Göbekli Tepe

Iz Wikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Područje Plodnog polumjeseca, oko 7500 pne, sa glavnim nalazištima.
Göbekli Tepe

Göbekli Tepe je arheološko nalazište, oblika malog uzvišenja, visina 15 m i prečnika oko 300 m, u turskoj pokrajini Anadolija.[1] Prvi put je registrovan 1963. god. prilikom probnih ispitivanja, a sistematski je istražen 1993. god, pod rukovodstvom Klaus Schmidta iz Njemačkog arheološkog instituta.

Nalazi potiču iz dva perioda. U prvom, koje se datira u Predkeramički neolit A, oko 10000 - 8000. pne, nalazište je služilo vjerovatno u društvene odnosno ritualne svrhe. Više od 200 T- kamenih stubova, najstarijih svjetskih megalitskih struktura, podignuto je u oko 20 krugova. Svaki stub je visok oko 6 m. i težak do 10 tona. Procjenjuje se da je bilo potrebno oko 500 osoba da ga premjeste sa udaljenosti 100–500 m. Zabodeni su u stjenovito tlo, bez mogućnosti rušenja ili vađenja.

Stub iz stratuma III sa reljefom životinja: goveče, lisica, i labud

U drugom periodu, koji pripada Predkeramičkom neolitu B, stubovi su manjih dimenzija i stoje u pravougaonim prostorijama sa podom od polirane mineralne (kalcijum) podloge. Mnogi detalji megalitskih struktura su još nejasni. Od 2018. god nalazi se na UNESCO-ovoj Listi svjetske baštine.[2]

Tumačenja[uredi - уреди | uredi izvor]

I ako nalazište formalno pripada dobu ranog neolita, tragovi domesticiranih biljaka i životinja nisu pronađeni. Stanovnici su vjerovatno bili lovci i skupljači koji su tokom godine živjeli u okolnim naseljima.[3]

Prema arheologu Klausu Šmitu Göbekli Tepe je najstarije svetilište, otkriveno bilo gdje u svijetu[1]. Bio je hodočašće, katedrala na brdu, za stanovništvo u krugu od 150 km. U tom radijusu nađena su mala uzvišenja, takođe sa T-stubovima manjih dimenzija. Bila su to društveno - ritualna mjesta lokalnog karaktera. Ostaci dijelova divljih životinjskih vrsta, pronađeni u bliskoj okolini, potvrda su žrtvovanja životinja u obredne svrhe. Hram je bio kultni centar smrti, a isklesane životinje na stubovima su bile zaštita. Moguće da je podizan, između ostalog, u čast prvih domesticiranih vrsta pšenice.

Pronađene su i brojne čovjekolike figure. Početkom 8. og milenijuma, pojavom agrikulture i domaćih životinja kompleks je izgubio važnost.

O važnosti ovog otkrića, zbog činjenice da su ga izgradili lovci-skupljači prije neolitske revolucije govore dvije izjave. Istraživač lokaliteta Klaus Schmidt izjavio je: Najprije dolazi hram, a onda grad. Ian Hodder sa Stanford Univerziteta rekao je: Göbekli Tepe mijenja sve.[1][4]

Reference[uredi - уреди | uredi izvor]

Vanjski linkovi[uredi - уреди | uredi izvor]