Jorjo Tadić
| Jorjo Tadić | |
| Rođenje | 5. jun 1899. Stari Grad na Hvaru |
|---|---|
| Smrt | 4. oktobar 1969. Beograd |
Jorjo Tadić (Stari Grad na Hvaru, 5. jun 1899 — Beograd, 4. oktobar 1969) je bio srpski istoričar i akademik SANU.
Osnovnu školu je završio u rodnom mestu a klasičnu gimnaziju u Zadru i Splitu. Istoriju i filozofiju je studirao u Zagrebu, Berlinu, Lajpcigu, Pragu i Beogradu. Bio je jedno vreme suplent Pomorske akademije u Kotoru a potom profesor i direktor Pomorsko-trgovačke škole u Dubrovniku. Za docenta Filozofskog fakulteta u Zagrebu izabran je 1935. na predmetu istorija novog vijeka. Viši savetnik ministarstva prosvete u Beogradu postao je 1938. godine. Od 1951. radio je kao redovni profesor Filozofskog fakulteta na predmetu Opšta istorija novog veka. Bio je i dopisni član Srpske kraljevske akademije od 1940, a redovni član SANU od 1959. Sekretar Odeljenja društvenih nauka SAN od 1. III 1963. do 6. IV 1966; od 10. V 1966. do 4. X 1969. Član Predsedništva Srpske akademije nauka od 15. IV 1960. do 1. III 1963; od 24. IV do 4. X 1969.a do smrti 1970, direktor Istorijskog instituta u Beogradu. Bio je i dopisni član JAZU.
Njegovo delo nastajalo je tokom više decenija i čini ga veliki broj radova o srednjovekovnoj istoriji Dubrovnika i o raznim temama iz srpske i jevrejske istorije u periodu između 16. i 18. veka. Hronološki se može podeliti na dva perioda: predratni od 1925. do 1941. i posleratni od 1945. do smrti 1969. godine. Zgrožen ustaškim zločinima i ulogom rimokatoličke crkve u NDH, Tadić je, premda katolik, starinom doseljenik iz Pivske oblasti u današnjoj Crnoj Gori, 1942. godine, zajedno sa Viktorom Novakom, uzeo krsnu slavu i počeo da slavi Sv. Jovana.
Od svih istraživača dao je najviše podataka i tumačenja dubrovačke istorije[1] Napisao je biografije mnogih istaknutih ličnosti iz dubrovačke istorije između ostalih i Franja Gundulića, Nikole Pracatovića, Serafima Gučetića, Cvijete Zuzorić i Johanesa Gazulusa u zbirci radova Dubrovački portreti objavljenoj 1948. godine u izdanju Srpske književne zadruge. U kasnijoj fazi svog stvaranja pretežno se okreće temama iz privredne istorije, a izučavanje političke istorije ostavlja za skupove u inostranstvu gde je obavio desetine radova preglednog karaktera. Njegovi radovi o privrednoj istoriji imaju izuzetno veliki istoirografski značaj zbog iznošenja niza, do tada, nepoznatih podataka o ovoj tematici. Zaslugom Jorja Taduića, koji je prijateljevao sa francuskim istoričarem Fernanom Brodelom, Brodel je imap priliku da se upozna sa serijama građe u Dubrovačkom arhivu, što ga je inspirisalo da počne da piše o "dugom trajanju" u istoriji Mediterana kao celini.
Bio je jedan od najboljih latinskih paleografa svoga vremena. Izuzetno je bilo njegovo poznavanje rukopisa dubrovačkih kancelara i notara srednjeg veka. Sistematski je objavljivao dubrovačku arhivsku građu (Pisma i uputstva Dubrovačke republike I, Prilozi za istoriju zdrastvene kulture starog Dubrovnika (zajedno sa Ristom Jeremićem), Dubrovačka arhivska građa o Beograd i Građa o sliakrskoj školi u Dubrovniku XVIII—XVI veka u dva toma).
Pored studija usko vezanih za dubrovačku istoriju značajan je njegov rad na rasvetljavanju privredne prošlosti srpskih i balkanskih zemalja srednjeg veka. Na osnovu dubrovačke arhivske građe dobio je čitav niz brojčanih podataka o agrarnoj i rudarskoj proizvodnji u Srbiji srednjeg veka. Proučavanjem srpske ekonomije i društva pokazao je kako je Srbija od Kosovske bitke do pada Despotovine pod tursku vlast imala jednu od najrazvijenijih rudarskih proizvodnji u Evropi onoga vremena. Ukazao je na razvoj trgovačkog staleža u srednjovekovnoj Srbiji. Takođe je ukazao na značaj srpske rudarske proizvodnje za razvoj Dubrovačke republike. Objavljivao je i radove o kulturi Dubrovnika. kao istoričar kulture naročitu pažnju je posvećivao biografijama i razmatrao je dela pojedinih književnika i likovnih umetnika. Posebno je zanimljiv njegov rad na izučavanju istorije svakodnevnog života u Dubrovačkoj republici, čiju je istoriju, sa svim njenim specifičnostima, smatrao integralnom sastavnicom srpske istorije.
Njegov poslednji tekst, "Sablasti kruže Jugoslavijom", objavljen posthumno 1971. godine upozoravao je na rastući hrvatski nacionalizam i opasnost od raspada Jugoslavije.
- Španija i Dubrovnik u XVI veku, Beograd 1932;
- Miha Pracatović–Pracat, Dubrovnik 1933;
- Jevreji u Dubrovniku do polovine XVII stoleća, Sarajevo 1937;
- Promet putnika u starom Dubrovniku, Dubrovnik 1939;
- Organizacija dubrovačkog pomorstva u XVI veku, Istorijski časopis 1949:
- Dubrovački portreti I, Beograd, SKZ 1948.
- Testamenti Božidara Vukovića, srpskog štampara XVI veka, Beograd 1963
- Privreda Dubrovnika i srpske zemlje u prvoj polovini XV veka, Zbornik Filozofskog fakulteta u Beogradu 1968
- Sablasti kruže Jugoslavijom, Istorijski časopis, Beograd 1971.
- ↑ Enciklopedija srpske istoriografije, priredili Sima Ćirković i Rade Mihaljčić, Beograd 1997, 667.
- Biografija na sajtu SANU[mrtav link]
- Toma Popović, "Jorjo Tadić : (1899-1969)", Istorijski časopis, knj. XVIII Beograd 1971, str.7-11.
- Radovan Samardžić, "Jorjo Tadić kao istoričar", Zbornik Filozofskog fakulkteta u Beogradu, knj. 11, 1 (1970), str. 1-16
- Radovan Samardžić, "Istraživački metod Jorja Tadića", Istorijski časopis (Revue historique) knj. 29-30 (1982-1983), Beograd 1984, str. 257-262. ISSN: 0350-0802.-