Priroda (filozofija)

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Planete sunčevog sistema.
Jezero na švajcarskim Alpima.

Priroda ili narav je bitan pojam u filozofiji, koji ima dva glavna značenja. S jedne strane, označava skup svih prirodnih stvari, odnosno predmete zakona prirode. S druge strane, označava suštinu pojedinačnih stvari.

Već u klasična vremena, filozofska upotreba ovih riječi kombinovala je dva različita značenja, koja imaju zajedničko to da se odnose na način na koji se stvari dešavaju po sebi, „prirodno”, bez „interferencije” ljudskog odlučivanja, božanske intervencije ili bilo čega vani što se smatra normalnim za razmatrane prirodne stvari.

Kako shvatiti prirodu je dosljedna tema u historiji zapadne civilizacije, u filozofskim poljima metafizike i epistemologije, kao i u teologiji i nauci. Studija prirodnih stvari i zakona koji upravljaju njima, naspram diskusije o tome šta znači biti prirodno, polje je prirodnih nauka.

Etimologija[uredi - уреди | uredi izvor]

Latinska riječ za „prirodu”, nātūra, je filozofski termin izvedenog iz glagola za rođenje, koji se koristio kao prevod za raniji grčki termin fúsis, izveden iz glagola za prirodni rast.

U filozofiji[uredi - уреди | uredi izvor]

Antika[uredi - уреди | uredi izvor]

Stoicizam potiče praktikante da žive u skladu s prirodom. Pironizam podstiče praktikante da koriste prirodu kao vodilju u donošenju odluka.

Srednji vek[uredi - уреди | uredi izvor]

Jovan Skot Eriugena, po kriteriju stvaranja, celokupnu prirodu deli na četiri vrste:

  • prirodu koja stvara a nije stvorena,
  • prirodu koja je stvorena i stvara,
  • prirodu koja je stvorena a ne stvara, i
  • prirodu koja je niti stvorena niti stvara.

Priroda koja stvara a nije stvorena jeste bog, koji je prvi uzrok.[1]

Za Đordana Bruna, priroda je božanska sjena, odnosno priroda je Bog u stvarima (natura est deus in rebus). Cijeli je univerzum veliko živo biće, odnosno postoji jedan Život u kojem sudjeluje bezbroj božanskih monada – živih bića.[2]

Novi vek[uredi - уреди | uredi izvor]

Spinoza je reči bog ili priroda (lat. deus sine natura) koristio kao sinonime, odnosno smatrao je da su bog i priroda isto biće. Njegova predstava prirode je kao jedne i beskonačne, obdarene svojstvima koji sačinjavaju boga.[3] Ovo Spinozino shvatanje naziva se panteizam.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Gerard Naddaf, The Greek Concept of Nature, New York, State University of New York Press, 2005.

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Frederik Koplston, Srednjovekovna filozofija (str. 119-120), Beograd, 1989.
  2. Giordano Bruno
  3. Spinoza, Etika (str. XXVII), Beograd, 1983.

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]