Zapadna kapija Beograda
Zapadna kapija Beograda, poznata i kao Geneksova kula, naziv je nebodera i Stambeno-poslovnog kompleksa u Beogradu, Srbija. Podignut je 1977. god po projektu Mihajla Mitrović u stilu brutalizma. Ima oblik dva tornja međusobno spojena s dvospratnim mostom i okretnim restoranom na vrhu. Visok je 117 m. pa je nakon izgradnje 42 god. bio najviša zgrada u Srbiji.[1]
Zgrada je smještena u ulici Narodnih heroja u Novom Beogradu, na putu kojim se sa zapada, od aerodroma Nikola Tesla, dolazi u centar Beograda i danas je jedna od dominantne znamenitosti u Beogradu. U novembru 2021. godine, zgrada je proglašena kulturnim spomenikom i stavljena pod zaštitu. U deklaraciji se naziva "urbanim svjetionikom" i najupečatljivijim motivom Novog Beograda, te vizualnim orijentirom za cijeli glavni grad.
Dva tornja nisu iste visine i služe različitim namjenama. Viši toranj služi kao stambeni toranj sa 30 spratova, dok kraći ima 26 spratova i sadrži poslovne prostore.
Zgrada je projektovana u brutalističkom stilu. Smatra se glavnim predstavnikom brutalističke arhitekture u Srbiji i jednom od najboljih u tom stilu izgrađenih 1960-ih i 1970-ih u svijetu. Umjetnički izraz kapije obilježio je cijelu jednu eru u srpskoj arhitekturi. Zgrada se ističe jednostavnim rješenjima i proporcionalanim rasporedom dvaju tornjeva. Rotirajući mehanizam, u cilindričnom gornjem nastavku iznad središnje ose kompleksa nikada nije instaliran, dok je sam restoran bio u funkciji.
Godine 1979. Lazar Vujaklija je naslikao mural na ulazu. Mural pokriva fasadu i plafon iznad ulaza. Bio je to jedan od prvih murala u Beogradu.
Kao građevina sa "upečatljivom formom koja ju je potvrdila kao izraženo umjetničko djelo", zgrada je ušla u brojna djela i enciklopedije, uključujući Laroussea. Bila je predstavljena na izložbi 2018-2019. god. pod naslovom - "Prema betonskoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji, u Muzeju moderne umjetnosti u New Yorku.
- „Urbani betonski svetionik – spomenik kulture”. Politika, 05.11.2021.. Pristupljeno 29. 5. 2025.
- „Brutalistički beton stare Jugoslavije inspiriše novu generaciju”. BBC - 28.01,2019. Pristupljeno 19. 5. 2025.(en)
- ↑ „Административно-стамбена кула „Западна капија Београда“ - Михајло Митровић”. AГ Архитектура, 2011.. Pristupljeno 4. 3. 2025.(sh)
