Iranska teorija o podrijetlu Srba

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Pleme Serbi pored ušća reke Volge, prema grčkim pisanim izvorima, na karti štampanoj u Londonu oko 1770.
Seoba Srba sa Kavkaza prema Niku Županiću.
Prikaz hipotetičke migracije Srba sa Kavkaza na Balkan.

Iranska teorija o poreklu Srba predstavljena je u delu literature koja se bavi poreklom Srba i srpskog nacionalnog imena, [1][2][3] a bazirana je na podacima starih autora koji pominju Srbe među sarmatskim odnosno alanskim plemenima severnog Kavkaza.[4][5] Prema ovoj teoriji, Srbi su prvobitno bili jedno od sarmatskih (alanskih) plemena, koje je živelo u alanskoj postojbini severno od Kavkaza, odakle se u vreme hunske najezde preselilo u srednju Evropu, gde se vremenom stopilo sa Slovenima, kojima je dalo svoje ime.[6] U delu moderne literature, Srbi koji se pominju na Kavkazu označeni su terminom Stari Srbi, [7] da bi se napravila razlika u odnosu na današnje Srbe, ali se kod drugih autora ovaj termin ne koristi.

Podaci starih autora o Srbima u Sarmatiji[uredi - уреди | uredi izvor]

Srbi se prvi put pominju u prvom veku posle Hrista (69-75. godine) u knjizi Plinija Cecilija Sekundusa "Poznavanje prirode" i to u latinizovanom obliku – Sorboi (Sorbosians ). Plinije piše: "Pored Kimerana stanuju Meotici, Vali, Sorbosians , Zingi, Psesi".[8] Srbi su tu zabeleženi kao narod koji živi na teritoriji severoistočne obale Crnog mora, u Sarmatiji, severno od Kavkaza, pa se iz toga pretpostavlja da su Srbi bili sarmatsko (iransko) pleme.[9]

Pomen srpskog imena nalazimo zatim u delu "Geografija" egipatskog naučnika Klaudija Ptolemeja (pre 175. godine). On pleme Srba beleži tako da postoji na području Zakavkazja, pišući: "Između Keraunskog gorja i reke Ra smešteni su Orineji i Vali i Srbi".[10]

Srbe u Sarmatiji takođe pominju i Tacit, Prokopije, Jordanes, Vibijus i Ajnhard.[11]

Veza sarmatskih Srba sa današnjim Srbima[uredi - уреди | uredi izvor]

Seobe Alana u 4-5. veku. Prema iranskoj teoriji o poreklu Srba, Srbi su se kao deo Alana u 4. veku preselili iz Sarmatije u srednju Evropu.

Veza između sarmatskih Srba i današnjih Srba nije naučno dokazana, već predstavlja hipotezu, a protivnici iranske teorije porekla Srba tvrde da je u pitanju samo "slučajna podudarnost sa nekim nedefinisanim etnikom".[12]

Prema tvrdnjama autora koji su pristalice iranske teorije o poreklu Srba, pretpostavka je da su se sarmatski (alanski) Srbi, pod pritiskom Huna, iz kavkaske Sarmatije preselili u srednju Evropu (Polablje) u četvrtom veku.[13] Potomci Alana koji su ostali da žive na Kavkazu su današnji Oseti. Prema drugom mišljenju, Srbi nisu bili deo Alana, već sarmatsko pleme srodno Alanima, a postoje tvrdnje da Hrvati i Česi takođe potiču od Sarmata.[14]

Prema Tadeušu Sulimirskom, Srbi su, kao deo sarmatskih Alana, u hunskoj vojsci sačinjavali garnizon koji je imao zadatak da u pokorenim oblastima održava vlast Huna. Kad je Atila 453. godine umro, Srbi su istočno od reke Sale postali nezavisni i zadržavali su vlast nad mesnim slovenskim stanovništvom u Polablju, sa kojim su se vremenom stopili i dali mu svoje ime.[15]

Na osnovu široko prihvaćene rekonstrukcije seoba Slovena i izvora kao što su Konstantin Porfirogenit i Ajnhard, koji nedvosmisleno ukazuju na zapadnoslovensko poreklo balkanskih Srba, [16] smatra se da se deo ovih polabskih Slovena koji je usvojio ime Srbi (moguće još pod vlašću već poslovenjenih Srba-Alana [17]), doselio na Balkan u sedmom veku, gde se pomešao sa ranije doseljenim slovenskim plemenima i romanizovanim potomcima balkanskih starosedelaca. Drugi deo Srba, koji se nije doselio na Balkan, ostao je da živi u Polablju, a njihovi potomci su današnji Lužički Srbi.

Veza sarmatskih Srba sa drugim iranskim narodima[uredi - уреди | uredi izvor]

Sarmati vode poreklo od skitsko-sarmatskih plemena koja su nekada naseljavala široko područje istočne Evrope i srednje Azije. Današnji osetski jezik na Kavkazu, koji je nastao od nekadašnjeg skitsko-sarmatskog, spada u grupu istočnoiranskih jezika, a ostali jezici iz ove grupe danas se govore na području Tadžikistana, Avganistana i Pakistana. Najsrodniji osetskom je jezik naroda Jagnobi, a zatim jezik Puštuna, kao i jezici Pamirskih naroda. U prošlosti je postojao dijalekatski kontinuum koji je povezivao ova dva današnja govorna područja, ali je on prekinut širenjem govornika turskih jezika.

Među Puštunima u Avganistanu i Pakistanu postoji plemenska grupa sa imenom Sarbani, [18] a prema puštunskoj legendi, ova plemenska grupa potiče od pretka koji se zvao Sarban, a koji je bio sin Kais Abdur Rašida, legendarnog pretka puštunskog naroda. Legenda kaže da je Kais Abdur Rašid imao tri sina, Sarbana, Batana i Gurgušta, od kojih potiče većina današnjih puštunskih plemena.[19]

Vizantijski car, Konstantin VII Porfirogenit u svojoj knjizi "Book Of Ceremonies" pominje na Kavkazu (u 10. veku) plemena "Krevatades" ("Krevatas") i "Sarban" ("Sarbani"), koja neki istraživači identifikuju sa Hrvatima i Srbima.[20] Ovo predstavlja interesantnu sličnost sa imenom puštunske plemenske grupe. Za Puštune se smatra da su delom skitskog porekla, a sarmatski jezik se takođe klasifikuje u skitsku grupu.

Literatura[uredi - уреди | uredi izvor]

  • Aleksandar M. Petrović, Kratka arheografija Srba, Novi Sad, 1994.
  • Živko D. Petković, Prve pojave srpskog imena, Beograd, 1996.
  • Lazo M. Kostić, O srpskom imenu, Srbinje - Novi Sad, 2000.
  • Vladimir Ćorović, Ilustrovana istorija Srba, knjiga prva, Beograd, 2005.
  • Noel Malcolm, Kosovo - A Short History, Pan Books, London, 2002.
  • Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008.
  • Sava S. Vujić - Bogdan M. Basarić, Severni Srbi - (ne)zaboravljeni narod, Beograd, 1998.
  • Lazar Šebek, Stari Srbi, Serbi sveske 2, Izdavač: Krim, Beograd, Ložionička 4.
  • Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992.
  • Relja Novaković, Srbi, Beograd, 1993.
  • Relja Novaković, Srbi i njihovi pradavni srodnici, Beograd, 2000.
  • Relja Novaković, Odakle su Srbi došli na Balkansko poluostrvo, Beograd, Narodna Knjiga, 1978.
  • Relja Novaković, Gde se nalazila Srbija od VII do XII veka, Beograd, Narodna Knjiga, 1981.

Napomene[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992, strana 46.
  2. Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, strana 11.
  3. Vladimir Ćorović, Ilustrovana istorija Srba, knjiga prva, Beograd, 2005, strana 62.
  4. Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, strana 14.
  5. Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992, strana 45.
  6. Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992, strana 46.
  7. Lazar Šebek, Stari Srbi, Serbi sveske 2, Izdavač: Krim, Beograd, Ložionička 4.
  8. Aleksandar M. Petrović, Kratka arheografija Srba, Novi Sad, 1994, strana 6.
  9. Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, strana 14.
  10. Aleksandar M. Petrović, Kratka arheografija Srba, Novi Sad, 1994, strana 8.
  11. Sava S. Vujić - Bogdan M. Basarić, Severni Srbi - (ne)zaboravljeni narod, Beograd, 1998, strana 33.
  12. Aleksandar M. Petrović, Kratka arheografija Srba, Novi Sad, 1994, strana 8.
  13. Miodrag Milanović, Srpski stari vek, Beograd, 2008, strana 81.
  14. Lazar Šebek, Stari Srbi, Serbi sveske 2, Izdavač: Krim, Beograd, Ložionička 4, strana 2.
  15. Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992, strana 46.
  16. Relja Novaković, Baltički Sloveni u Beogradu i Srbiji, Beograd, 1985, strana 20.
  17. Relja Novaković, Još o poreklu Srba, Beograd, 1992, strana 46.
  18. Mile Nedeljković, Leksikon naroda Sveta, Beograd, 2001, strana 362.
  19. http://www.afghanfriends.net/ghazni/people.html
  20. Parameśa Caudhurī, India in Kurdistan, Qwality Book Company, 2005, page 79.

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi - уреди | uredi izvor]