Glasovni fahovi

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije

Glasovni fah (nem. Fach, mn. Fächer) sistem je klasifikovanja pevača, pretežno operskih, prema rasponu, težini i boji glasa. Pretežno se koristi u Evropi, paralelno sa italijanskom podelom glasova. Obe klasifikacije su date ovde paralelno.

Pevač čiji glas pripada jednom fahu može bez problema da peva uloge tog faha, a retki su pevači koji mogu pevati nekoliko fahova. Ipak, ni tada nije svaki jednak po kvalitetu i uvek se jedan od fahova ističe kao najbolji kod pevača, dok drugi variraju od uspešnijih ka manje uspešnim izvođenjima.

Sopranski fah[uredi - уреди | uredi izvor]

Za sâm glas videti: Sopran

Soubrette[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao mlado-lirski sopran je bogat, pokretljiv glas visokog dometa. Potrebno je da glas bude bogat jer kod većine uloga, najviše melodija se nalazi u srednjem registru, a visoki tonovi nisu česti. Ako sopran ovog faha ima jake i sigurne visine i glas pokretljiv i u tom registru, može pevati i uloge sledećeg, koloraturnog faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Mizeta Boemi Đakomo Pučini
Laureta Đani Skiki Đakomo Pučini
Naneta Falstaf Đuzepe Verdi
Suzana Figarova ženidba Volfgang Amadeus Mocart
Despina Tako čine sve Volfgang Amadeus Mocart
Cerlina Don Đovani Volfgang Amadeus Mocart

Poznati subret soprani su Ileana Kotrubaš (Ileana Cotrubaş)

Koloraturni sopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao lirski koloraturni sopran, vrlo pokretljiv, blistav glas sa proširenim gornjim registrom. Osnovna razlika u odnosu na prethodno opisan subret je mogućnost pevanja ekstremno visokih tonova, brzih koloraturnih pasaža i nešto zvonkiji i čistiji glas u visinama.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Đilda Rigoleto Đuzepe Verdi
Rozina Seviljski berberin Đoakino Rosini
Manon Manon Žil Masne
Oskar Bal pod maskama Đuzepe Verdi
Norina Don Paskvale Gaetano Doniceti
Olimpija Hofmanove priče Žak Ofenbah
Sofija Kavaljer s ružom Rihard Štraus

Poznati lirski koloraturni soprani su Beverli Sils (Beverly Sills), Lili Pons (Lilly Pons), Roberta Peters (Roberta Peters), Ketlin Betl (Kathleen Battle) i druge.

Dramski koloraturni sopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Pokretljiv glas, plemenitog tona sa proširenim gornjim registrom, malo zagasitije boje nego kod lirske kolorature. Dve uloge u kojima su napisani najviši tonovi za ovaj glas su Kraljica Noći u MocartovojČarobnoj fruli” (u ariji O zitt're nicht, mein liber Sohn!... Du wirst sie zu befreien gehen je to ton f3) i Lučija u DonicetijevojLučija od Lamermura” (u sceni ludila u III činu je to ton e♭3). Pevači ovog faha mogu vremenom preći u lirsko-koloraturni fah.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Violeta Valeri Travijata Đuzepe Verdi
Lučija Lučija od Lamermura Gaetano Doniceti
Kraljica Noći Čarobna frula Volfgang Amadeus Mocart
Margareta Faust Šarl Guno
Norma Norma Vinčenco Belini
Odabela Atila Đuzepe Verdi
Neda Pajaci Ruđero Leonkavalo
Donja Elvira Don Đovani Volfgang Amadeus Mocart
Fjordiđilji Tako čine sve Volfgang Amadeus Mocart

Poznati dramski koloraturni soprani su Kristina Dojtkom (Christina Deutekom), Džoun Saterlend (Joan Sutherland), Džun Anderson (June Anderson), Edita Gruberova (Edita Gruberová), Marijela Devija (Mariella Devia). Mariji Kalas je ovo bio osnovni fah iako je ona pevala i druge, kako lirske, tako i dramske fahove sa manje ili više uspeha.

Lirski sopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Zvan još i visoki sopran, nežan, mekan glas plemenite boje i široke pokretljivosti koji može da izdrži melodijske linije punim glasom i punim legatom. Uloge lirskog soprana mogu pevati i pevači sledećeg, mlado-dramskog faha u razvoju. Mnogi lirski soprani XX veka su pevali i neke uloge dramskog faha, ali iako rasponski mogu postići te uloge, ipak im fali dramatična, metalna boja tog faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Mimi Boemi Đakomo Pučini
Lju Turandot Đakomo Pučini
Pamina Čarobna frula Volfgang Amadeus Mocart
Mikaela Karmen Žorž Bize
Đula Ero s onoga svijeta Jakov Gotovac
Donja Elvira Ernani Đuzepe Verdi

Poznati lirski soprani su Mirela Freni (Mirella Freni), Elizabet Švarckof (Elizabeth Schwarzkopf), a od domaćih soprana su najbolje bile Irena Davosir Matanović i Vera Kovač-Vitkai, koje su uspešno pevale i uloge lirskih (Norma, Violeta, Neda) i dramskih fahova (Toska, Abigaela, Desdemona, Leonora).

Mlado-dramski sopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Zvan još i spinto sopran, snažan glas jake melodijske linije, sposoban za dramatične izlive kroz samu boju glasa. Pevači ovog glasa skoro redovno sa sazrevanjem glasa prelaze u prave dramske soprane.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Desdemona Otelo Đuzepe Verdi
Leonora Trubadur Đuzepe Verdi
Tatjana Evgenije Onjegin Petar Iljič Čajkovski
Marženjka Prodana nevesta Bedrih Smetana
Elza Loengrin Rihard Vagner
Elizabeta Tanhojzer Rihard Vagner

Poznati spinto soprani su Marija Kalas (Maria Callas), Montserat Kabaje (Montserrat Caballé), Renata Tebaldi (Renata Tebaldi), Leontin Prajs (Leontyne Price), Šeril Stader (Cheryl Studder), Karol Vanes (Carol Vaness), Zinka Kunc-Milanov i druge.

Karakterni sopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Zvan još i Zwischenfach, predstavlja glas koji kombinuje karakteristike lirskih sa dramskim mogućnostima mlado-dramskih i dramskih soprana. Ovakav glas, koji nije čest, iako mnogi soprani pokušavaju da ga izgrade, pored mogućnosti pevanja najvećih sopranskih uloga (Manon, Mimi, Toska, Anđelika, Ćo-Ćo-San, Violeta...), mogu uspešno izvoditi i mecosopranske uloge (Karmen, Santuca...). Ovaj fah nije početnički, već se mora izgraditi tokom karijere. Neki mecosoprani su uspeli da prošire svoj raspon do sopranskog, ali da zadrže tamnu boju i dramatičnost svog osnovnog faha, pa su, kao na primer Širli Veret, uspešno izvodile uloge dramskih soprana, kao što je npr. Ledi Magbet.

Uloge za ovaj glas nisu posebno pisane već variraju između lirskih i dramskih uloga.

Poznati pevači su (mecosoprani) Širli Veret (Shirley Verrett), Grejs Bambri (Grace Bumbry), Marija Eving (Maria Ewing) i (soprani) Regina Resnik (Regina Resnik) i Helga Derneš (Helga Dernesch).

Dramski sopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Širok glas, metalnog tembra, prodornih jačina, sa velikim dramskom bojom. Velike uloge Verdija, Pučinija, kao i Štrausa su pisane za ovaj fah. Dramski sopran ima jak, metalni gornji registar i izražajan i taman donji registar. Dok se drugi sopranski fahovi često gube u donjem registru, nemaju dovoljno snage da ga ispevaju, kod dramskog soprana je on jak kao i srednji registar.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Aida Aida Đuzepe Verdi
Elizabeta Don Karlos Đuzepe Verdi
Abigaela Nabuko Đuzepe Verdi
Toska Toska Đakomo Pučini
Leonora Moć sudbine Đuzepe Verdi
Santuca Kavalerija rustikana Pjetro Maskanji
Amelija Bal pod maskama Đuzepe Verdi
Ćo-Ćo-San Madam Baterflaj Đakomo Pučini
Arijadna Arijadna na Naksosu Rihard Štraus

Poznati spinto soprani su Sena Jurinac (Sena Jurinac), Birgit Nilson (Birgit Nilsson), Hildegard Berens (Hildegard Behrens), Eva Marton (Eva Marton), a od domaćih dramskih soprana najpoznatija je Radmila Bakočević.

Vagnerijanski sopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao Visokodramski sopran je velik, težak i prodoran glas sa širokim srednjim i donjim registrom uz jake, ali i dalje tamne tonove visokog registra. Uloge pisane za ovaj glas se pretežno nalaze u Vagnerovim operama, te su tako dobile ime, iako i kod drugih kompozitora ima zahteva za ovim fahom.

Širok glas, metalnog tembra, prodornih jačina, sa velikim dramskom bojom. Velike uloge Verdija, Pučinija, kao i Štrausa su pisane za ovaj fah. Dramski sopran ima jak, metalni gornji registar i izražajan i taman donji registar. Dok se drugi sopranski fahovi često gube u donjem registru, nemaju dovoljno snage da ga ispevaju, kod dramskog soprana je on jak kao i srednji registar.

Ipak, pevač koji može da peva uloge ovog faha ne mora da uspešno interpretira uloge u Vagnerovim operama jer, za razliku od italijanskog bel canta, tessitura uloga je pomerena naviše i veći deo uloge se nalazi u visokom srednjem registru bez čestih visokih tonova, uz nužno pevano deklamovanje, što veoma umara glas, a kako Vagnerove opere traju u proseku četiri sata, za pevanje ovih uloga, pored vrhunske tehnike, potrebna je i fizička snaga.

Takav primer je Ziglinda u VagnerovimValkirama”, u ariozu Der Männer Sippe iz prvog čina, koji sadrži čak 13 h tonova male oktave koji pripadaju donjem delu altovskog registra, a od toga je 11 tonova u četiri takta koje soprani moraju da otpevaju, a ne samo da 'zakače':

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Brunhilda
Ziglinda
Valkira
Sumrak bogova
Zigfrid
Rihard Vagner
Elektra Elektra Rihard Štraus
Izolda Tristan i Izolda Rihard Vagner
Zenta Holanđanin lutalica Rihard Vagner
Turandot Turandot Đakomo Pučini
Amelija Bal pod maskama Đuzepe Verdi
Ledi Magbet Magbet Đuzepe Verdi
Ćo-Ćo-San Madam Baterflaj Đakomo Pučini
Arijadna Arijadna na Naksosu Rihard Štraus

Poznati soprani su Birgit Nilson kasnije u karijeri (Birgit Nilsson), Eva Tarner (Eva Truner), Eva Marton danas (Eva Marton), Gena Dimitrova (Gena Dimitrova), Gvinet Džouns (Gwyneth Jones), Linda Kelm (Linda Kelm'), Kirsten Flagštad (Kirsten Flagstad).

Mecosopranski i altovski fah[uredi - уреди | uredi izvor]

Za sâm glas videti: Mecosopran i Alt

Lirski mecosopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao Spielalt (nem. melodijski alt) izražajan i pokretljiv glas, sličan subretu kod soprana, široke legato melodijske linije. Boja lirskih mecosoprana nije tamna kao kod ostalih, nižih, fahova.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Rozina Seviljski berberin Đoakino Rosini
Kerubin Figarova ženidba Volfgang Amadeus Mocart
Niklaus Hofmanove priče Žak Ofenbah
Pepeljuga Pepeljuga Đoakino Rosini
Šarlota Verter Žil Masne
Zibel Faust Šarl Guno
Fenena Nabuko Đuzepe Verdi

Poznati lirski mecosoprani su Frederika fon Štade (Frederica von Stade), Lučija Valentini-Terani (Lucia Valentini-Terrani), Čečilija Bartoli (Cecilia Bartoli) i druge.

Dramski mecosopran[uredi - уреди | uredi izvor]

Pokretljiv glas metalnog tembra jakog gornjeg registra i tamne boje u donjem registru. Za ovaj glas su pisane najveće uloge mecosoprana u operi.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Eboli Don Karlos Đuzepe Verdi
Leonora Favorita Gaetano Doniceti
Dalila Samson i Dalila Kamij Sen-Sans
Amneris Aida Đuzepe Verdi
Karmen Karmen Žorž Bize

Poznati dramski mecosoprani su Fjorenca Kosoto (Fiorenza Cosotto), Đulijeta Simionato (Giulietta Simionato), Tatjana Trojanos (Tatiana Troyanos), Merilin Horn (Marilyn Horne) i druge, a od domaćih je najpoznatija i najkvalitetnija Biserka Cvejić.

Dramski alt[uredi - уреди | uredi izvor]

Pokretljiv glas metalnog tembra jakog gornjeg registra i tamne boje u razvijenom donjem registru. Ovaj fah je često kombinovan sa sledećim, dubokim altom i rezervisan je za zrele pevače, razvijenog raspona i sigurnog glasa. Najdramatičnije uloge mecosoprana su posane za ovaj glas.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Acučena Trubadur Đuzepe Verdi
Ulrika Bal pod maskama Đuzepe Verdi
Valtrojta Sumrak bogova Rihard Vagner
Karmen Karmen Žorž Bize

Poznati pevači ovog faha su Fjorenca Kosoro (Fiorenza Cosotto), Đulijana Simionato (Giulietta Simionato), Tatjana Trojanos (Tatiana Troyanos), Merlin Horn (Marilyn Horne) i druge.

Duboki alt[uredi - уреди | uredi izvor]

Duboki ili samo alt je širok, jak glas razvijenog donjeg registra. Iako pevač ovog faha može pevati uloge dramskog alta, obrnuto nije slučaj, jer uloge dubokog alta zahtevaju jake dubine koje zalaze u raspon muških glasova.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Erda Rajnsko zlato
Zita Đani Skiki
Treća Dama Čarobna frula
Dama Kvikli Falstaf

Poznati alti su Florens Kuivar (Florens Quivar), Ketlin Ferije (Kathleen Ferrier) i druge.

Tenorski fah[uredi - уреди | uredi izvor]

Za sâm glas videti: Tenor
NB Svi navedeni rasponi realno zvuče oktavu niže od napisanog

Bufo tenor[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao Spieltenor, manji, izražajan glas, komičnog prizvuka, lakša varijanta lirskog tenora. Mlađi bufo tenor sa godinama može preći u fah lirskog tenora.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Pedriljo Otmica iz Saraja
Bepo Pajaci
Vašek Prodana nevesta
Monostatos Čarobna frula
David Majstori pevači iz Nirnberga
Mime Rajnsko zlato

Poznati tenori su Gerhard Unger (Gerhard Unger), Peter Šrajer (Peter Schreier) i drugi.

Lirski tenor[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao Hohertenor, pokretljiv glas mekog tembra i širokog raspona. Ovaj fah se može podeliti u dve kategorije: tenora leđero (it. leggiero) i višeg, tzv. italijanskog tenora. Osnovna razlika se pravi pri izboru uloga, te se italijanskom daju teže, a leđero tenoru lakše uloge. Ipak, česti su tenori koji objedinjuju ova dva pod-faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Almaviva Seviljski berberin
Nemorino Ljubavni napitak
Alfred Travijata
Tamino Čarobna frula
Rodolfo Boemi
Vojvoda od Mantove Rigoleto
Edgardo Lučija od Lamermura
Lenski Evgenije Onjegin
B. F. Pinkerton Madam Baterflaj
Faust Faust

Poznati pevači su Frančesko Araiza (Francesco Araiza), Kris Merit (Chriss Merritt), Stanford Olsen ('"Stanford Olsen), Alfredo Kraus (Alfredo Kraus), Hose Kareras (José Carreras), Nil Šihof (Neil Schicoff) i drugi.

Karakterni tenor[uredi - уреди | uredi izvor]

Tipičan tenorski Zwischenfach, metalnog tona i sposoban za čistu deklamaciju, izražene jačine. Uloge ovog glasa uglavnom pokrivaju ozbiljnije uloge lirskog tenora i uloge spinto tenora

Spinto tenor[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao mlado-herojski tenor, glas velike širine, metalnog tembra i pokretljivih pasaža, čistih visina. Razdelnica je između lirskog i dramskog tenora, iako ne može pevati sve uloge iz tih fahova.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Radames Aida
Manriko Trubadur
Kavaradosi Toska
Don Hose Karmen
Kanio Pajaci
Don Karlos Don Karlos
Loengrin Loengrin
Lenski Evgenije Onjegin
Turidu Kavalerija rustikana
Kalaf Turandot

Poznati tenori su Nikolaj Geda (Nicholai Gedda), Franko Koreli (Franco Corelli), Enriko Karuzo (Enrico Caruso), Benjamino Đilji (Beniamino Gigli), Đusi Bjerling (Jüssi Børling), Đuzepe di Stefano (Giuseppe di Stefano), Karlo Bergonci (Carlo Bergonzi), Franko Koreli (Franco Corelli), Mario del Monako (Mario del Monaco), Plasido Domingo (Placido Domingo) i Lučano Pavaroti (Luciano Pavarotti).

Dramski tenor[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat nekad kao tenor-bariton, je jak glas izraženog donjeg i srednjeg registra, pretežno glas vagnerovskog tipa.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Zigfrid Sumrak bogova
Zigfrid
Otelo Otelo
Florestan Fidelio
Parsifal Parsifal
Irod Saloma
Tanhojzer Tanhojzer

Poznati tenori su Džon Vikers (John Vickers), Lauric Melhior (Lauritz Melchior), Ben Hepner (Ben Heppner), Geri Lejks (Gary Lakes) i drugi.

Baritonski fah[uredi - уреди | uredi izvor]

Za sâm glas videti: Bariton

Lirski bariton[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao Spielbariton, suptilan, pokretljiv glas sa blago proširenim gornjim registrom. Visoki tonovi registra su česti u ulogama za ovaj glas.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Figaro Seviljski berberin
Grof Figarova ženidba
Silvio Pajaci
Papageno Čarobna frula
Belkore Ljubavni napitak
Valentin Faust

Poznati lirski baritoni su Herman Praj (Herman Prey), Đino Beki (Gino Bechi) i drugi.

Kavaljer-bariton[uredi - уреди | uredi izvor]

Glas metalnog tembra, pogodan i za lirske i za dramske pasaže, plemenite boje i izražajnosti.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Onjegin Evgenije Onjegin
Žermon Travijata
Don Đovani Don Đovani
Figaro Figarova ženidba

Poznati baritoni su Erbehard Vehter (Erbehard Wächter), Dmitri Hvorostovski (Dmitriй Hvorostovski/Dmitri Hvorostovsky), Hakan Hagegard (Håkan Hagegård) i drugi.

Karakterni bariton[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao verdijanski bariton, snažan glas, velikog raspona, teškog donjeg registra. Ovaj glas je predviđen za većinu velikih uloga Verdijevog i Pučinijevog opusa.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Markiz Rodrigo Posa Don Karlos
Tonio Pajaci
Magbet Magbet
Rene Bal pod maskama
Jago Otelo
Rigoleto Rigoleto
Baron Skarpija Toska
Grof Luna Trubadur
Nabuko Nabuko
Alfio Kavalerija rustikana

Poznati baritoni su Leonard Voren (Leonard Warren), Šeril Milns (Sherill Milnes), Etore Bastinijani (Ettore Bastiniani), Tito Gobi (Tito Gobbi), Renato Bruson (Renato Bruson), Pjero Kapučili (Piero Cappuccilli), Leo Nuči (Leo Nucci), Paolo Koni (Paolo Coni), Đorđo Zankanaro (Giorgio Zancanaro), Robert Meril (Robert Merrill).

Herojski bariton/Bas bariton[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat ranije kao visoki bas danas kao bas-bariton, snažan i bogat glas, nosećeg srednjeg registra ali težak i slabo pokretljiv sa ne tako jakim visinama. Postoje lirski i dramski herojski baritoni. Ovaj fah je nastao u nemačkoj operi, ali se koristi i za teže uloge Verdijevih i Pučinijevih opera.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Magbet Magbet
Amonasro Aida
Baron Skarpija Toska
Amfortas Parsifal
Votan Valkira
Falstaf Falstaf

Poznati herojski baritoni su Džordž London (George London), Rudolf Bokelman (Rudolf Bockelmann), Fridrih Šor (Fridrich Schorr), Tomas Stjuart (Thomas Stuart), Donald MekIntajer (Donald McIntyre), Džejms Moris (James Morris).

Basovski fah[uredi - уреди | uredi izvor]

Za sâm glas videti: Bas

Bufo bas[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao Spielbaß, manji, pokretljiv i izražajan glas, pogodan za karakterizaciju i brze zgusnute pasaže.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Don Bartolo Seviljski berberin
Paskvale Don Paskvale
Silvio Pajaci
Dulkamara Ljubavni napitak

Poznati bufo basovi su Franko Korena (Franco Corena), Italo Taho (Italo Tajo) i drugi.

Težak bufo bas[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao schwerer Spielbaß, jak, pokretljiv i izražajan glas, široke karakterizacije. U ulozi Osmina iz „Otmica iz Saraja”, je napisana i najniža basovska deonica, čak do tona D u velikoj oktavi.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Don Bazilio Seviljski berberin
Osmin Otmica iz Saraja
Falstaf Falstaf
Kecal Prodana nevesta

Poznati basovi su Aleksander Kipnis (Alexander Kipnis), Kurt Bume (Kurt Böhme) i drugi.

Karakterni bas[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao bas-bariton, izražajan glas proširenog opsega, čvrstih visina i jakog srednjeg i donjeg registra.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Varlaam Boris Godunov
Zuniga Karmen
Ferando Trubadur
Veliki Inkvizitor Don Karlos
Banko Magbet
Mefisto Faust
Atila Atila

Poznati basovi su Žoze van Dam (Josè van Dam), Semjuel Rejmi (Samuel Ramey), Ruđero Rajmondi (Ruggiero Raimondi) i drugi.

Ozbiljni bas[uredi - уреди | uredi izvor]

Poznat još i kao basso cantabile, izražajan glas tamne boje i jakog donjeg registra. U uloge ovog faha se ubrajaju veće basovske uloge, ali i manje uloge bas-baritonskog faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Filip II Don Karlos
Gremin Evgenije Onjegin
Sarastro Čarobna frula
Rajmondo Lučija od Lamermura
Boris Boris Godunov
Zaharija Nabuko
Atila Atila
Timur Turandot

Poznati basovi su Čezare Sjepi (Cesare Siepi), Fjodor Šaljapin (Fёodor Šalяpin), Boris Kristof (Boris Hristov), Nikolaj Đaurov (Nikolaй Gяurov), Marti Talvela (Martti Talvela) i drugi, a od domaćih su najzapaženiji Miroslav Čangalović i Živan Saramandić.