Razum

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Predstava ljudskog duha (1619.)

Razum je sposobnost razboritog (logičkog, kritičkog) mišljenja, poimanja i rasuđivanja. [1] Razum takođe označava više kognitivne funkcije ljudskog uma.[2] U psihološkom smislu „razumski“ (racionalni) doživljaji se često suprotstavljaju „iracionalnima“ (nagonima, osećanjima, težnjama).

Razum u filozofiji[uredi - уреди | uredi izvor]

Tokom povesti filozofije odnos razuma i uma se različito određivao. U starogrčkoj filozofiji se nije pravila stroga razlika između uma i razuma.[3] Razlikovanje razuma od uma vuče svoj koren iz Aristotelovog razlikovanja nus pathetikos i nus poietikos.[4] U srednjovekovnoj filozofiji, Toma Akvinski, razlikuje um (lat. intelekt) kojim se neposredno (intuitivno) saznaje istina, i razum (racio) koji zaobilazno (diskurzivno) dolazi do istine.[3]

Šopenhauer[uredi - уреди | uredi izvor]

Šopenhauer razumom naziva „sposobnost povezivanja intuitivnih predstava saglasno principu dovoljnog razloga“, a umom „sposobnost formiranja apstraktnih pojmova i njihovog kombinovanja u rasuđivanju i umovanju“.[5].

Kant[uredi - уреди | uredi izvor]

Kant uvodi hijerarhiju „saznajnih moći“, razlikujući razum (nem. Verstand), kao užu spoznajnu moć, i um (nem. Vernunft), kao širu i višu, koja u sebi pored čulnosti obuhvata i razum i stvaranje ideja.

Sve naše saznanje počinje čulima, prelazi od njih na razum i završava se umom.
 
Imanuel Kant, Kritika čistog uma, Transc. dijalektika, Uvod, O umu uopšte

Za Kanta, razum čine apriorne funkcije kojima se čulni utisci pretvaraju u predmete iskustva, pojmove i sudove, dok je um ravan direktivnih ideja, najviših jedinstava misaone djelatnosti.[4]

Hegel[uredi - уреди | uredi izvor]

Hegel razum postavlja na najnižu tačku lestvice, u sferu apstraktne određenosti, u sferu „konačnog“, pa mu je razumska logika ona koja se izgrađuje u nepremostivoj odvojenosti (apstrakciji) subjekta od objekta i kojoj je neprotivrečnost njenih fiksiranih formi osnovno merilo istinitosti.[3]

Etimologija[uredi - уреди | uredi izvor]

Razum dolazi od latinskog " ratio ", pojama koji je u tadašnjem društvenom govoru imao značenje izračuna ili odnosa. Ciceron je pojam iskoristio da bi preveo višeznačnu grčku riječ logos. U srednjovjekovnoj skolastici pojam ratio se koristio da bi se preveo grčki pojam dianoia, odnosno onog što se razlikuje od nous-a, pojma koji je preveden na latinski kao intellectus.

Vidite još[uredi - уреди | uredi izvor]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Razum, Filozofija, Enciklopedijski leksikon, Mozaik znanja, Beograd 1973.
  2. Ivan Vidanović, Rečnik socijalnog rada
  3. 3,0 3,1 3,2 Branko Pavlović, Filozofski rečnik (odrednica razum), Plato, Beograd, 1997.
  4. 4,0 4,1 Razum, Filozofijski rečnik, Matica Hrvatska, Zagreb 1984.
  5. Svet kao volja i predstava I, par. 4, 8

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Beer, Francis A., "Words of Reason", Political Communication 11 (Summer, 1994): 185-201.
  • Gilovich, Thomas (1991), How We Know What Isn't So: The Fallibility of Human Reason in Everyday Life, New York: The Free Press, ISBN 0-02-911705-4 
  • Tripurari, Swami, On Faith and Reason, The Harmonist, May 27, 2009.