Gornje Podunavlje

Gornje Podunavlje
IUCN kategorija Ib (posebni rezervat prirode)
Lokacija	Leva obala Dunava od ulaska do Bogojeva
Najbliži grad	Sombor, Apatin Srbija
Koordinate	45°15'N 20°22'E
Površina	196,05 km2
Osnivanje	2001.
Upravitelj	JP Vojvodinašume, Šumsko gazdinstvo Sombor

Gornje Podunavlje je zaštićeno područje na aluvijalnoj ravni nadmorske visine 88-80 m. uz lijevu obalu rijeke Dunava, Srbija. Prostire se od 1367. km. njegovog toka, na granici sa Mađarskom, do 1433. km. kod naselja Bogojeva. Dio je velikog ritskog kompleksa, zajedno sa lokalitetom Kopačkim ritom u Hrvatskoj i Gemenc u Mađarskoj. Sastavljeno je od nekoliko odvojenih cjelina: Monoštorski rit, Apatinski rit i područja Štrpca, Kozare i Karapandže.

Posebno bogate etničke i folklorne tradicije spajaju se na ovom području, koje je centar tradicionalnih festivala. Kao rezultat prilagođavanja velikoj rijeci i njenim ćudima nastali su karakteristični izvorni običaji, nošnje, jezik, ribolovni alat, čamci i jela koji privlače goste i Gornje Podunavlje čine atraktivnom destinacijom za posetioce. Lov i privredni i sportski ribolov su dobro razvijeni, a u okviru lokaliteta se praktikuje kontrolirano šumarstvo.

Srne prelaze rukavac Dunava

Orao bjelorepan ili štekavac (Haliaeetus albicilla) - jedina vrsta roda Haliaeetus koja živi u Evropi. Površno perje na krilima mu je rašireno, glava i vrat su istegnuti, a pozadi ima kratki klinasti rep. Dugi su od 69 do 91 cm, a raspon krila im je između 182 i 238 cm. Ženka tezi od 4 do 6.9 kg, mužjaci od 3 do 5.4 kg.

Crna roda (Ciconia nigra) - Populacije koje žive u Evropi su selice (iznimka su većina populacija koje žive na Pirenejskom poluotoku). Visoka je oko jedan metar sa rasponom krila do 2 metra, a teži oko 3 kg. Perje im je crno sa ljubičastim, zelenim i bakrenim prelivima, dok su im grudi, stomak i donji deo krila i repa potpuno beli. U vreme parenja, kljun i noge im menjaju boju iz smeđe u izrazito crvenu.

Zaštićeno područje

Zaštićeno područje je značajan centar biodiverziteta sa 55 vrsta riba, 11 vrsta vodozemaca, 9 vrsta gmizavaca, 230 vrsta ptica i 51 vrste sisara, kao i ogromnog broja beskičmenjaka, od kojih se izdvaja preko 60 vrsta dnevnih leptira.

Međunarodni ekološki prepoznatljiv status područje ima na osnovu pripadnosti:

• Ramsarskim područjima, kao močvara od međunarodnog značaja prema Ramsarskoj konvenciji iz 1996. godine.
• Emerald mreži staništa i vrsta, značajnoj za očuvanje evropske divlje flore i faune na osnovu Bernske konvencije
• IBA (Important Bird Areas) područjima područjima za ptice Evrope
• IPA (Important Plant Areas) područjima, međunarodno botanički značajnim područja Centralne i Istočne Evrope
• Sertifikaciji za Evropsku povelju 2014. god. za održivi turizam (European Charter for sustainable tourism)
• UNESCO rezervatu biosfere "Bačko Podunavlje" na sjeverozapadu Vojvodine od juna 2017. god, koji čini “Evropski Amazon” i predstavlja jednu od najočuvanijih ritsko-močvarnih cjelina na čitavom toku Dunava, koji se razlio u nepreglednu mrežu rukavaca i kanala kroz ritske plavne šume.

Specijalni rezervat prirode

Područje Gornjeg Podunavlja proglašeno je specijalnim rezervatom prirode i svrstano u I kategoriju. Odluku je donijela vlada Republike Srbije uredbom broj 45/2001. Površina specijalnog rezervata je 19.605 ha. pod upravom JP Vojvodinašume, ŠG Sombor.

Utvrđeni režimi zaštite su:

• I stepen, površine 262 ha
• II stepen, na površini 4.844 ha
• III stepena, površine 1.818,84 na preostalom dijelu rezervata.

Zaštićeno područje za ptice

Gornje Podunavlje se 1989. god našlo među prvih 16 IBA područja u Srbiji kao gnijezdilište:

• orla bjelorepana ili štekavca (Haliaeetus albicilla) i
• crne rode (Ciconia nigra)

Ramsarsko područje

Močvarni kompleks duž 36 km rijeke Dunav, je stanište velikog broja broj rijetkih ugroženih biljnih vrsta i njihovih zajednica. Ovo područje je stanište biljnih vrsta kao što su zimski akonit (Eranthis hiemalis), vodena ljubičica (Hottonia palustris) i kobilji rep (Hippuris vulgaris), važno mrestilište i migratorni put riba, gnijezdilište orla belorepana (Haliaeetus albicilla), crne rode (Ciconia nigra) i najveća populacije crvenog jelena Cervus elaphus u Srbiji. Lov i privredni i sportski ribolov su dobro razvijeni, a u okviru lokaliteta se kontrolisano eksploatiše šuma.

Opsežni meliorativni radovi poduzeti na isušivanju zemljišta u poslednja dva vijeka prouzrokovali su da se današnje područje pod uticajem poplavnih voda druge po veličini europske rijeke svede na uski pojas uz Dunav, tako da današnje granice rezervata predstavljaju samo ostatak nekada mnogo rasprostranjenijih ritskih ekosistema na tlu panonske nizije. Izgradnjom obrambenog nasipa 60-ih godina prošlog vijeka još jednom je drastično izmjenjen vodni režim u tom području što je dalje uzrokovalo opstanak podunavskih ritova.

• Broj:1737
• Površina: 22.480 ha
• Datum upisa: 13.11.2007.
• Koordinate: 45°45'N 18°57'E

Vanjske veze

• „Specijalni rezervat prirode Gornje Podunavlje”. Turistička organizacija Apatin. Pristupljeno 17. mart. 2025.