Seča knezova

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Seča knezova

Pogubljene srpske vođe
Lokacija Smederevski sandžak
Datum 23—29. januara 1804.
Meta najistaknutije ličnosti srpske nacionalnosti u Smederevskom sandžaku
Vrsta napada masovno ubistvo
(politička likvidacija)
Mrtvih 72

Seča knezova je pogubljenje srpskih narodnih glavara 1804. godine koje su sprovele dahije. Cilj dahija je bio da pogubljenjem knezova spreče pobunu, ali je ona samo ubrzala izbijanje Prvog srpskog ustanka.[1]

Pozadina[uredi - уреди | uredi izvor]

Spomenik na mestu gde su knezovi posečeni

Nakon povratka janjičara u Beogradski pašaluk, njihove vođe dahije su ubile Hadži Mustafa-pašu i preuzele vlast. Njih četvorica: Aganlija, Kučuk Alija, Mula Jusuf i Mehmed-aga Fočić su podelila pašaluk na četiri dela i uvela diktaturu. Dahije su ukinule povlastice koje je sultan Selim III dao Srbima 1793. i 1794. godine, sami ubirali poreze i druge dažbine, sudili i presuđivali po svojoj volji.[1]

Stanje u pašaluku stvoreno janjičarskim terorom uticalo je na ujedinjenje svih srpskih društvenih snaga (seljačke mase, starešinski i trgovački sloj) da se dignu na ustanak. U Zemunu se okupio veliki broj Mustafa-pašinih prijatelja, Srba i Turaka, među kojima je najaktivniji bio Petar Ičko, a na turskoj strani najviše se isticao nekadašnji pašin blagajnik Hasan-beg, na čijoj je strani bio i priličan broj spahija, koji su bili ugroženi od dahija. Oni su već u leto 1802. godine pokušali da organizuju neki veći pokret u pašaluku, ali su zbog prerane akcije oko Požarevca i ispod Avale, pretrpeli neuspeh.[1] Nakon ovog poraza, pritisak koji su dahije vršile na spahije bio je sve veći. Pobunjenici su već tada uputili pismo Carigradu u kojem traže pomoć sultana Selima III.[traži se izvor]

Početkom 1803. godine sastalo se 12 knezova valjevske nahije, među kojima su se naročito isticali Aleksa Nenadović i Ilija Birčanin. Na ovom sastanku odlučeno ja da se za 8 meseci podigne ustanak. Neke starešine iz Šumadije su se takođe sastale i donele sličnu odluku. Krajem iste godine Aleksa Nenadović je uputio jedno pismo austrijskom komandantu u Zemunu majoru Mitezeru, u kojem je konstatovano da su Srbi posvađali dahije i da će najverovatnije doći do oružanog sukoba između njih.

Seča knezova[uredi - уреди | uredi izvor]

Grob Ilije Birčanina, u manastiru Ćelije

Ovo pismo je palo u ruke dahijama, koji su tek tada uvideli kakve je situacija u Beogradskom pašaluku. Bojeći se i austrijske intervencije u mogućem ustanku, dahije su organizovale pogubljenja starešina, 4. februara 1804. godine, u kojoj je pobijena većina istaknutijih Srba trgovaca, knezova, sveštenika, naročito onih koji su se istakli u borbi protiv janjičara i u Kočinoj krajini. < Narodna epika je bila vrlo razvijena u doba Prvog srpskog ustanka i propratila je sve značajnije događaje iz ustaničkih borbi. Filip Višnjić u svojoj pesmi Početak bune protiv dahija|Početak bune protiv dahija beleži ovaj događaj stihovima:

Wikiquote

„Poći ćemo iz našega grada

Kroz našije sedamn'est nahija,

Isjeć' ćemo sve Srpske knezove,

Sve knezove, Srpske poglavice,;

I kmetove, što su za potrebe,

I popove Srpske učitelje,

Samo ludu đecu ostaviti,

Ludu đecu od sedam godina,

Pak će ona prava biti raja,

I dobro će Turke poslužiti.“
()

Oni koje su Turci ubili tokom seče knezova su [2]:

Ujedno su i Mula Jusuf u gročanskoj nahiji, Kučuk Alija u Pomoravlju, a Mehmed-aga Fočić u zapadnoj Srbiji vršili pokolje. Pobijeno je više od stotinu viđenijih Srba.

Oni koji su Dahije hteli ubiti tokom seče knezova ali su se na vreme sklonili od potere [2], su:

Posledice[uredi - уреди | uredi izvor]

Ovaj čin nije smirio Srbe, već ih je samo još više razljutio. Na Saboru u Orašcu 14. februara 1804. donesena je odluka da se podigne buna na dahije. Za vođu bune je izabran Đorđe Petrović - Karađorđe.

Dahije su u noći između 5. i 6. avgusta na ostrvu Ada Kale na Dunavu , pogubljene od strane Milenka Stojkovića.

Pogubljenje knezova Alekse i Ilije dokumentovao je prota Mateja Nenadović u čuvenim Memoarima ("odvedeni su oko 80 fati niže ćuprije na poljicu do Kolubare"), a opevao slepi guslar Filip Višnjić u pesmi Početak bune protiv dahija.

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 Ćirković 2004, str. 182.
  2. 2,0 2,1 Spisak urađen prema tekstu Vuka Karadžića Prva godina Srpskoga vojevanja na daije u Danici za 1828, članku Topola: Seča knezova arhivirano oktobar 14, 2007 na Wayback Machine i pesmi Filipa Višnjića Početak bune protiv dahija. Spisak treba dopunjavati kako se kad dođe do podataka.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]


p  r  u
Srpska revolucija
navigacija kroz istoriju
Prvi srpski ustanak Drugi srpski ustanak Učesnici Vidi još

Uvod
Seča knezova

1804.
Seča knezova
Zbor u Orašcu
Ostružnička skupština

1805.
Praviteljstvujušči Sovjet Serbski
Bitka na Ivankovcu

1806.
Bitka na Mišaru
Bitka na Deligradu

1809.
Bitka na Čegru

1813.
Boj na Ravnju

Posebni članci
Hronologija
Znamenite ličnosti
Spomen-kompleks

1815.
Sastanak u Takovu
Bitka na Ljubiću

Posebni članci
Hronologija
Znamenite ličnosti
Spomen-kompleks

Beogradski pašaluk
Bosanski pašaluk

Posebni članci
Ičkov mir
Hadži Prodanova buna
Bukureštanski mir
Jedrenski mir
Kneževina Srbija
Znamenite ličnosti

Posledice
Kneževina Srbija
Sretenjski ustav

Povezani članci
Napoleonovi ratovi
Plan o iseljenju Srba