Manastir Žitomislić

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Manastir Žitomislić
Koordinate 43° 12′ 15" SGŠ, 17° 47′ 36" IGD
Država  Bosna i Hercegovina
Godina osnivanja 15. vek
Ktitor Miloradovići
Lokacija Žitomislići
Jurisdikcija SPC


Koordinate: 43° 12′ 15" SGŠ, 17° 47′ 36" IGD

Manastir Žitomislić – Blagoveštenja Presvete Bogorodice iz XV veka, obnovljen je 1563. godine, je srpski pravoslavni manastir smešten u selu Žitomislići kod Mostara, u Hercegovini. Obnovljen manastir je za ktitora imala čuvenu vlastelinsku porodice Miloradović[1]. U istorijskim spisima 1583. i 1599. godine pominje se prvi iguman Žitomislića Joavan i Milisav Vukašinov iz sela Crnići. Iz godine 1602/1603. postoji sačuvan zapis majstora Vukašina iz manastira Orahovice, uklesan na kapitelu južnog stuba Žitomislićke crkve. Godine 1609. dovršen je živopis Žitomislićkog hrama po porudžbini igumana Save, trudom i troškom jeromonaha Maksima. Monasi manastira Žitomislića u XVII veku postaju i hilandarski igumani. Zatim je vekovima bratstvo bilo jako i uticalo je na život Srba u tim krajevima. Manastir je delio sudbinu srpskog naroda u dolini Neretve.[1]


U manastiru je 1848. godine otvorena prva bogoslovska škola u Bosni i Hercegovini. Osnovali su je tadašnji arhimandrit Serafim Perović i Nićifor Dučić. Kasnije je otvorena i škola za opismenjavanje srpske dece, koja je postojala sve do 1971.

Pokretno nasleđe[uredi - уреди | uredi izvor]

Biblioteka Manastira Žitomislići bila je bogato opremljena (minej, trebnik,pentikostar,...), je se u manastiru odvijala u prvoj polovini 17. stoljeća, živa prepisivačka djelatnost. Sva blaga koje je biblioteka posjedovala nisu sačuvana. Jedan služavnik prepisan 1706. godine u Žitomisliću, danas se nalazi u zbirci Britanske biblioteke u Londonu. [2]

Većinu zlatarskih predmeta u riznici manastira radili su majstori hercegovačkih i sarajevskih radionica tokom 17. i 18. stoljeća. Predmeti stranog porijekla su bili rijetki. Jedan od takvih je bio srebrni, ručno rađeni krst sa raspećem, koji je 1865. godine stigao kao poklon iz Moskve.

Zbirka ikona koju je Manastir Žitomislići posjedovao, sačinjavala je relativno jedinstvenu cjelinu, pretežno ruskih ikona od 18. do kraja 19. stoljeća i samo nekoliko domaćih ili poznogrčkih. [3]

Razaranja[uredi - уреди | uredi izvor]

U junu 1941. godine ustaše su pobile celo bratstvo manastira Žitomislića i bacile u Vidonjsku jamu, na desnoj obali Neretve. Manastir je opusteo. Krajem 1941. godine manastirske konake su zapalili ustaše i Nemci, pošto su prethodno opljačkali riznicu, arhivu i biblioteku. Manastirska crkva je sačuvana.

U nedelju 3. februara 1991. godine u Žitomisliću, svečano su sahranjene mošti Žitomislićkih Novomučenika. Zatim su Hrvati, polovinom juna 1992. godine, manastir spalili i srušili. Sestrinstvo sa igumanijom Evpraksijom i duhovnikom igumanom Jovanom (Nedićem) izbeglo je iz manastira nekoliko sedmica pre hrvatske agresije. Utočište su našli u manastiru Dokmir kraj Uba. Igumanija Evpraksija je umrla 2007.

U toku 2003. i 2005. godine obnovljena je crkva i stari i osveštani od strane Patrijarha srpskog Pavla u maju 2005. godine. Manastirska slava je Blagoveštenje.[1]

Manastir je proglašen za nacionalni spomenik BiH [4]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Vladimir Ćorović, Hercegovački manastiri, Manastir Žitomišljić, Starinar, sv. II, knj. X-XI, 1935/6, Beograd, str. 6 - 82.

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 Politika: Žitomislić ponovo živi, Sanja Pešut, 24. 3. 2008., Pristupljeno 12. 2. 2013.
  2. S. Petković, Srpska umjetnost u XVI i XVII stoljeću, 1995, Beograd
  3. Lj. Kojić, Manastir Žitomislići, monografija, Sarajevo, 1983.
  4. "Manastir Žitomislić". kons.gov.ba. http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1815. pristupljeno 13. 7. 2016. 

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]