Janjevo

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Janjevo

Janjevë, Kosova.jpg
Janjevo (u pozadini katolička crkva Sv. Nikole)

Osnovni podaci
Država  Srbija
Pokrajina Kosovo i Metohija
Upravni okrug Kosovski
Opština Lipljan
Stanovništvo
Geografija
Koordinate 42°34′26″N 21°14′56″E / 42.5739°N 21.2489°E / 42.5739; 21.2489
Nadmorska visina 609 m
Janjevo is located in Srbije
Janjevo
Janjevo
Janjevo (Srbije)
Ostali podaci


Koordinate: 42° 34′ 26" SGŠ, 21° 14′ 56" IGD

Janjevo (albanski: Janjevë) je naselje u opštini Lipljan na Kosovu i Metohiji.

Nalazi se 10 km jugoistočno od Prištine, i severoistočno od Lipljana na rečnim terasama Janjevske reke koja silazi sa zapadnih strana planine Koznice. Samo mesto je dosta zbijeno na padinskim stranama, koje se dosta strmo spuštaju ka reci. Selo je poznato po, nekada brojnoj, hrvatskoj skupini Janjevaca. Atar se nalazi na teritoriji katastarske opštine Janjevo površine 1085 ha. Naselje pripada poznatom rudarskom području Novog brda i zajedno sa Novim brdom je bilo jedno od značajnih mesta u srednjovekovnoj Srbiji. Na osnovu privilegija garantovanih od srpskih vladara iz dinastije Nemanjića, Dubrovačka Republika je osnovala svoju koloniju u 13. i 14. veku. Najstariji pomen Janjeva je iz 1303. godine kada barski nadbiskup Marin Petrov Žaretić opisuje selo u okviru katoličke župe. Smatra se da su najstariji naseljenici bili Srbi, Albanci i Saksonci (nemački rudari Sasi), a nakon dolaska Dubrovčana postalo je stalno naselje. Doseljenici iz Dubrovnika su bili najraznovrsnijih socijalnih slojeva: znameniti ljudi, trgovci, rudari, obućari... Tumačenje imena sela je dvojako, po prvom ime sela dolazi od mesta Janjina na poluostrvu Pelješcu koji je bio u sklopu Dubrovačke Republike, a po drugom od reči za drvo topolu-janja. Padom Novog brda i dolaskom Turaka 1455. godine razvija se kao tipično orijentalno naselje. Međutim i za vreme Osmanske vlasti Dubrovčani su sačuvali velike privilegije u naselju, i pored toga dolazi do stagnacije u razvoju naselja. Prema barskom nadbiskupu Marinu III Biciju u Janjevu je 1610. godine živelo 200 pravoslavnih, 180 islamskih i 120 katoličkih domova. Nakon Habsburško-turskog rata 1683-1699. godine i ratovanja na strani “bratske“ hrišćanske vojske, i usled poraza austrijske vojske, a plašeći se turske odmazde, katoličko stanovništvo zajedno sa Srbima i delom Albanaca napušta ovo područje u Velikoj seobi Srba. Posle odlaska katoličkog stanovništva po izvorima iz 1722. godine u Janjevu je bilo je svega 10 katoličkih domova sa oko 80 članova. Odlaskom starog katoličkog stanovništva doseljava se novo hrvatsko stanovništvo iz dubrovačkih kolonija Novo Brdo i Kratovo u Makedoniji, kao i stanovništvo iz Bosne i južne Hrvatske. Ovim je delimično ublažen demografski gubitak hrvatskog stanovništva s kraja 17. veka. Oslobađanjem Kosova od vlasti Osmanskog Carstva naselje je, po podacima Jovana Cvijića, 1911. godine imalo 515 kuća, 400 katoličkih, 75 albanskih, 20 domova muhadžira (izbeglica islamske vere iz Srbije), 2 turske i 18 romskih (mađupskih). Familije su bile Macukići i Gucići iz Dubrovnika, Ivanovići iz Kratova i Gračanice u Bosni, Brkići iz Širokog Brijega u Hercegovini, Gečevići iz Kačanika, Ćibarići iz Kratova, Mazareki i Golomeji su iz severne Albanije, Beriše ili Berišići su iz Letnice (janjevskog sela u opštini Vitina), ali su albanskog porekla, Krstići su bili pravoslavni, ali su prešli u katoličanstvo. Do 1955. godine Janjevo je bilo sedište Opštine Janjevo u sklopu Sitničkog sreza koja je u svom sastavu pored varošice Janjevo imala i sledeća naseljena mesta: Androvac, Brus, Bukovica, Vogačica, Oklap, Okosnica, Teća, Trbovce, Šaškovac i Šišarka. Zaštitnik mesta je sveti Nikola kome je posvećena i crkva u Janjevu.

Demografija[uredi - уреди | uredi izvor]

Broj stanovnika na popisima:

od toga: Hrvati 3052, Albanci 302, Srbi 47, Romi 7.

od toga: Hrvati 3761, Albanci 576, Romi 218, Srbi 51.

od toga: Hrvati 3534, Albanci 1078, Romi 331, Srbi 21.

Od toga: Hrvati: 2859, Romi 344, Albanci 59 (bojkotovali popis; procenjen broj 1539), Srbi 8.

Najbrojnije porodice 1991. godine su: Palići (Matić i Rucić), Glasnovići (Tomkić i Topalović), Ćibarići, Berišići (Ancić, Mazarekić i Golomejić), Macukići, Cirimotići.

Izbijanjem rata u Hrvatskoj 1991. godine, i jačanjem nacionalizma dolazi do prvog većeg organizovanog preseljenja Hrvata iz Janjeva u Hrvatsku, a izbijanjem rata na Kosovu i Metohiji 1998. godine dolazi i do drugog organizovanog preseljenja u Hrvatsku. Iako u samom Janjevu nije bilo oružanih sukoba, ogromna većina hrvatskog stanovništva je napustila svoje domove. Najveći broj raseljenih Janjevaca je u Hrvatskoj nastanjen je u zagrebačkoj četvrti Dubravi i dalmatinskom mestu Kistanju. Procene su da u Janjevu danas živi 300-350 Hrvata i 200 Albanaca. Broj domaćinstava je sa 630 prema popisu 1991. godine smanjen na svega 390 domaćinstava 2008. godine, od kojih su mnoga samačka domaćinstva. Obližnja hrvatska sela Šišarka i Okosnica su 2008. godine bila bez stanovnika.

Znamenite ličnosti[uredi - уреди | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]