbanja, na smanjenje količine stresa i pomoć pri održavanju unutrašnjeg mira i ravnoteže, što je veoma značajno u današnjem užurbanom vremenu. Isto tako, utvrđeno je i pozitivno dejstvo, pri lečenju izvesnih bolesti, pre svega kao prateća terapija. Ipak, za sve one koji boluju od neke bolesti (fizičke, ili psihičke prirode), pre početka vežbanja, neophodno je konsultovati lekara/psihologa, u najboljem slučaju nekog, ko već ima iskustva sa jogom. Jedan od bitnih faktora za uspešno bavljenje jogom je pronalaženje, odgovarajuće školovanog instruktora joge, koji praksu može prilagoditi individualnim potrebama i mogućnostima početnika, iako se u izvesnoj meri, uz pomoć dobrih knjiga, može i samostalno vežbati. Definitivno, može biti opasno samostalno vežbanje vežbi disanja, posebno sa zadržavanjem daha, kao i vežbi meditacije za ljude sa već postojećim psihičkim problemima. Za početnika je naravno prilično teško, orjentisati se, u sve većoj ponudi različitih sistema i učitelja, međutim uz malo vežbe i slušanja svog unutrašnjeg glasa, svako moze naci odgovarajući pristup. Pri svemu naravno, treba pratiti princip umerenosti i ostaviti po strani “takmičarski modus”, koji je rasprostranjen u sportu i na poslu.

Literatura

Joga, besmrtnost i sloboda – Mirca Elijade

Eksterni linkovi

• Yoga Savez Srbije [1]
• Yoga Centar Srbije [2]
• Međunarodna akademija za školovanje joga instruktora [3]
• Joga televizija [4]
• Međunarodna naučno joga društvo [5]
• Škola joge VIDYA YOGA
• Opšti sajt o jogi Joga položaji, joga vežbe, asane, meditacija, zdrav život i sve o joga načinu života

U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:

Joga