Muzej Bitke na Neretvi
.JPG)
Muzej bitke na Neretvi je smješten na obali rijeke Neretve, Jablanica, Bosna i Hercegovina.[1] Dio je Javne ustanove Memorijalni kompleks Bitka za ranjenike na Neretvi vezane za četvrtu neprijateljsku ofanzivu. Bitka na Neretvi se odvijala u februaru i martu 1943. godine, kojom prilikom su pripadnici jedinica Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije spasili preko 4.000 ranjenika i bolesnika uprkos združenom napadu sila Osovine. Muzej je otvorio Josip Broz Tito 12. novembra 1978. godine povodom obilježavanja 35. godišnjice bitke. Memorijalni kompleks je proglašen za nacionalni spomenik BiH.[2] Sastoji se od nekoliko cjelina:
- Muzej Bitka za ranjenike na Neretvi
- Manifestacioni prostor
- Most u Jablanici
- Stara lokomotiva serija 73
- Zgrada bunkera
Na jugoslovenskom arhitektonskom natječaju za Muzej Bitke na Neretvi u Jablanici pobijedili su arhitekti Branko Tadić, Zdravko Dunđerović i Mustafa Ramić. U to vrijeme bili su bliski suradnici akademika Zlatka Ugljena. Konkursnim rješenjem je pored muzeja predviđen još nekoliko objekata: omladinski centar, smještajni prostori, sportske dvorane itd. Prva faza izgradnje – muzej, realiziran je 1978. godine. Ostali dio kompleksa nikada nije izveden. Današnji muzej je samo jedan dio planiranog kompleksa, koji je i sam za sebe vrlo reprezentativan. U njemu se nalazi izložbeni prostor, sala za predavanja, biblioteka i niz pratećih sadržaja.[3]
Objekat muzeja leži na terenu, fizički ostvaruje kontakt sa platoom i kanjonom rijeke Neretve, što je otklon od moderne. U njegovoj neposrednoj blizini nije bilo izgrađenih objekata, te je on primarno dio prirodnog ambijenta u kojem je smješten.
Muzej je izgrađen u duhu moderne arhitekture, u stilu brutalizma. Ukupna površina muzeja na sve tri etaže iznosi 4.873 m2. Zgrada je u eksterijeru oblikovana u vidu međusobno isprepletenih kubusa. To je brutalistička zgrada rađena kombinovanim sistemom armirano-betonskog skeleta i čelične konstrukcije. Krovna konstrukcija je čelična prostorna rešetka tipa »MERO«, a oslonjena je na armirano-betonske grede koje idu idu po obodu objekta, na rasponu 22,5 m. Iznad velike dvorane je čelična plošna rešetka. Iznad ulaznog hola velike dvorane je takođe čelična prostorna rešetka tipa »MERO« na rasponu 9,8 m. Ostali konstruktivni elementi su armirano-betonski skelet ploča i greda, zidova i stubova. Stepeništa su spiralna čelična. Konstrukcija svjetlarnika je od čeličnih valjanih profila preko kojih se oslanjaju table od stakla. Temeljenje je riješeno na temeljnim trakama i temeljima samcima.
Iz enterijera je ostvarena veza sa okolnim ambijentom, što je specifično i značajno za ovaj objekat. U to vrijeme muzejski objekti su bili zatvoreni objekti sa zenitalnim osvjetljenjem, te će u istoriji muzejskih objekata taj pomak ka povezivanju unutrašnjeg muzejskog prostora sa vanjskim ambijentom u praksu ući tek na prijelazu iz 20. u 21. stoljeće.
Muzej ima tri glavna ulaza: u podrumu ekonomski ulaz, u prizemlju glavni ulaz u veliku dvoranu i glavni ulaz u muzej. Postoje još i servisni ulaz u ostavu bifea u prizemlju, ulaz u poslovni prostor na i izlaz za nuždu.
U prizemlju površine 3.155 m2 su smješteni muzejska postavka i velika dvorana za 500 posjetilaca, sa pratećim sadržajima, u tri nivoa. Stalna postavka je obnovljena 2013. godine i hronološki prati događaje koji se odnose na pripremu, početak i trajanje operacije. Sastoji se od fotografija, dokumenata partizanske, italijanske, njemačke, ustaške i četničke provenijencije, trodimenzionalnih predmeta, oružja, maketa, zastava te umjetničkih djela. Podjeljena je u pet tema od kojih je posebno značajna ona koja obrađuje partizanske bolnice tokom trajanja operacije.
U izložbenom prostoru Muzeja bitke na Neretvi nalaze se dvije slike posvećene nošenju ranjenika:
- Ismet Mujezinović, Nošenje ranjenika, ulje na platnu, 172 x 128 cm. (izvorni smještaj: Sarajevo, Istorijski muzej).
- S. Gavrilović, Nošenje ranjenika, 1950., ulje na platnu, 161 x 126 cm. (izvorni smještaj: Sarajevo, Istorijski muzej).
- Institut za arhitekturu i urbanizam Arhitektonsko-urbanističkog fakulteta Sarajevo. Idejni projekat, Izvedbeni projekat, Idejni projekat enterijera : Spomen kompleks Jablanica. Projektanti: Branko Tadić, Zdravko Dunđerović i Mustafa Ramić, 1977
- Miloš Janjić, Energoinvest Sarajevo - Glavni građevinski projekat: Spomen most u Jablanici, 1977
- „Brutalistički beton stare Jugoslavije inspiriše novu generaciju”. BBC - 28.01,2019. Pristupljeno 19. 5. 2025.(en)
- ↑ „Lejla Kreševljaković: Brutalizam u arhitekturi Bosne i Hercegovine”. Univerzitet Sarajevu – Arhitektonski fakultet, 2022.. Pristupljeno 13. 4. 2024.
- ↑ „Memorijalni kompleks”. kons.gov.ba. Arhivirano iz originala na datum 2022-08-04. Pristupljeno 13. 11. 2016.
- ↑ „Memorijalni kompleks”. Muzej Jablanica, 12.novembar 2018.. Pristupljeno 13. 5. 2025.
