Historija međunarodnog krivičnog prava

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

O začecima međunarodnog krivičnog prava se može govoriti još u antičkom Rimu. Ne neke elemente međunarodnog krivičnog prava nailazi se i u srednjevekovnom pravu. Međutim, o razvijenijem međunarodnom krivičnom pravu može se govoriti tek u novije doba, tačnije u 19. i 20. veku.

Međunarodno krivično pravo pre Drugog svetskog rata[uredi - уреди | uredi izvor]

Vilhelm II, prvi pojedinac kome je trebalo da bude suđeno pred međunarodnim sudom

U ovom periodu međunarodno krivično pravo nalazilo se u nastajanju. Ono se sastojalo iz dela međunarodnog ugovornog i običajnog prava koji se odnosio na piratstvo, ropstvo, regulisanje oružanih sukoba uključujući i stavove relativno malog broja teoretičara koji su se bavili tom problematikom.

Međunarodnopravni ugovori koji se zaključuju u drugoj polovini 19. i početkom 20. veka, a to su:

kao i običajnopravne norme formirane u to vreme odnosile su se na države i nisu obavezivale pojedince. Stav da pojedinca može biti subjekat međunarodnog prava nije bio prihvaćen u to vreme, a predstavljao je uslov za razvoj međunarodnog krivičnog prava. Prvi put je priznavanje pojedinca kao subjekta međunarodnog prava učinjeno u Versajskom mirovnom ugovoru, u čijem je članu 227. bilo predviđeno da se nemački car Vilhelm II stavlja pod javnu optužbu:

Wikiquote „...zbog najteže povrede međunarodnog moralnog zakona i svetosti ugovornih obaveza.“
()

Bilo je predviđeno da mu sudi međusaveznički a ne nacionalni sud, što bi bio prvi primer međunarodnog ad hok krivičnog suda[1]. Do suđenja nikada nije došlo usled odbijanja Holandije da izruči Vilhelma II[2], ali značaj ove odredbe kao prekretnice ostaje. Individualna odgovornost danas je nesporni temelj međunarodnog krivičnog prava.

Nirnberški proces i druga suđenja[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Nirnberški proces

Veliki, ako ne i presudni značaj za razvoj međunarodnog krivičnog prava imao je Nirnberški proces. Tome je prethodio sporazum U Londonu, čiji je sastavni deo i Statut tribunala koji je sudio u Nirnbergu. Taj statut iako sa prilično rudimentarnim odredbama izvršio je veliki uticaj na dalji razvoj jer je u članu 6 predviđao suđenje za sledeća krivična dela:

Iako je u normama koje su regulisale ove zločine bilo nedostataka (nedovoljno razgraničavanje i ostavljanje mogućnosti da se i druge, nenavedene radnje smatraju radnjama izvršenja) a nisu bile predviđene ni sankcije[3], ovaj Statut bio je još jedna prekretnica u razvoju, kao i uostalom čitavo suđenje i presuda. Potvrda odredaba Statuta i presude u Nirnbergu bilo je i usvajanje Nirnberških principa od Komisije za međunarodno pravo UN 1950. godine.

Druga suđenja od značaja, pre svega zbog usmerenosti na međunarodna krivična dela bila su i ona pred Tokijskim tribunalom, naknadna suđenja u Nirnbergu, suđenja za Aušvic,u Habarovsku, Finskoj, Rumuniji i druga.

Razvoj posle Drugog svetskog rata[uredi - уреди | uredi izvor]

Pored Nirnberških principa, dalji razvoj tekao je putem usvajanja mmeđunarodnih konvencija kojima su ustanovljena određena međunarodna krivična dela (kako u užem tako i u širem smislu). Od najvažnijih se izdvajaju:

Ipak, ono što karakteriše sve konvencije je odsustvo regulisanja opšteg dela međunarodnog krivičnog prava[4].

Rimski statut i Međunarodni krivični sud[uredi - уреди | uredi izvor]

Glavni članak: Rimski statut
Međunarodni krivični sud u Hagu

Posebno mesto u razvoju i ulazak međunarodnog krivičnog prava u novu fazu označava usvajanje Rimskog statuta 1998. godine, kao i njegovo stupanje na snagu 1. jula 2002. godine (pošto ga je ratifikovalo 60 zemalja potpisnica). Ovim Statutom predviđen je niz instituta opšteg dela i tako je upotpunjena materija međunarodnog krivičnog prava, iako na donekle kontroverzan način [5]

Rezolucije i deklaracije UN[uredi - уреди | uredi izvor]

Određeni značaj u razvoju međunarodnog krivičnog prava imaju i rezolucije i deklaracije Generalne skupštine UN, kao što je na primer Rezolucija 3314 iz 1974. godine kojom je određen pojam agresije.

Nesporan značaj za međunarodno krivično pravo imaju i rezolucije Saveta bezbednosti UN kojima su osnovani ad hok tribunali za bivšu Jugoslaviju (Rezolucija 827 od 25. maja 1993.) i Ruandu (Rezolucija 955 od 8. novembra 1994.), iako rasprave o pravnoj prirodi i legalnosti ovih akata i dalje traju.

Vidi još[uredi - уреди | uredi izvor]

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

Stojanović Z., Međunarodno krivično pravo, Beograd 2006., ISBN 86-86223-03-6

Izvori[uredi - уреди | uredi izvor]

  1. Milojević M., Osnivanje međunarodnog krivičnog suda. U: Međunarodna krivičnopravna pitanja i Haški tribunal, Beograd, 1997
  2. Škulić M., Međunarodni krivični sud, Beograd, 2005
  3. Vasilijević V., Međunarodni krivični sud, Beograd, 1968.
  4. Bassiouni M.Ch. International Criminal Law, Oxford, 2003
  5. H. Nishihara, Internationale Strafgerichtsbarkeit. U: Krise des Strafrechts und der Kriminalwissebschaften?, Berlin, 2001.