Slobodna ekonomska zona

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Slobodna ekonomska zona
Zona Franca
Karta slobodnih zona po svijetu
Karta slobodnih zona po svijetu

Slobodna ekonomska zona ili samo slobodna zona (od latinske sintagme zona franca=slobodni pojas[1]) je dio teritorija neke države - ograđen i označen u kom se obavlja ekonomska aktivnost oslobođena od carinskih, poreskih i sličnih davanja.[2]

Karakteristike[uredi - уреди | uredi izvor]

Korisnici u zoni mogu slobodno skladištiti, proizvoditi ili dorađivati robu i trgovati njome. Oni se također mogu baviti veleprodajom (ali maloprodajom ne), posredovanjem u trgovini, pružanjem usluga, bankarskim i drugim financijskim poslovima i usluga osiguranja i reosiguranja imovine i osoba.[2]Tek kad se roba proda potrošačima u zemlji u kojoj se zona nalazi - ona postaje predmet carinjenja i oporezivanja.[3]

Takve zone organiziraju se i podižu kod većih morskih luka, aerodroma i državnih granica, odnosno u krajevima koji imaju najveće geografske prednosti za trgovanje. Takvi su bili; Hong Kong, Singapur, panamski Colón, Kopenhagen, Stockholm, poljski Gdańsk, Los Angeles i New York.[3]

Pogled na slobodnu zonu u španjolskom Vigu

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Za slobodne zone se zna još od antike; Feničani, Grci i Rimljani davali su svojim pojedinim kolonijama i lukama po Mediteranu kojekakve privilegije za skladištenje, uvoz i izvoz i koješta drugo, stimulirajući na taj način razvoj trgovine.[2] Prva poznata slobodna zona bio je grčki otok Delos u Egejskom moru, koji od 166. pne. ima privilegiju da je oslobođen od carine i poreza za trgovanje između istočnog i zapadnog Mediterana.[2]

Tokom srednjeg vijeka procvali su hanzeatski gradovi, kao neka vrsta preteča slobodnih zona, odnosno slobodnih luka. Od kraja 19. vijeka u Evropi više ne postoje slobodni lučki gradovi (porto franco), pa se prostor bescarinskih zona suzio na manje dijelove luka (slobodne lučke zone).[2]

U Sjedinjenim Američkim Državama zone slobodne trgovine prvi put su odobrene 1934.[3]Njihov broj se nakon 1970-ih radikalno povećao, proširivši se na gotovo sve savezne države.[2]A od kraja 20. vijeka narastao je njihov broj i po svijetu radikalno se počeo povećavati .

Slobodne zone po bivšim jugoslavenskim republikama[uredi - уреди | uredi izvor]

Najstarija slobodna luka u Hrvatskoj je Rijeka koja taj status ima od 1719. Kraljevina Jugoslavija nije poznavala taj institut, Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija počela je osnivati slobodne zone od 1964. prvo u Kopru i Rijeci a zatim i u Beogradu, Novom Sadu, a kasnije posvuda.[2]

U Hrvatskoj je od donašenja novog zakona 1996. uveden je dvojaki tip zona; na one koje su osnovane na bazi koncesije i one koje su osnovane posebnom odlukom ili davanjem suglasnosti.[2] Danas djeluju zone u Osijeku, Rijeci (Kukuljanovo), Zagrebu, Splitu, Puli, Pločama, Slavonskom Brodu, Varaždinu i Vukovaru.[2]

U Srbiji su najveće zone podignute u Pirotu i Beogradu (98 hektar). Pored tog takve zone imaju Subotica, Novi Sad, Zrenjanin, Šabac i Kragujevac.[4]

Slobodna ekonomska zona, naziva se još i Carinska zona (Customs zona), Bescarinska zona (Customs free zone) ali i; Duty-free export processing zone, Export free trade zone, Industrial export processing zone, Joing enterprise zone.[2]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. "Zona" (talijanski). Treccani. http://www.treccani.it/enciclopedia/zona/#zonafranca-1. pristupljeno 26. 10. 2018. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 "Razvoj i značenje slobodnih ekonomskih zona" (hrvatski). Geografija. http://www.geografija.hr/teme/stanovnistvo-i-gospodarstvo/razvoj-i-znacenje-slobodnih-ekonomskih-zona/. pristupljeno 28. 10. 2018.. 
  3. 3,0 3,1 3,2 "Free-trade zone" (engleski). Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/topic/free-trade-zone. pristupljeno 28. 10. 2014. 
  4. "Slobodna zona „Beograd" (srpski). Uprava za slobodne zone. http://www.usz.gov.rs/lat/sz-beograd.php. pristupljeno 28. 10. 2018.. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]