Oklopno vozilo

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Tenk T-72 gruzijske armije

Oklopno vozilo predstavlja motorno vozilo zaštićeno oklopom i naoružano, namenjeno za različite borbene namene. Prevashodno je namenjeno za uništavanje neprijateljske žive sile i borbenih sredstava, kao i za vođenje protivoklopne borbe, borbe protiv ciljeva u vazdušnom prostoru, prevoz i borbu pešadije, izviđanje, osiguranje, komandovanje i vezu.

Konstrukcija hodnog dela omogućava oklopnom vozilu kretanje po različitom zemljištu. Savremena oklopna vozila osposobljena su za plovljenje na vodi (amfibija), kretanje pod vodom i dejstvo u uslovima upotrebe nuklearno-hemijsko-bioloških borbenih dejstava.

Borbena namena opredeljuje njihovu konstrukciju, vrstu naoružanja i stepen oklopljenosti.

Prva oklopna vozila pojavila su se početkom XX veka.

Istorija[uredi - уреди | uredi izvor]

Prva oklopna vozila su oklopna kola, koja datiraju gotovo od izuma automobila. Takva vozila uglavnom su se koristila kao izviđačka vozila, a bila su pokrivena oklopom zbog zaštite posade. Razvoj oklopnih vozila se nastavio u Prvom svetskom ratu, kada na Zapadnom frontu prvi put bio predstavljen tenk, mašina koja je bila oklopljena jer je bila projektovana da može da izdrži pogotke iz tadašnjeg pešadijskog oružja. Uprkos početnim problemima, tenk se pokazao kao uspešan projekat, a sa razvijem tehnologije tenk je postao oružje koje može da pređe velike razdaljine velikom brzinom, većom nego što je potrebno za podršku pešadiji i artiljeriji. Potreba obezbeđivanja jedinica koje bi se borile uz tenkove je doveo do razvoja širokog spektra oklopnih vozila koje postoje danas. Većina modernih oklopni vozila su u pogledu dizajna samo naočigled slične svojim prethodnicima iz Drugog svetskog rata, sa znatno boljim oružjem, oklopom, motorima i vešanjem. Međutim, uz povećanje kapaciteta transportnih aviona koji pružaju mogućnost da se oklopna vozila prenose vazduhom, mnoge vojske zamenjuju neka ili sva svoja tradicionalna teška vozila sa lakšim verzijama, koje često koriste točkove umesto gusenica.

Dizajn[uredi - уреди | uredi izvor]

Oklop[uredi - уреди | uredi izvor]

Nivoa oklopne zaštite znatno varira između različitih vrsta oklopnih borbenih vozila. Glavni borbeni tenk će normalno biti projektovan da izdrži pogotke iz drugih tenkovskih topova i protivtenkovskih raketa, dok će laka izviđačka vozila biti slabo oklopljena. Iako teži oklop pruža bolju zaštitu, ono ga čini manje pokreljivijim (po jediničnoj snazi motora), ograničava njegov prenos vazduhom, povećava cenu, koriste više goriva i može ograničiti mesta kojima tenk može ići - na primer, mnogi mostovi nisu u mogućnosti da podnesu težinu glavnog borbenog tenka. Trend je zamena čeličnih oklopa kompozitnim oklopima, koji za istu masu pružaju bolju zaštitu, što omogućava tenku da bude lakši od tenka istog stepena zaštite od čelika ili bolje zaštićenim za istu težinu tenka. Oklop se nadograđuje aktivnim sistemima zaštite na brojnim vozilima, što omogućava oklopnim vozilima da se zaštite od nadolazećih projektila.

Oružje[uredi - уреди | uredi izvor]

Naoružanja varira takođe znatno varira između različitih vrsta oklopnih borbenih vozila. Lakša vozila za transport pešadije, izviđanje ili posebne zadatke mogu imati samo mitraljeze kao odbranu (ili biti uopšte bez oružja), dok će samohodna artiljerija nositi topove velikog kalibra, minobacače ili bacače raketa. Ovo - lakša vozila za pješaštvo nošenje, izviđanje ili specijalist uloge može imati samo strojnicom za samoodbranu (ili ne naoružanje na sve), dok je teške samohodni artiljerijski će nositi velike topove, minobacače ili raketnih bacača. To oružje može biti montirana na oslonac, direktno pričvršćeno za vozilo ili smešteno u kupoli.

Guseničari i točkaši[uredi - уреди | uredi izvor]

Oklopna vozila se dele na točkaše i guseničare.

Savremeni APC Bokser MRAV nemačke armije
  • Guseničari su opremljeni gusenicama radi povećanja pokretljivosti i manevarskih sposobnosti van puteva. Mogu biti različite namene. U ovu potkategoriju spadaju:
    • tenkovi i oklopni transporteri namenjeni za borbu protiv neprijateljeve žive sile, oklopnih i drugih borbenih sredstava;
    • artiljerijsko-raketna oruđa za vatrenu podršku i protivoklopnu borbu;
    • laki tenkovi i komandni oklopni transporteri namenjeni za izviđanje, osiguranje i komandovanje;
    • artiljerijsko-raketna oruđa i sistemi protivvazdušne odbrane namenjeni za borbu protiv ciljeva u vazdušnom prostoru;
    • oklopni transporetri za prevoženje materijala i za sanitetske potrebe;
    • dozeri, rovokopači, tenkovi amfibije, tenkovi nosači lansirnog mosta i druga vozila namenjena za utvrđivanje, zaprečavanje, prevoženje drugih vozila i ljudstva preko vodenih prepreka;
    • traktori i oklopna vozila za izvlačenje namenjena za vuču artiljeriskih oruđa, prikolica i izvlačenje vozila, tenkovi dizalice i sl.

Tendencija je da se kod savremenih armija što više formacijskih sastava kopnene vojske stavi na gusenična vozila usled njihove široke upotrebljivosti u svim vidovima i uslovima oružane borbe.

Prvi guseničar - traktor upotrebljen je u armiji SAD 1902. godine.

  • Točkaši su motorna vozila koja se kreću na točkovima. Imaju jednu, dve ili više osovina, sa dva, četiri ili više točkova. Točkovi su, obično, čelični sa gumenim pneumaticima. Točkaši mogu biti borbena i neborbena motorna vozila kao što su razne vrste automobila, oklopnih automobila, kamiona, transportera, džipovi i dr.

Varijante[uredi - уреди | uredi izvor]

Tenk[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Tenk
Savremeni nemački tenk Leopard 2

Tenk je oklopno borbeno vozilo za sve terene dizajnirano prvenstveno sa svrhom da se direktno bore sa neprijateljskim snagama u frontalnoj jurišnoj ulozi. Iako je nekoliko konfiguracija ispitivano, posebno u ranim eksperimentalni danima razvoja tenka, od tada je prihvaćen opšte prihvaćen obrazac. On uljkučuje glavni top koji se montira na rotirajuću kupolu postavljenu na vrh tenka, uz dodatno sekundarne oružje. Tenk je po svojoj prirodi, čisto ofanzivno oružje. Sa oklopom i barem jednim topom, tenk je u suštini bunker ili mala tvrđava koja može da se kreće prema protivniku.

Istorijski gledano, tenkovi su podeljeni u 3 kategorije: lake (mali, tanko oklopljeni, sa slabim oružjem, ali vrlo pokretljivi tenkovi namenjeni za izviđanje), srednje tenkove (srednje veličine, odgovarajući oklop, osrednje oružje, prilično pokretni tenkovi projektovani da pruže optimalni balans karakteristika tenkona namenjene za osigurati optimalnu ravnotežu karakteristika za manevar borbu, prvenstveno protiv drugih tenkova), i teške tenkove (veliki, sa debelim oklopom i snažnim topom, ali slabo pokretni tenkovi namenjeni za proboj kroz utvrđene linija i kao podrška pešadiji). Ostale klase (kao što je konjički tenk i krstareći tenk) su koristile različite zemlje da opišu slične namene tenkova.

Moderni glavni borbeni tenk koristi napredak u motorskoj, topovskoj i oklopnoj tehnologiji da kombinuje najbolje osobine sva tri istorijska tipa u jedan tip tenka. Odlikuje se visokim stepenom vatrene moći, pokretljivosti i oklopne zaštite u odnosu na ostala vozila iz svoje ere. Može preći relativno težak terenu pri velikoj brzini, ali zahteva mnogo goriva i održavanja, što ga čini logistički zahtevnim. Glavni borbeni tenk ima najveći oklop od bilo kog vozila na bojištu i nosi moćno oružje koje može biti korišćeno u napadu na različite ciljeve na zemljiu mogućnosti sudelovati širok raznolikost od tla ciljeva. To je među najviše svestran i zastrašujući oružje na bojištu, cenjena zbog svoje šoka akciju protiv drugih vojnika i visoke preživljavanja. Međutim, glavni borbeni tenk može biti uništen protivtenkovskim oružjem, dizajniranim za uništavanje tenkova.

Jurišni top[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Jurišni top
Sovjetski jurišni top ISU-152

Jurišni top je top ili haubica postavljena na motorno vozilo ili oklopnu šasiju, dizajnirana za upotrebu u direktnoj artiljerijskoj potpori pešadiji ili napadu na drugu pešadiju ili utvrđene pozicije. Za razliku od klasičnih tenkova, jurišni top nema rotirajuću kupolu, pa se nišanjenje vrši usmeravanjem celog vozila ka meti i ograničenim pomeranjem cevi topa.

Lovac tenkova[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Lovac tenkova
Nemački lovac tenkova Jagdpanter

Lovac tenkova ili samohodni protivtenkovski top je vrsta borbenog oklopnog vozila. Primarni zadatak mu je uništavanje tenkova i drugih oklopih vozila. Većina lovca tenkova izgleda kao tenk, samo sa slabijim oklopom i manjom težinom, što im daje veću pokretljivost i veće brzine. Glavno naoružanje lovca tenkova je top ili lanser raketa, koje su obično navođene i sposobne uništiti sve vrste oklopnih vozila.

Lovci tenkova mogu se pokretati na gusenicama ili točkovima. Kao naoružanje mogu koristiti top (sa ili bez kupole), raketne lansere ili oboje (i top i lanser). Kako bi se povećala efikasnost topa, upotrebljavaju se vođene rakete koje cilj napadaju odozgo, što je vrlo delotvorno kod tenkova zbog tanjeg oklopa na krovu kupole.

Lovci tenkova su se prvo put pojavili u Drugom svetskom ratu. Prvi lovci tenkova su bili izrađivani na šasijama zastarelih tipova tenkova. Od Drugog svetskog rata, glavni borbeni tenkovi su istisnuli iz upotrebe lovce tenkova i neke druge tipove oklopnih vozila, mada su lako oklopljeni nosači protivtenkovkih vođenih raketa ostali u upotrebi kao dopuna za protivtenkovsku borbu na velikoj razdaljini. Međutim, promena načina ratovanja u poslednjih 20 godina je dovela do ponovnog pojavljivanja protivtenkovskih oruđa naoružanih topovima, nazvani zaštićeni topovski sistemi, koji su po svim svojim karakteristikama lovci tenkova, osim po svom imenu.

Tanketa[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Tanketa
Nemačka tanketa Vizel

Oklopna kola[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Oklopni automobil
Poljska oklopna kola AMS Zubr

Vojske borna kola je oklopno vozilo na točkovima, lakši od druga oklopna borbena vozila, u prvom redu biti oklopna i / ili oružanih za samoodbranu od stanara. Ostali multi-koji ima osovinu točkova vojna vozila može biti prilično velik, a zapravo biti nadređen neki manji prate vozila u pogledu oklopa i naoružanja. Oni obično nemaju u prilogu oružja. Oklopno automobila često se koristi u vojnim marševima i procesije, ili za pratnju od važnijih osoba.

Oklopni transporteri[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Oklopni transporter
M113, jedan od najkorišćenijih oklopnih transportera, tokom Vijetnamskog rata

Borbeno vozilo pešadije[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Borbeno vozilo pešadije
Rusko borveno vozilo pešadije BMP-3

Samohodna artiljerija[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Samohodna artiljerija
Švedski top Bandkanon 1