Partizanski odredi Srbije

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Borci jednog od prvih partizanskih odreda u Srbiji (čačanskog), sa zaplenjenim nemačkim teškim mitraljezom.

Partizanski odredi formirani na teritoriji Srbije bili su deo Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije, koji su se tokom Narodnooslobodilačkog rata, od jula 1941. do maja 1945. godine, borili protiv okupatora i njegovih sardnika. Njima je komandovao Glavni štab NOV i PO Srbije, a po potrebi i Vrhovni štab NOV i POJ.

Nastanak i razvoj partizanskih odreda[uredi - уреди | uredi izvor]

Partizanski odredi Jugoslavije 1941 godine (oktobar-decembar 1941).

Prvi partizanski odredi na teritoriji Srbije počeli su se formirati krajem juna i početkom jula 1941. godine, i bili su u početku sačinjeni od desetak-dvadeset boraca, uglavnom članova KPJ i SKOJ-a ili njihovih simpatizera. Partizanski odredi u početku su bili uglavnom sastavljeni od ljudi iz gradova, koji su evakuisani uoči 22. juna 1941. ili su se odranije nalazili na selu. Sela su posle rata bila uveliko izmenjena, jer su se u njima zatekli mnogi đaci i studenti, oficiri, činovnici, izbeglice iz NDH, Makedonije, Kosova i Metohije, Vojvodine. Prvi pripadnici odreda uglavnom su bili sastavljeni iz redova đaka, studenata, zanatlija, radnika. U svom sastavu imali su i žene, a kao amblem koristili petokraku.[1]

Tokom leta 1941. godine, posle izbijanja oružanog ustanka naroda Srbije, naglo je porastao broj odreda, kao i broj boraca u njima. Odredi od nekoliko desetina ljudi narasli su u velike vojne formacije: Užički NOP odred na 2.500, Čačanski na 3.000, Kragujevački na 1.500 boraca.[1] Na vrhuncu ustanka, partizanski odredi imali su oko 25.000 boraca.[1] Na vojno-političkom savetovanju u Stojicama, održanom septembra 1941. godine, rukovodstvo Narodnooslobodilačkog pokreta je jasno definisalo organizaciju partizanskih odreda.

U toku Narodnooslobodilačkog rata na teritoriji Srbije formirano je preko četrdeset partizanskih odreda, a najveći broj njih formiran je u toku leta 1941. godine. Partizanski odredi, naglo narasli, jednako su se brzo osipali prilikom vojnih neuspeha, znajući preko noći da se prepolove ili čak svedu sa 1.000 na 150 boraca.[1]

Posle Prve neprijateljske ofanzive na oslobođenu teritoriju zapadne Srbije, decembra 1941. godine, glavnina partizanskih odreda iz zapadne Srbije povukla se sa Vrhovnim štabom u Sandžak, pa potom u istočnu Bosnu, gde su ovi odredi činili osnovu za stvaranje prvih partizanskih brigada.

Tokom 1942. i 1943. godine glavno žarište Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji bila je južna Srbija, dok su na podruliju zapadne Srbije i Šumadije, usled krize ustanka, mnogi odredi bili rasformirani. Krajem 1943. i početkom 1944. godine, dolazi do ponovnog obnavljanja mnogih partizanskih odreda. Posle oslobođenja Srbije, krajem 1944. godine, partizanski odredi su rasformirani, a njihovo ljudstvo je ili upućivano u sastav drugih jedinica NOVJ ili KNOJ-a ili demobilisano.

Spisak partizanskih odreda u Srbiji[uredi - уреди | uredi izvor]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

odred datum formiranja mesto formiranja komandant politički komesar
Babički odred 20. septembar 1941. planina Babička gora
Boljevački odred 28. jul 1941. Podgorac, kod Boljevca
Valjevski odred 11. jul 1941. okolina Valjeva Zdravko Jovanović, nh Milosav Milosavljević, nh
Vranjski odred 12. avgust 1941. okolina Vranja Sima Pogačarević, nh
Drugi južnomoravski odred 4. mart 1943. Ravna Gora, kod Vlasotinaca
Drugi šumadijski odred 7. jul 1941. Smederevska Palanka Bogosav Marković Tanasije Mladenović
Zaječarski odred 8. decembar 1943. Vratarnica, kod Zaječara
Jablanički odred 21. oktobar 1941. Jablanica
Jastrebački odred april 1942. planina Jastrebac
Knjaževački odred 9. avgust 1941. okolina Knjaževca
Kopaonički odred avgust 1941. planina Kopaonik
Kosmajski odred 31. jul 1941. planina Kosmaj
Kragujevački odred 20. jul 1941. Grošnica, kod Kragujevca Radisav Nedeljković Raja, nh Vladimir Dedijer
Krajinski odred 1. avgust 1941. Metriš, kod Zaječara
Kraljevački odred „Jovan Kursula“ 27. jul 1941. planina Goč Pavle Jakšić, nh Miro Dragišić Piper
Kukavički odred 10. avgust 1941. planina Kukavica
Mačvanski odred 16. jul 1941. Glušci, kod Bogatića Nebojša Jerković Mika Mitrović Jarac, nh
Ozrenski odred 2. avgust 1941. planina Ozren
Požarevački odred septembar 1941. Kučevo Veljko Dugošević, nh Čedomir Vasović, nh
Pomoravski odred 23. jul 1941. Đurđevo brdo, kod Jagodine Ljubiša Urošević Boško Đuričić
Posavski odred 31. jul 1941. planina Kosmaj Koča Popović, nh Bora Marković, nh
Prvi južnomoravski odred 7. februar 1943. Kaluđerce, kod Leskovac
Prvi šumadijski odred 1. jul 1941. Gornja Trešnjevica, kod Aranđelovca Milan Blagojević, nh Milan Ilić Čiča, nh
Rasinski odred 22. jul 1941. okolina Kruševca
Suvoborski odred januar 1942. Poćuta
Svrljiški odred 10. septembar 1941. istočna Srbija
Timočki odred mart 1942. istočna Srbija
Toplički odred 3. avgust 1941. Toplica
Užički odredDimitrije Tucović jul 1941. okolina Užica Dušan Jerković, nh Milinko Kušić, nh
Crnotravski odred jun 1942. okolina Crne Trave
Čačanski odredDragiša Mišović 12. jul 1941. plnina Jelica Momčilo Radosavljević Ratko Mitrović, nh
Šarski odred 1942. Šar-planina Staja Marković
Partizanska spomenica 1941. Segment isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi.