Razlike između izmjena na stranici "Sirijski ratovi"

Idi na navigaciju Idi na pretragu
Dodano 14 bajtova ,  prije 7 godina
m
robot kozmetičke promjene
m (robot kozmetičke promjene)
 
'''Sirijski ratovi''' je naziv za šest ratova koje su tokom 3. i 2. vijeka pne. među sobom vodili [[Seleukidsko Carstvo]] i [[Ptolemejsko Kraljevstvo]] nastojeći ovladati regijom po imenu [[Kelesirija]], odnosno mjestom iz koga su vodile važne rute prema Egiptu. Ti su sukobi bitno iscrpili snage obje države, te omogućili da njihovim teritorijama na kraju ovladaju [[Rimska Republika|Rim]] i [[Partska Monarhija|Partija]].
 
== Prvi sirijski rat ([[274. pne.|274]]-[[271. pne.]]) ==
 
 
Magas je nakon vjenčanja proglasio nezavisnost [[Kirena|Kirene]] te pokrenuo pohod protiv polubrata sa zapada, dok je Antioh napao egipatske posjede sa sjevera i istoka. Antioh je zabilježio početne uspjehe, osvojivši dijelove sirijske obale i južnu Anadoliju. Međutim, tada se pokazalo kako je Ptolemej II daleko sposobniji vladar nego što se smatralo. Njegova sestra i supruga [[Arsinoja II od Egipta|Arsinoja]] je vješto suzbila dotadašnje dvorske spletke, dok je Ptolemej organizirao protunapad i porazio Antioha. Tome je doprinijela i pobuna Marmarida, [[libija|libijskih]] nomada zbog kojih je Magas morao odustati od svog pohoda. Do godine 271. pne. kada je sklopljen mir, Ptolemej je uspio ne samo povratiti sve izgubljene teritorije, nego i egipatsku vlast proširiti na [[Karija|Kariju]].
 
== Drugi sirijski rat ([[260. pne.|260]]-[[253. pne.]]) ==
 
[[Antioh II Teos|Antioh II]] je naslijedio svog oca [[261. pne.]] te odmah počeo pripremati novi rat za Siriju. Prije toga je sklopio savez sa [[Antigon Gonata|Antigonom Gonatom]], [[Antigonidska dinastija|antigonidskim]] kraljem [[Makedonija (antička)|Makedonije]], koji je namjeravao Ptolemeja II istjerati iz Egejskog mora. Antioh II je potom uz makedonsku podršku napao ptolemejska uporišta u Maloj Aziji.
Ostavši sam, Antioh je godine [[253. pne.]] sklopio mirovni sporazum sa Egiptom te se vjenčao s Ptolemejevom kćeri [[Berenika (seleukidska kraljica)|Berenikom Sirom]], odrekavši se svoje prve supruge [[Laodika I|Laodike]]. Ptolemej II je iste godine umro.
 
== Treći sirijski rat ([[246. pne.|246]]-[[241. pne.]]) ==
 
Tastova smrt je potakla Antioha da se godine [[246. pne.]] vrati svojoj prvoj supruzi. Nedugo potom je umro, a Laodika je objavila kako je na samrtnoj postelji njenog sina [[Seleuk II Kalinik|Seleuka]] proglasio novim prijestonasljednikom, a nju regenticom. Berenika i njena djeca su se sklonila u [[Antiohija|Antiohiju]], ali su tamo ubijeni od Laodikinih pristaša.
Novi egipatski kralj [[Ptolemej III]] je ubistvo sestre iskoristio kao povod da Seleukidima objavi rat, koji se također naziva Laodikejski. Iako je [[Antigon II Gonata]] kao vjerni seleukidski saveznik egipatskoj floti nanio poraz u [[Bitka kod Androsa|bitci kod Androsa]], Ptolemej je zabilježio niz uspjeha. Njegove su snage porazile Seleukide u Siriji, prodrle do Antiohije, pa i sve do [[Babilon]]a. Da stvar pod Seleuka II bude gora, protiv njega su se pobunile istočne satrapije, a Laodika je inzistirala da svog mlađeg brata [[Antioh Hijeraks|Antioha Hijeraksa]] imenuje ko-regentom i preda mu vlast nad [[Mala Azija|Malom Azijom]]. Hijeraks je nakon toga odmah proglasio nezavisnost i priključio se ratu protiv Seleuka. Iako je Seleuk uspio vratiti dio izgubljenih teritorija, nakon nekoliko godina je, iscrpljen, pristao na mir kojim su Egipćani dobili sjevernu Siriju, uključujući [[Seleukija Pijerija|Seleukiju Pijeriju]], glavnu antiohijsku luku.
 
== Četvrti sirijski rat ([[219. pne.|219]]-[[217. pne.]]) ==
 
Seleukidskom Carstvu je trebalo dvije decenije da se oporavi od gubitaka u ratu, odnosno uguši sve separatističke pobune, uključujući onu koju je vodio Antioh Hijeraks. Međutim, godine 225. pne. je nakon iznenadne smrti Seleuka II ponovno nastupio period nestabilnosti. Njegov sin [[Seleuk III Keraun]] je vladao samo dvije godine, prije nego što je ubijen u vojničkoj pobuni. Naslijedio ga je mlađi brat [[Antioh III Veliki|Antioh III]], odlučan u namjeri da povrati izgubljene teritorije. Antiohove planove da započne pohod na Egipat [[221. pne.]] su omele spletke njegovog glavnog ministra [[Hermeja|Hermeje]], kao i separatističke pobune na zapadu i istoku. Tek nakon što je riješio te probleme, Antioh je bio u stanju pokrenuti vojsku 219. pne.
Rat je za Ptolemejide i Egipat imao teške posljedice, najviše zahvaljujući tome što su domorodački veterani stekli iskustvo koje im je pomoglo da dignu ustanak protiv makedonske dinastije i stvore nezavisnu državu u [[Gornji Egipat|Gornjem Egiptu]].
 
== Peti sirijski rat ([[202. pne.|202]]-[[195. pne.]]) ==
 
Nakon završetka rata Antioh je sljedeće godine proveo gušeći separatističke pobune i šireći svoju vlast, prvo u Maloj Aziji, a potom i na sjevernim i istočnim granicama nekadašnjeg Aleksandrovog carstva. Uspjevši do 202. pne. pokoriti [[Armenija|Armeniju]], [[Partsko Carstvo|Partiju]] i [[Grčko-Baktrijsko Kraljevstvo]], Antioh je stekao iskustvo, ali i resurse za revanš za poraz kod Rafije. Prilika za to se ukazala zbog nestabilnosti u samom Egiptu gdje je smrt Ptolemeja IV, a nakon nje i likvidacija popularne kraljice [[Arsinoja III od Egipta|Arsinoje]] od strane Sosibija izazvala nemire u samoj Aleksandriji, odnosno vojničke pobune.
Poslije nje su započeli pregovori s Egiptom, nakon kojih je Antiohu priznata vlast nad Keleserijom, uključujući i [[Judeja|Judeju]]. Sporazum je zaključen 195. pne. udajom Antiohove kćeri [[Kleopatra I od Egipta|Kleopatre]] za mladog egipatskog kralja [[Ptolemej V Epifan|Ptolemeja V]]. Završetkom rata je Seleukidsko Carstvo pod Antiohom došlo na vrhunac moći, ali je taj period kratko potrajao, s obzirom da neizbježni sukob s Rimom koji je krajem decenije eskalirao u [[rimsko-sirijski rat]].
 
== Šesti sirijski rat (170-168. pne.) ==
 
Poraz u ratu s Rimom je imao teške posljedice za Seleukidsko Carstvo, koje se moralo trajno odreći Male Azije, ratne mornarice, a na kraju i s političkom nestabilnošću izazvanim kako smrću Antioha Velikog, tako i zatočeništvom prijestonasljednika Demetrija u Rimu. S druge strane, Egipat nije bio u stanju iskoristiti slabost svog suparnika, jer je i sam imao problema sa domorodačkom pobunom koja je savladana tek oko 185. pne.
Novi sukob je izbio oko godine [[170. pne.]] kada su Eulaj i Lenej, ministri skrbnici malodobnog egipatskog kralja [[Ptolemej VI Filometor|Ptolemeja VI Filometora]], uzdajući se u rimsku pomoć, objavili rat s ciljem da povrate Kelesiriju, uključujući Judeju. Istovremeno su Ptolemejev brat [[Ptolemej VIII Fiskon|Ptolemej Fiskon]] i sestra [[Kleopatra II]] imenovani suvladarima, s ciljem jačanja nacionalnog jedinstva Egipta. S druge strane je seleukidski kralj Antioh IV Filopator reagirao brže i 169. pne. i munjevitim pohodom prodro sve do Aleksandrije, zbacio regente i odlučio da Ptolemej VI, koji mu je bio nećak, ostane jedini vladar, čiji bi bio skrbnik. Kada se Antioh iste godine s vojskom povukao kako bi gušio pobunu u Judeji, narod u Aleksandriji je digao ustanak protiv strane vlasti. Ptolemej VI je ponovno postao suvladar s Ptolemejem Fiskonom. Godine [[168. pne.]] Antioh je ponovno krenuo u ofenzivu - osvojio je Cipar, a potom prodro do pred samu Aleksandriju. Ovaj put je Rim poslao pomoć u obliku izaslanika [[Gaj Popilije Lenas|Gaja Popilija Lenasa]]. On je Antiohu postavio ultimatum zatraživši povlačenje iz Egipta i Cipra. Ne želeći sukob s velesilom koja mu je porazila oca, Antioh je odmah pristao na ultimatum, ali je zadržao područja osvojena u petom sirijskom ratu.
 
== Literatura ==
* Green, Peter. ''Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age''. Berkeley: University of California Press, 1990. ISBN 0-500-01485-X
 

Navigacijski meni