Niagara (rijeka)

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Niagara
Detroit Photographic Company (0579).jpg
Kanjon rijeke
Lokacija
Kontinenti Sjeverna Amerika
Regije Velika jezera
Države  SAD,  Kanada
Pokrajine Ontario, New York
Gradovi Buffalo, Fort Erie, Lewiston, Niagara Falls, New York, Niagara Falls, Ontario, North Tonawanda, Tonawanda, Youngstown, Fort Erie
Hidrografija
Izvor
  – aps. visina
  – koordinate
Jezero Erie
174 m
43° 15′ 45″ N, 79° 4′ 13″ W
Ušće
  – aps. visina
  – koordinate
Jezero Ontario
75 m
42° 53′ 3″ N, 78° 54′ 51″ W
Dužina 55[1] km
Vodopadi Slapovi Niagare
Ade Grand Island
Hidrologija
Protok
  – srednji

5750[1] m³/s
Sliv
  – površina
atlanski
673.000[2] km²
Ulijeva se u Jezero Ontario
Karta
Navy Island map.png
Sliv rijeke

Niagara (izgovor: [Najagra] je rijeka na istoku Sjeverne Amerike duga 55 km.[1]

Karakteristike[uredi - уреди | uredi izvor]

Niagara istječe iz Jezera Erie i teče na sjever preko Slapova Niagare do Jezera Ontario.[1] Njeno ime na jeziku starosjedilačkih Indijanaca ili opisuje rijeku - kao vrat između Jezera Erie i Jezera Ontario ili se odnosi na vodopad kao vodu koja grmi.[1]

Jedinstvena karakteristika te inače kratke rijeke je njen konstantno visoki protok koji iznosi 5750 m³/s, što je više od naizled puno većih rijeka Fraser i Nelson zajedno.[1] Zbog tog, kao i zbog velikog pada od 99 metara, - Niagaru je jedan od najboljih izvora hidroenergije u Sjevernoj Americi.[2]

Niagara ima sliv velik nekih 673.000 km².[2]

Tok[uredi - уреди | uredi izvor]

Od izvora na Jezeru Erie, rijeka teče u dužini od oko 8 km kroz jedno korito. Tad se kod Velikog otoka (Grand islands) račva na dva rukavca; Istočni (ili američki) dug je nekih 24 km, a Zapadni (kanadski) dug je nekih 19 km. Ispod Velikog otoka, nekih 5 km iznad Slapova Niagare ta dva rukavca se ponovno spajaju. Od Jezera Erie do gornjih brzaka rijeka ima pad od oko 3 metra, dok u ovom posljednjem dijelu prije Slapova Niagare ima pad od 15 metara.[2]

Ispod Slapova Niagare u dužini od 11 km proteže se Kanjon Niagare. Jedan njegov dio od 3,6 km od Potkovičinih vodopada (Horseshoe Falls) poznat i kao Sluškinja u izmaglici (Maid of the Mist Pool) ima pad od samo 1,5 metara te je plovan za manje izletničke brodove. Nakon tog rijeka ima pad od narednih 28 metara, i teče prema sjeverozapadu, najprije preko uskog Whirlpool Rapidsa (Vrtložni brzaci) u dužini od 1,6 km do Whirlpoola (Vrtog). Tu kanjon rijeke oštro zavija (90 °) prema sjeveroistoku u dužini od 3 km i skreće prema sjeveru još nekih 2.5 km sve do obronaka brda kod Lewistona.[2] Posljednjih 11,2 km rijeka teče preko ravnice do Jezera Ontario.[2]

Most Mira

Gornji tok rijeke je plovan za manje brodove preko brzaka iznad Slapova Niagare, ono što je kuriozum je da je upravo tu izgrađen prvi bark - Griffon na Velikim jezerima. Donji dio rijeke je plovan za sve vrste brodova do Lewistona, od tamo do Slapova Niagare rijeka teče kroz spektakularan i izuzetno dubok kanjon u kojem ima i dva snažna vodopada.[1]

Mostovi[uredi - уреди | uredi izvor]

Preko Niagare izgrađeno je nekoliko mostova, od kojih su najznačajniji Mir (Peace) iz 1927. kod Fort Eriea, Duga (Rainbow) iz 1941., koji povezuje gradove Niagara Falls, New York i Niagara Falls, Ontario i Queenston iz 1962. na sjevernom kraju kanjona.[1]

Historija[uredi - уреди | uredi izvor]

Rijeka je nastala krajem pleistocena, prije 11.700 godina, kad su rastopljeni rubovi velikog kontinentalnog glečera , kliznuli sa dolomitskih brda formiranih u siluru prema Jezeru Erie i ispunili ga vodom.[2] Kanjon Nijagare formirao se prije oko 7000 godina, smanjenjem količine vode i slapova. Pojedini geolozi ipak smatraju da je znatno stariji otprilike 25.000 godina, a isto tako smatraju da se računavši od posljednjeg ledenog doba Rijeka Niagara nastala prije nekih 12.000 godina.[2]

Francuzi su bili prvi koji su uočili važnost rijeke za trgovinu krznom, i kao rutu za prodor u unutrašnjost kontinenta, pa su 1678 izgradili utvrdu Fort Niagara na njenom ušću. Britanci su 1759. preuzeli kontrolu nad utvrdom pa je ona postala njihov glavni logistički centar za Američke revolucije.[1] Taj rat imao je za posljedicu da je 1783. rijeka postala dio granice između britanske i američke teritorije, kao i to da su gradići Niagara-on-the-Lake i Fort Erie postali egzili u koja su se naselili lojalisti bježeći iz Sjedinjenih Američkih Država. [1]

Rijeka je ponovno postala linija fronta za vrijeme Britansko-američkog rata - 1812., pa su obje strane višestruko prelazile preko nje. Danas su samo brojne utvrde uspomena na to doba.[1]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 "River Niagara" (engleski). Canadian Encyclopedia. http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/niagara-river/. pristupljeno 20. 02. 2017.. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 "River Niagara" (engleski). Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/place/Niagara-River. pristupljeno 22. 02. 2017. 

Vanjske veze[uredi - уреди | uredi izvor]