Muzej savremene umjetnosti u Skoplju

Muzej savremene umjetnosti u Skoplju

Muzej savremene umjetnosti u Skoplju (makedonski - Музеј на современата уметност,) se nalazi u parku na brdu iznad rijeke Vardar, u blizini stare gradske tvrđaveu, Skoplje, Sjeverna Makedonija. To je najveći i najmoderniji muzej u zemlji. Osnovan je 1963. godine nakon katastrofalnog zemljotresa koji je pogodio grad 26. jula 1963. godine. U zemljotresu je život izgubilo preko 1000 stanovnika i uništeno preko 65% zgrada. Ubrzo je započela obnova tokom koje je izgrađen veliki broj građevina i spomenika moderne arhitekture, u stilu brutalizma.

Osnivanje

Međunarodna zajednica je pokazala izuzetno široku solidarnost u pomaganju obnove Skoplja. Važan dio te solidarnosti bila je i akcija koju je pokrenulo Međunarodno udruženje plastičnih umjetnosti, koje je na svojoj konvenciji održanoj u oktobru 1963. u New Yorku pozvalo umjetnike svijeta da pomognu u stvaranju kolekcije umjetničkih djela kojima bi podržali viziju obnove grada.

Ova akcija, kao i akcije AICA-e, ICOM-a i drugih udruženja i pojedinaca, vrlo brzo je doprinijela da grad Skoplje stekne izuzetnu kolekciju umjetničkih djela. Ove informacije, zajedno s entuzijazmom i vizijom nekih ljudi direktno odgovornih za planiranje i rekonstrukciju grada, kao i lokalne umjetničke zajednice, bile su dovoljan motiv za inicijativu osnivanja Muzeja savremene umjetnosti. Muzej je osnovan aktom Gradske skupštine grada Skoplja 11. februara 1964. godine.

Izložbe i programi

Iako u početku bez galerijskog prostora, mladi i predani tim MSU-a organizovao je nekoliko izložbi u različitim galerijama u Skoplju. Posebno značajan i uspješan je period od 1966. do 1970. godine, kada Muzej uspijeva dobiti iznajmljeni galerijski prostor u centru Skoplja, gdje organizuje dinamičnu izložbenu aktivnost kao što su izložbe Hansa Hartunga i Anne-Eve Bergman, Grafike pop-arta (Warhol, Lichtenstein, Wesselmann, Dine, Rosenequist i drugi), grafički radovi Picassa, te samostalne izložbe makedonskih i jugoslovenskih umjetnika, što je značajno uticalo na umjetničku praksu u Makedoniji.

Ovaj trend će dobiti još veći kvalitet otvaranjem nove zgrade MSU-a 1970. godine i postavljanjem prve Stalne izložbe, u kojoj je muzejska zbirka prvi put integralno predstavljena. Stalna izložba je doživjela još dvije verzije 1981. i 1986. godine, uključujući tekuće donacije i akvizicije.

Počevši od 1992. godine, djela u kolekciji su predstavljena kroz tematske izložbe. Pored opsežnog izložbenog programa, MSU je jedina institucija u Makedoniji koja posjeduje arhivu o makedonskoj umjetnosti. Od samog početka, Muzej predstavlja savremenu umjetnost u svim njenim vizuelnim i performativnim varijantama.

Djela poljskih umjetnika stizala su u glavni grad Makedonije u nekoliko tranši između 1964. i 1966. godine. Neka od djela su umjetnici donirali muzeju tokom privatnih posjeta u narednim godinama.

Godine 2014, povodom ponovnog otvaranja muzeja nakon nekoliko godina renoviranja i 50. godišnjice osnivanja, objavljen je novi katalog kolekcije i poslan poljskoj ambasadi u Skoplju. Tadašnji ambasador Jacek Multanowski i njegova supruga Kinga Nettmann-Multanowska saznali su da se u skladišnim prostorijama muzeja nalazi značajna kolekcija djela poljskih umjetnika, doniranih gradu nakon zemljotresa. Ova kolekcija uključuje preko 200 djela koje je doniralo 135 poljskih umjetnika.

U 2019. godini, preko 70 slika, skulptura, crteža i grafika iz Muzeja savremene umjetnosti u Skoplju predstavljeno je u Međunarodnom kulturnom centru u Krakovu na izložbi "Skoplje: Grad, arhitektura i umjetnost solidarnosti".

Muzej također sadrži vrijednu međunarodnu kolekciju koja pruža pregled savremene makedonske umjetnosti.

Arhitektura

Na predlog poljskog arhitekte i urbaniste Adolfa Ciborovskog, za mjesto MSU-a izabrana je najviša tačka brda Kale u središtu skopske doline. Odabrana lokacija omogućila je s jedne strane da se ova moderna građevina suprostavi prošlosti (neposredna blizina srednjovekovne i osmanlijske tvrđave), a sa druge strane da se podigne objekat koji se po svojoj lokaciji može uporediti sa atinskim Akropoljem.

Zgrada Muzeja, izgrađena 1970. godine, odličan je primjer arhitekture kasnog modernizma. Prema kazivanju Borisa Petkovskog, prvog direktora MSU-a, 1965. godine on se u Parizu sastao sa Le Corbusierom da bi ga pozvao da bude autor projekta, ali veliki arhitekta to nije mogao da prihvati zbog drugih obaveza. Projekat izgradnje donirala je poljska vlada. Na raspisani nacionalni konkurs je pristiglo 80 radova. Prihvaćen je zajednički rad arhitektonske grupa "Tigrovi" (Jerži Mokšinski, Evgeniuš Vježbicki i Vaclav Kliševski). Izgradnja objekta započela je 5. aprila 1969. godine, a muzej je svečano otvoren 13. novembra 1970. - Dan oslobođenja Skoplja.

Ukupna površina zgrade je 5.500 m², u tri povezana krila, koja uključuju preko 3.000 m² izložbenih prostora, kino dvoranu, biblioteku, skladišta i druge sadržaje. Vanjski prostor oko Muzeja služi kao mjesto za razne skulpturalne projekte.

Posebna tema u zgradi je svjetlost koja prožima plafonska svjetla i centralni atrij. Zajedno s profinjenim bijelim fasadnim površinama, mramornom završnom obradom i opsežnim ostakljenjem, zgrada muzeja postiže izvanredan kontinuitet s estetikom skopskog predratnog modernizma.

• 
• 
• 
• 
• 
• 

Literatura

• Vladimir Kulić, Martino Stierli (2018). Prema konkretnoj utopiji : architecture in Yugoslavia, 1948-1980. New York: The museum of Modern Art.