Mandorla

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Tavorska svetlost - ikona Preobraženje

Mandorla (it. mandorla - badem) je svetiteljski oreol, koji umesto glave, obuhvata ceo lik.[1] Predstavlja vizuelni simbol božanske slave i božanske svetlosti, koja se, u hrišćanskoj ikonografiji, pojavljuje u scenama kao što su Hristovo Preobraženje, Vaskrsenje, Vaznesenje, kao i Uspenje Bogorodice. Može biti okruglog ili bademastog oblika.[2]

U istočnohrišćanskoj ikonografiji se prikazuje u različitim bojama, sa ili bez zraka koji izbijaju iz nje.[2]

Prve sačuvane predstave Hrista u mandorli se nalaze u Domicilinim katakombama u Rimu, a datiraju s početka 5. veka, gde je Hristos prikazan na mozaiku između apostola Petra i Pavla i u crkvi Svete Pudencijane u Rimu, gde Hristos, okružen mandorlom sedi na prestolu, među apostolima.[3]

Na srednjovekovnom novcu pojavljuju se dve predstave Hrista u bademastoj mandorli[4]:

  • Vaznesenje, prvi put na licu mletačkih zlatnih dukata (1285), gde je Hristos prikazan kako stoji, sa zrnastim nimbom oko glave, u zrnastoj mandorli, unutar koje se, sa obeju strana, nalaze šestokrake zvezde, dok desnom rukom blagosilja a u levoj drži jevanđelje[4]
  • Probraženje, prvi put na basilikonu koji su zajednički kovali carevi Jovan V i Jovana VI[3] (1347–1354). Hristos u mandorli, drži svitak i stoji na trouglu, koji simbolično predstavlja vrh planine Tavor, gde se odigralo Preobraženje.[4]

Uticaj mletačkog dukata se osetio u ikonografiji dinara Dubrovačke republike (1330), s tim da se uočava odsustvo zvezda unutar mandorle.[5] Pod uticajem dubrovačkog dinara, mandorla se pojavila u bosanskom novčarstvu.[4]

Hristos u mandorli na srebrnom dinaru Stefana Lazarevića.

Hrist u mandorli, u predstavi Vaznesenja, po uzoru na mletačke dukate, prvi put u ikonografiji srpskog novčarstva se pojavio na dinarima cara Dušana. I na tom novcu se takođe javljaju šestokrake zvezde.[5] Predstava Hrista u mandorli javlja se na dinarima koje su kovali car Uroš, kralj Vukašin, oblasni gospodari: knez Lazar, Stefan Musić, Vuk i Grgur Branković, te u periodu despotovine Srbije, u brojnim emisijama dinara i poludinara, koje je kovao despot Stefan Lazarević, kao i Đurađ Branković, oblasni gospodar, a kasnije despot.[6]

U srpskim pravoslavnim crkvama, u prvoj polovini 13. veka, pod uticajem vizantijskih crkava, u kupolama, takođe su rađene predstave Hrista u mandorli (Žiča, Mileševa, crkvi Svetih apostola u Pećkoj patrijaršiji, Sopoćani). Kasnije su najčešće slikane predstave Hrista Pantokratora u kupoli naosa crkava.[6]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Vujaklija 1996, str. 514.
  2. 2,0 2,1 Odak 2015, str. 29.
  3. 3,0 3,1 Odak 2015, str. 30.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Odak 2015, str. 32.
  5. 5,0 5,1 Odak 2015, str. 34.
  6. 6,0 6,1 Odak 2015, str. 35.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]