Zgrada Radiotelevizije Bosne i Hercegovine
Zgrada Radiotelevizije Bosne i Hercegovine nalazi se u ulici Meše Selimovića 12, Sarajevo, Bosna i Hercegovina. Građena je u nekoliko faza. Prva faza završena je početkom 1975. god, a u potpunosti 1983. god, neposredno pred Zimske olimpijske igre 1984. Predstavlja jednu od nekoliko građevinskih znamenitosti u Sarajevu, i važno zdanje moderne arhitekture u Jugoslaviji. Izgrađena je u stilu arhitektonskog brutalizma.[1] Beton se u prošlosti uvijek koristio kao konstruktivni materijal, bez estetske uloge, ali s pojavom brutalizma postao je element dekorativnog i vizuelnog učinka, što je kod posmatrača ostavljalo razlišite utiske.[2]
Objekat impresivne veličine je djelo arhitekata Milana Kušana i Branka Bulića. Svojim položajem i oblikovanjem predstavljala je značajan element gradskog centra, prateći longitudinalni razvoj grada u smjeru zapada, prema Ilidži. Po veličini i po postavci u prostoru dominira u odnosu na ulicu i okolinu. Cijeli kompleks podijeljen je u tri osnovna dijela: programsko-proizvodni, energetsko servisni i upravni, od kojih svaki predstavlja zaokruženu tehnološko-arhitektonsku cjelinu. Po svojoj kompoziciji, skoro je sasvim simetričan, sa jasno izdiferenciranim kubusima u kojima su požarna stepeništa.[3]
Krajnji elementi, u kojima su smještene komunikacije, režijski i redakcijski prostori, konstruktivno su riješeni na jednom redu stupova kao „mostovska“ konstrukcija raspona 15,0 m sa ubacivanjem zglobova radi omogućavanja etapne izvedbe. Objekti studija, čiji su maksimalni rasponi 20,0 x 30,0 sa neuobičajeno velikim i specifičnim opterećenjem (obješeni rasvjetni mostovi), riješeni su kao armirano-betonska platna sa čeličnom spregnutom konstrukcijom. Prostori režija, studija i drugih funkcionalnih namjena izolirani su odgovarajućim oblogama zidova i „plivajućim“ podovima, a posebno osjetljivi prostori tonskih režija, studio TV žurnala, komentatorski i najavljivački studio – u principu su ugrađeni prostori u strukturu objekta, tako da se nigdje ne pojavljuju kruti kontakti sa osnovnim konstrukcijama. Zidovi ovih prostora, koji su rađeni kao čelični skelet sa ispunom od opeke, oslonjeni su na trakaste opruge.
Arhitektonsko oblikovanje i sekundarna plastika eksterijera izvedenog objekta, rezultat su dosljedno provedenog principa funkcionalizma svih konstrukcija i vanjskog omotača. Fasadni montažni elementi također imaju svrhu akustičke izolacije. Pored toga što štite zvučnoizolacijski sloj od atmosferilija, oni svojom masom utiču na fizičke osobine objekta. U cilju zaštite od vanjske buke, objekat je, pored apsorbirajućih izolacija, obložen armirano-betonskim montažnim elementima prosječne težine od cca 320 kg/m2.
Muzej moderne umetnosti (MoMA) u Njujorku, organizovao je u periodu 15.07.2018 - 13.01.2019. godine reprezentativnu izložbu pod nazivom "Ka betonskoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji, 1948-1980" (Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948-1980). Od tada je počelo povećano interesovanje šire svjetske javnosti za ovu vrstu umjetnosti. [4] [5]
Istovremeno, arhitektura moderne arhitekture izgrađena u stilu brutalizma, kao posebna vrsta graditeljskog naslijeđa, prepuštena je nebrizi i ugrožena je ne samo u Bosni i Hercegovini, već i na svjetskom nivou. Često se nailazi na apele za potpisivanje peticija za zaštitu objekata koji su ugroženi čak i ako su dio svjetske graditeljske baštine. Prijeti im različit nivo destrukcije, pa čak i rušenje. To su objekti svjetski priznatih i istaknutih arhitekata poput Louis Kahna, Pier Luigi Nervija, Paul Rudolpha itd.
Formirana su udruženja koje se bave zaštitom naslijeđa 20. stoljeća, poput Docomomo International, a nedavno je otvorena i podružnica za Bosnu i Hercegovinu. Njemački muzej za arhitekturu (Deutsches Architekturmuseum -DAM) i Wüstenrot fondacija formirali su bazu podataka ugroženih brutalističkih objekata. Na toj listi se nalazi i KSC Skenderija, jer je u jednom trenutku bilo govora i o njegovom rušenju. Poznati objekti Robin Hood Gardens Alison i Peter Smithsona su unatoč intervencijama i apelima svjetske arhitektonske zajednice srušeni 2017. godine. Slično se desilo i sa hotelom Jugoslavija u Beogradu.
Opštinski sud u Sarajevu donio je rješenje o prodaji imovine Radiotelevizije Bosne i Hercegovine (BHRT) u Sarajevu, zbog duga prema Evropskoj radiodifuzijskoj uniji (EBU) u iznosu od 16 miliona maraka.[6]
- Sandra Uskoković, Dumitru Rusu - Socijalistički modernizam u bivšoj Jugoslaviji, Amazon, 2020
- ↑ „Uspavani masiv, RTV BiH”. Arhitektura, tristotrojka.org, 16. avgust 2018.. Arhivirano iz originala na datum 2023-06-05. Pristupljeno 15. jul 2025.
- ↑ „RTV dom”. Baština 20. stoljeća - bastina20.ba, 10. jul 2024.. Pristupljeno 15. jul 2025.
- ↑ „Ahmed Hadrović:Pogled na arhitekturu Bosne i Hercegovine od praistorije do danas”. Arhitektonski fakultet Sarajevo - www.allmultidisciplinaryjournal.com, 10. jul 2024.. Pristupljeno 15. jun 2025.
- ↑ „Exhibitions and events”. MoMA - New York. Pristupljeno 9. 2. 2017.
- ↑ „Lejla Kreševljaković: Brutalizam u arhitekturi Bosne i Hercegovine”. m-kvadrat, GRAĐEVINARSTVO I ARHITEKTURA - m-kvadrat.ba. Pristupljeno 9. jul. 2025.
- ↑ „Prodaje se zgrada BHRT-a”. Capital - capital.ba - 21. septembar 2024.. Pristupljeno 19. jul 2025.
